Qoǵam • 09 Tamyz, 2022

Alaıaqqa arbalǵan talaı jurttyń balasy

1292 ret kórsetildi

Tegin tústep, aty-jónin atamaı-aq qoıaıyq. Áneýgúni B. esimdi jerlesimiz telefon arqyly habarlasatyn alaıaqtardyń arbaýyna túsip, jıyrma mıllıon teńgeden astam qarajatty bóten eldiń shotyna aýdaryp jibergen. Taqyrǵa otyrǵan azamat tórt birdeı bankten 16 mıllıon teńgeniń nesıesin arqalap qaldy. Quqyq qorǵaý organdary qaskúnemdi qolǵa túsirmek túgili, izine túse almaı dal bolyp otyr.

Álgi azamat tym sengish bolar ma, tipti bankte jyldar boıy jınap kelgen 2 mıllıon teńge depozıtin sheship, salyp jibergenin baıqamaı qalypty. Oqıǵa bylaısha órbigen eken. B.-ǵa áldebir er adam telefon soǵyp, ózin Ishki ister mınıstrliginiń tergeýshisimin dep tanystyrǵan. Onyń atynan azamat D.-ǵa bas senimhat berilgenin jáne ekinshi deńgeıli bankterden ol tap qazir B.-nyń atyna nesıe resimdemek bolyp jatqanyn habarlaıdy. Jalǵan tergeýshi tipti qońyraýdy Ulttyq banktiń «qyzmetkerine» aýystyryp, ol óz kezeginde Halyq bankinde «rásimdelgen» nesıe týraly rastaǵan. Záresi ushqan B. jópeldemede ne isterin bilmeı sasqalaqtaǵany anyq. Álgilerdiń qaskúnem áreketin qaıdan bil­sin, bergen nusqaýlyqtarynyń barlyǵyn oryndap, «alynba­ǵan nesıeni» jabý úshin birneshe bank­ten qomaqty somada qarama-qarsy nesıe resimdeıdi. Sóıtedi de, bir teńgesin qaldyrmaı kór­setken shotqa qarajatty aýdaryp jiberedi. Onymen qoımaı, depozıttegi sary maıdaı saqtap kelgen aqshasy da kete barady.

Oblystyń prokýrory Qaırat Ábdihanov dabyl qaqty. Sońǵy bir jylda ınternet arqyly alaıaqtardyń arbaýyna túsip, qomaqty qarjysynan aıyrylǵan azamattar sany tym kóbeıip ketken. Eger 2018 jyly alaıaqtyq sıpattaǵy qylmystardyń úlesi jalpy qylmystyq oqıǵalardyń onnan bir bóligin qurasa, qazir árbir úshinshi qylmys alaıaqtyq sanatynda ekenin aıtady.

Alaıaqtyq shemalarda qas­kúnemder kóbine quqyq qorǵaý organdarynda jumys isteıtin joǵary shendi laýazym ıeleri­niń atyn jamylady eken. Osy jyldyń alǵashqy jartysynda óńirde alaıaqtyq boıynsha tirkelgen qylmys sany 26 paıyzǵa (802-den 1011-ge deıin), onyń ishinde ınternet tehnolo­gııalardy paıdalaný arqyly jasal­ǵan qylmys sany 34,7 paıyzǵa ósip ketken. Alaıaqtyq faktileri ­bú­gingi kúni sońǵy onjyldyqta eń kóp taralǵan qylmys túri – urlyqtan da asyp tústi. Bul aqparattyq tehno­logııalardyń belsendi damýymen baılanysty. Kúndelikti ómirde smartfondardy, banktik qosymshalardy jıi paıdalanatyn, onlaın platformalar arqyly taýarlar satyp alatyn jáne taǵysyn-taǵy qurbandar­dy qaskúnemder izdep júrip qu­ryǵyna túsiredi.

Sońǵy kezderi ınvestısııa­lyq jobalarmen búrkemelengen alaıaq­tyqtyń túrleri beleń ala bas­tady. О́zgeni qoıyp, el bıli­giniń basynda otyrǵan laýazymdy tulǵalardyń fotosýretin qoıyp qoıyp, jurtty arbaıdy. Osy rette taǵy bir mysal aıtyp óteıik. Pavlodar qalasynyń P. esimdi azamaty áleýmettik jelide Kaz Minerals kompanııasyna ınvestısııa salý arqyly tabys tabýǵa bolatyny týraly habarlandyrýdy kózi shalyp qalǵan. Álgi saıtqa tirkelse, ǵaıyptan bir adam telefon shalyp, óziniń broker ekenin jetkizipti. Paıda tapqyń kelse, uıaly telefonyna tez arada SvchiKorb qosymsha­syn júktep al da, ondaǵy shotty elý myń teńgege toltyr dep ke­ńes beredi. Keıinnen qaskúnem birneshe sátti kelisim jasalǵany jáne shotqa «vırtýaldy tabys» túskeni týraly habarlap, súıinshi suraıdy. Jábirlenýshi jalǵan brokerge sendi me, álde óte kóp aqshanyń býyna mastandy ma, odan da kóp somany birinen soń biri ashkózdikpen aýdara bastaǵan. Aqyr sońy jalpy somasy segiz mıllıon teńgege toltyrǵan. Eń qyzyǵy, telefon tutqasynyń ar jaǵyndaǵy alaıaq bul somamen shekteltpeı, operasııalardyń kólemin 12 mln teńgege aparyp bir-aq tiregen. Sóıtip, erte­sinde jalǵan brokerdiń telefony sónip qalady. Osylaısha, oıda joqta oljaǵa kenelmek bol­ǵan jerlesimiz aıaqastynan san so­ǵyp, jábirlenýshilerdiń qata­ryn tolyqtyrdy.

Oblys prokýratýrasynyń dereginshe, qazirgi ýaqytta ártúrli ınternet-alaıaqtyq qylmysyn (páterdi jalǵa berý, ınternette satý, telefon alaıaqtary jáne t.b.) jasady degen kúdikpen 17 tulǵaǵa qatysty is tergelip jatyr. Jyl basynan beri osy sa­nattaǵy ister boıynsha aımaqta 29 adam sottaldy.

 

Murat QAPANULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

«Áselim» áni

О́ner • Keshe

Jyr alyby dáripteldi

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar