Kolýmbııa úlken ózgeris qarsańynda tur

Maýsym aıynda elde pre­zı­denttik saılaý ótkeni bel­gili. 2018 jyly memleket tiz­ginin ustaǵan Ivan Dýke kons­tı­týsııaǵa saı bir merzimnen artyq prezıdenttik laýazymdy ıelene almaıtynyna baılanysty saıası básekege qatysqan joq. Daýys berý qorytyndysy bo­ıynsha Gýstavo Petro memleket tiz­ginin qolyna ustady.

Aıta keterligi, birinshi raýndta birden-bir úmitker 50 paıyzdyq mejeden asa almady. G.Petro halyqtyń 40,34 pa­ıyzynyń qol­daýyna ıe bolsa, buǵan deıin Býka­ramanga óńiriniń meri bol­ǵan Rodolfo Ernandes 27,17 paıyz daýys jınady. Ekinshi týr­da halyqtyń 50,42 paıyzy Gýstavo Petrony qoldady.

Jalpy, Kolýmbııa konstıtýsııasyna sáıkes prezıdent eki kezeńdik júıe arqyly tórt jyl­dyq merzimge saılanady. Eger birinshi týrda birde-bir kandıdat 50 paıyzdyq mejeden asa almasa, ekinshi týrda eń kóp qoldaýǵa ıe bolǵan eki kandıdat synǵa túsedi. Sondaı-aq vıse-prezıdent birge saılanady. Memleket basshysy bir ret qana bul laýa­zymdy atqara alady. Sondaı-aq daýys berý qorytyndysy boıynsha ekinshi oryn ıelengen úmitkerge Senattan depýtattyq mandat be­rilip, onyń usynǵan vıse-prezı­denttikke úmitkeri О́kilder palatasynyń depýtaty atanady.

Bıylǵy saılaýǵa 8 úmit­ker qatysty. Degenmen saılaýaldy saýaldamalar Gýs­tavo Petronyń shoqtyǵy bas­qa­lar­dan bıik ekenin kórsetken-di. Máselen, naýryz aıynda ony qoldaıtyndar 32 paıyz kó­leminde bolsa, daýys berý qar­sańynda 40 paıyzǵa jetti. Aıta keterligi, birinshi týr qorytyndysy boıynsha oǵan eldiń shetkeri aımaqtary, al R.Ernandeske ishki bóliktegi oblys­tar daýys bergen eken.

G.Petronyń ómirbaıanyna kóz júgirtseńiz, jastaıynan saıa­sı ómirge belsene aralas­qa­nyn kórýge bolady. Ol 17 jasynda 19th of April Movement par­tızandyq tobynyń qata­ryna engen. Keıinnen top M-19 Democratic Alliance atty par­tııanyń qura­myna ótip, saıası ómirge bel she­ship kirisken. 1991 jyly О́kilder pala­tasynyń múshesi atandy. Alternative Democratic Pole (PDA) partııasy atynan Senatqa da saılandy. 2010 jyly prezıdenttikke úmitker retinde tirkelip, tór­tinshi orynǵa turaqtady.

Partııa basshylyǵymen kelis­peýshilikke baılanysty par­tııa qatarynan shyǵyp, 2011 jyly Humane Colombia qoz­ǵalysyn uıymdastyrdy. Sóıtip, Bogota qalasynyń meri bolyp saılandy. 2018 jyly da prezıdenttikke talasyp kórgen. Biraq birinshi týrda ekinshi oryn ıelengenimen, kelesi kezeńde Ivan Dýkege ese jiberdi.

Sarapshylar Kolýmbııanyń jańa prezıdentiniń kórshiles elderge qatysty pikiri sýsy­maly ekenin alǵa tartady. G.Petro kezinde Ýgo Chaves pen Nıkolas Madýrony qatty qol­daǵan. Tipti Chavesti Latyn Ame­rıkasyndaǵy uly kósem dep sıpattady. Biraq keıinnen pikiri ózgerip, olardyń bıligi kezinde avtorıtarlyq júıe ornaǵanyn synǵa aldy.

Desek te, sarapshylar saı­laý­da G.Petronyń jeńiske jetýin 2021 jylǵy narazylyq aksııalarymen baılanystyrady. Este­rińizde bolsa, Ivan Dýke úkimeti usynǵan salyqtardyń ósýine, sybaılas jemqorlyqqa jáne densaýlyq saqtaý reformasyna qarsy halyq kóterilgen edi. Bogota men Kalı sekildi iri qalalarda júz myń­daǵan adam kóshege shyǵyp, óz talap-tilek­terin jetkizdi. Qarýly kúsh­ter men halyq arasynda qaq­tyǵys bolyp, 26 adam qaza tap­ty. Aqyry «halyq qalasa, han túıesin soıa­dy» degenniń keri kelip, I.Dýke josparynan bas tartty. Degenmen turǵyndar ty­nysh­talǵan joq. Narazylyq aksııa­lary birneshe aıǵa sozyldy.

Sondyqtan shyǵar halyq solshyl baǵyttaǵy jańa basshy G.Petrony qyzý qoldap otyr. Buǵan deıin naýryzda elde par­lamenttik saılaý ótken-di. Sol kezde de qoǵamnyń ózgeristi qalaıtyny anyq baıqaldy. G.Petronyń Humane Colombia partııasy basqa da solshyl baǵyt­taǵy partııalarmen koalısııa quryp, saıası básekede jeńiske jetti. Osylaısha, Historic Pact koalısııa­sy Senatta 20 mandat (17 paıyz) jáne О́kilder palatasynda 28 mandat (17 paıyz) ıelendi.

Endi, qyzmetine jańadan kirisken G.Petro jańa salyq re­formasyn usynyp otyr. So­nymen qatar eldegi ahýaldy ózger­tetin tyń baǵdarlamalar men re­formalar paketin en­gizbek. Jańa pre­zıdenttiń jos­parynan úmit kútetinder kóp. Máselen, sarap­shylar Kolým­bııanyń Revo­lıý­sııalyq Qarýly Kúshteri (FARC) men úkimet arasynda 2016 jyly jasalǵan kelisim aqyry oryndalyp, elde tynyshtyq ornaıtynyna senedi.

G.Petro mınıstrler kabıne­tiniń múshelerin taǵaıyndady. Sarapshylar onyń saıası qar­sylastarymen til tabysýy óz mıssııasyna adal ekenin kórse­tedi dep esepteıdi. Gýstavo myrza ınklıýzıvti qoǵam qurý­dy maqsat etip otyr. Ol bitimger­shilik kelisimin tolyq oryndaýǵa ýáde berdi. Polısııany áske­rı baqylaýdan shyǵarýǵa, Vene­sýelamen qarym-qatynasty qal­­­pyna keltirýge nyq qadam ja­sa­maq. Qarýly toptarmen kelis­sózderdi jańartý da jos­parda bar. Kedeı, jalǵyzbasty analarǵa járdemaqy taǵaıyn­dalyp, kol­­ledjde tegin oqý sekildi áleý­mettik baǵdarlamalar engi­zilmek. Eń bastysy, munaı eksporttaýdan bas tartyp, ekonomıkany ártaraptandyrýdy kózdeıdi.

Qazirgi tańda G.Petronyń úki­meti áleýmettik baǵdar­la­malar­men aınalysyp, 10 paıyzǵa jetken ınflıasııamen kúresýge tıis. Ásirese sarapshylar da, halyq ta jańa salyq reformasyn muqııat qada­ǵalap otyr. Jospar boıyn­sha, baı ko­lýmbııalyqtarǵa salynatyn salyq nátıjesinde shamamen bıýdjetke 5,75 mlrd dollar túsýi kerek.

Qoryta aıtqanda, Kolýmbııa úshin syn saǵaty kelip tur. Bir jaǵynan kedeıshilik pen ınflıasııa qyssa, ekinshi jaǵynan burynnan kele jatqan qarýly toptardy tynyshtandyrý qajet. Bul máseleni G.Petro úkimeti qanshalyqty sheshe alatynyn ýaqyt kórsetedi.