О́ner • 14 Tamyz, 2022

Balaýyzdan quıylǵan Abylaı han beınesi

52 ret kórsetildi

Gıperrealıst músinshi Aıdos Esmaǵambetovtiń Abylaı han babamyzdyń balaýyzdan jasaǵan beınesi erekshe áser­ge qaldyrady. О́z keıipkeriniń músinin shynaıy keıipke jaqyn­datyp, dál osyndaı naqty dáldikpen jasaý – úlken sheberlikti talap etedi. Shyndyǵyn aıtqanda, bul ekiniń biriniń qolynan kelmeıdi.

Jas talantty sheberdiń mú­sinderi ǵylymı tilde «gıperrealızm» dep aıtylǵanymen, ol ótken ǵasyrdaǵy alpysynshy jyldary Amerıkada paı­da bolyp, ónerge úlken silkinis ákelgen. Bir ǵajaby, osy baǵyt­taǵy músinder qandaı da bir ataqty adamnyń balaýyzdan jasaǵan beınesin kóz aldyńyzǵa dál keltiredi. Búginde bul óner túri óte jaqsy damyǵan. Álemde osy ónermen qubylys jasaǵan sýretshiler men músinshiler­diń esimin kóp aıtýǵa bolady. Alaıda bul óner bizdiń elde kenjelep damysa da, onyń keń óris alýyna jan salyp júrgen músinshi – bizdiń keıipkerimiz.

– Maǵan osyndaı músin ja­saýdyń tehnologııasyn eshkim úıretken joq. Biraq ata-anam óner­li adamdar, sýretti jaqsy salady. Bala kezimnen ákem salǵan portretterge qyzyǵyp óstim. Ol kisiniń qolynan bári keledi. Qazaqsha aıtqanda, «qoly altyn» desem bolady. Anam da ónerden qara jaıaý emes. Meniń de boıy­ma óner solardan daryǵan dep oılaımyn. Jas kúnimnen plastılınmen oınaýǵa áýes bolyp, sonymen ózim kórgen mýltfılm keıipkerlerin aınytpaı jasaıtynmyn. Mektep bitirgesin Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsip, sonda Jarasqan, Moldakárim, Ǵalymjan esimdi ardaqty ustazdarymnan dáris alyp, beıneleý óneriniń qyr-syryn úırendim, – deıdi ol.

Aıdos alǵash músinin 2009 jy­ly jasaǵan. Oǵan bir kishkene oqıǵa sebep bolypty. Birde teledıdardan sheteldik gıperrea­lıst sheberleriniń óz prezı­dent­­­teri men ataqty adamdar­dyń mú­sinderin jasaǵany jónin­de habar kóredi. Ásirese AQSh-tyń prezıdenti bolǵan Barak Obamany dál bederlegen beı­nesin kórip, qatty qyzyǵyp, ózi de dál osyndaı keıiptegi mú­sin jasaýdy qolǵa alady.

Jas sheberdiń qolynan min­siz shyqqan músinderdiń biri – Abylaı hannyń balaýyz beınesi. Árıne, ataqty adamdardyń beı­nesin ómirdegideı aınytpaı jasaý, anaý aıtqandaı ońaı emes. Aldymen ol tulǵanyń tir­shiliktegi orny, el arasyndaǵy bedeli, qandaı eńbekteri bar – sonyń bárin saraptap alý qa­jet. Tulǵanyń anatomııalyq bet-álpetiniń formasyn naqty keltirý úshin de biraz izdenis kerek. Osy baǵytta Aıdos Abylaı han týraly jazylǵan tarıhı dúnıelerdi oqyp, ǵalymdardyń pikirlerin zertteıdi. Sýretshi­lerdiń portretterin kóredi. Aqyry, hannyń beınesi jasalyp bitkende, ony kórgender bahadúr babamyzdyń aramyzǵa ózi oralyp kelgendeı aıryq­sha áserlengeni anyq. Buǵan bel­gili ádebıetshi ǵalym Myrzataı Joldasbekovtiń ózi rıza bolyp, daryndy jasqa batasyn beredi. Onyń kezekti jasaǵan Barak Obama músini de kórkem, kelisti shyqqan.

– Ár ónerdiń óz qıyndyǵy bar. Tulǵanyń parasatty port­retin jasaýǵa ýaqyt pen eńbek kerek. Únemi izdeniste júresiz. Bir ataqty adamnyń músinin tolyq aıaqtaýǵa bir jylǵa jýyq ýaqyt jumsaımyz. Maǵan ǵalamtor­dyń kómegi kóp tıedi. Jumysqa qatysty málimetterdi sodan ala­myn. Alǵashqy kezderi músin jasaıtyn materıaldy tabý qıyn boldy. Qazir ony bárin ózge elden arnaıy tapsyryspen aldyramyn, – deıdi ol.

Bizdiń keıipkerimiz osydan tórt-bes jyl buryn qysqa merzim ishinde Qorǵanys mınıstrliginiń tapsyrysymen Áskerı-tarıhı mýzeıge egemendiktiń eleń-alań shaǵynda tuńǵysh prezıdenti­miz ben Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, al­ǵashqy Qorǵanys mınıstri Saǵa­dat Nurmaǵambetov ekeýiniń ma­ńyzdy tarıhı qujatqa qol qoıyp turǵan sátin beınelegen músinin jasady. Muny da jurtshylyq jyly qabyldady. Odan soń uly Abaı atamyzdyń 175 jyldyq mereıtoıynda balaýyzdan hakim beınesin jasap, syıǵa tartty.

Bir jaǵynan, onyń «altyn qolynan» shyqqan dúnıelerdi madam Tıýsso mýzeıinde turǵan músindermen salystyrýǵa bolady. Ekeýiniń de jasalǵan tehnologııasy birdeı. Biraq bir erek­shelik bar: ondaǵy músinderdi 10-15 adamnan jasaqtalǵan to­lyq ujym isteıdi. Bireýi adamdy fotoǵa túsirse, ekinshisi oǵan anatomııalyq zertteý júrgize­di. Úshinshisi kıimin ólsheıdi, tór­tinshisi… taǵy osylaı kete beredi. Al bizdiń keıipkerimiz osyn­shama qyrýar isti jalǵyz ózi atqarady. Talantty sheber búginge deıin biraz aıtýly adam­dardyń músinderin jasasa da, oǵan ózi qanaǵattana qoımaıdy. «Endi men ataqtylardy emes, oıymda júrgen qarapaıym adam­dardy beıneleý arqyly fılo­sofııalyq astary bar músinder jasaǵym keledi», deıdi ol óz shy­ǵarmashylyǵynan syr tartyp.

Sońǵy jańalyqtar

Alashtyń aq joly ardaqtaldy

Saıasat • Keshe

Kemedeginiń jany bir...

Saıasat • Keshe

Kásip kózi – násip kózi

Ekonomıka • Keshe

Tuńǵysh tóraǵanyń toıy

Qazaqstan • Keshe

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Keshe

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Keshe

Sheberler sherýi

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar