Aımaqtar • 14 Tamyz, 2022

Sý tapshylyǵy qoldan jasalǵan joq pa?

53 ret kórsetildi

Kún raıynyń jıi qubylyp, jyly aýa aǵymynyń aptap ystyqqa ulasýy jer betine tóngen qurǵaqshylyq qaýpin artyryp otyr. Ásirese jaz maýsymynda ylǵal tapshylyǵy qorshaǵan ortanyń qalypty damýy­na keri áserin tıgizip baǵady. Bul álemdi alańdatqan ahýal. Al tabıǵı sý kózderine asa baı ólke bolyp sanalmaıtyn Qazaqstan úshin qurǵaqshylyq qaýpiniń artýy alańdatarlyq jaǵdaıǵa aınalyp keledi.

Ekonomıkasy ag­rar­lyq salaǵa arqa súıegen aımaq­tardaǵy aýyl sharýashylyǵy men ónerkásiptiń ilgerileýi dál osy sý tapshylyǵyna da qatysty ekeni sózsiz. О́kinishke qaraı, qazirdiń ózinde jekelegen óńirlerde sýar­maly egistik alqaptaryna sý jetpeıtini jıi aıtylýda. Tipti sýly da nýly ólke dep aıtylatyn oblystarda da qurǵaqshylyqtyń salmaǵy aýyrlap kele jatqany baıqalady. Bul jaǵdaıdan Almaty oblysy da shetin emes eken. Al máseleniń bir ushy jergilikti jerdegi sý qoımalary men tabıǵı sý kózderin tutyný jumystarynyń rettelmeýinde jatqan kórinedi. Máselen, Almaty oblysyndaǵy sýarý jelileriniń uzyndyǵy 9,4 myń shaqyrymdy quraıdy. Bul júıe aımaqtaǵy 239,7 myń gektar sýarmaly alqapty ylǵalmen qamtýy tıis. Alaıda sý tapshylyǵy jyldan-jylǵa sezilip keledi.

– Oblys negizgi sý kózderin taý ózenderi men Ile jáne Ile Ala­taýyndaǵy sý qoımalarynan alady. Bul qatarda Qapshaǵaı, Bartoǵaı, Kúrti, Bestóbe jáne basqa da sý qoımalary bar. Byltyr jerústi sý kózderinen sý alý kólemi 1,7 mlrd tekshe metrge jetip, sý berý kólemi 1,4 mlrd tekshe metrdi qura­dy. Al sýarmaly alqaptarda negizinen dándi daqyldar, onyń ishinde júgeri, bıdaı, kúrish jáne maıly daqyldardan soıa, kúnbaǵys ósiriledi. Sol sııaqty kartop jáne basqa da baý-baqsha daqyldary bar. Iаǵnı osy daqyldardyń kólemi artqan saıyn tutynatyn sýdyń mólsheri de kóbeıetini sózsiz, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Koıýmchan Omarov.

Qazir oblys aýmaǵyndaǵy sý qoımalary, toǵandar, bógetter men gıdrojelilerdi qosa alǵanda 205 gıdroteh­nıkalyq qurylys nysany jumys istep tur eken. Biraq aýyz toltyryp aıtýǵa bolǵanymen, osy sý jınaý kózderi maýsymdyq jumys kezinde qajetti sý mólsherimen qamtamasyz etýge qabiletsiz kórinedi. О́ıtkeni, sýarý jelileri men gıdrotehnıkalyq qurylystardyń tozyǵy jetken. Osyǵan baılanysty kanaldardaǵy sý shyǵyny jyl sa­ıyn artyp kele jatyr. Nátıjesinde, sýarmaly alqaptardyń da kólemi azaıyp otyr. Bul mindetti sheshý úshin oblysta 57,1 myń ga sýarmaly jerdi qalpyna keltirý maqsatynda segiz aýdan men Qonaev qalasynda sýarý jelileri qaıta jańartylýda. Osy maqsatta oblystyq bıýdjetten qaıta qurý jobalaryn ázirleýge jalpy 1,75 mlrd teńge bólinipti. Onyń ishinde qurylys-montaj jumysyna dep 88,2 mlrd teńge jumsalmaqshy. Iаǵnı óńirdegi egistik alqaptaryna qajetti sý tapshylyǵynyń aldyn alý úshin atqarýshy bılik qoldan kelgendi jasap jatyr.

– 2018-2022 jyldary sý sharýa­shylyǵy obektilerin kúrdeli jón­deýge 43 jobalaý-smetalyq qujat ázirlendi. Onyń ishinde jalpy somasy 4,1 mlrd teńge bolatyn 21 joba jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen júzege asyryldy. Nátıjesinde 8,3 myń gektar sýarmaly jer qalpyna kel­tirildi. Aǵymdaǵy jyly «Sam­bet» kanalynyń kúrdeli jón­deý jumystary aıaqtaldy, Ile aýdanynyń «Svınsovhoznyı» kanalynda jumystar júrgizilýde. Jerústi sýlarynyń qosymsha resýrstaryn jınaý úshin Uıǵyr aýdanynda Suńqar jáne Taıgermen sý qoımalaryn jańadan salý jos­parlanýda, – deıdi K.Omarov.

Osy jerde sý tapshylyǵyn týyndatatyn taǵy bir sebepti eskergen jón, onyń máni egin sharýa­shylyǵymen aına­lysatyn sharýalar men sýarmaly egistikke qajetti sýdy tasymaldaıtyn mekemelerdiń ara­syndaǵy túsinbeýshilikte jatyr. Máselen, aımaqtaǵy Eńbek­shi­qazaq aýdanynyń Shelek aýmaǵyn­da jyl saıyn egistiktegi sý tapshy­lyǵyna qatysty shý shyǵyp otyrady. Osyndaǵy 5 aýylǵa sý kanal arqyly keledi. Egistiń 87 paıy­zy sol sýǵa táýeldi. О́ńirdiń tabıǵı jaǵdaıyna oraı sýdy kóp mólsherde tutynatyn da osy aýyldar eken. Al aýyldaǵy egistik alqaptarǵa sý Bartoǵaı sý qoımasy arqyly Úlken Almaty arnasymen keledi. Iаǵnı arnadaǵy sýdyń kólemi men aǵysynda, tipti sapasynda turǵan másele joq. Daý sýdy aýyldarǵa bólip jetkizetin, ıaǵnı qyzmet kórsetetin kompanııalarǵa qatysty týyndaıtyn kórinedi. Iаǵnı sý tasymaldaýǵa qatysty tarıfter retteýdi qajet etedi. Al aımaqtaǵy aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qajetti sýmen jabdyqtaýdy «Qazsýshar» mekemesiniń Almaty fılıaly men «Úlken Almaty kanaly» seriktestiginiń fılıaly júzege asyrady eken. Derek boıynsha, Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti bekitken tarıf boıynsha «Qazsýshar» mekemesi sýarmaly egistikke qajetti sýdyń ár tekshe metrine 0,787 teńge alady. Jáne bul shyǵynnyń bir bóligin memleket jabatyn kórinedi. Iаǵnı aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri shyǵyndaryn sýbsıdııalaýǵa oblystyq bıýdjetten 661,2 mln teńge bólingen-mys.

Aıtpaqshy, Almaty oblysyn­daǵy sýarmaly egistikke qajetti sý kózderiniń tapshylyǵy qoldan jasalyp otyr degen pikirdiń de jany bar sııaqty. Máselen, «Kaz­gıprovhoz ınstıtýty» serik­testiginiń bas dırektory Anato­lıı Rıabsev búginde respýblıka boıynsha basqa oblystarmen salystyrǵanda oblysqa tıesili sý resýrstary anaǵurlym qolaıly, sebebi óńirde taý sýynyń úlesi jetkilikti degen oıda.

– Kedergilerdiń kóbin ózimiz qoldan jasap otyrmyz. Iаǵnı bul salaǵa jetkilikti kóńil bólingen joq. Máselen, sońǵy 30 jylda Almaty oblysynda jańa arnalar, sý qoımalary salyndy degendi estidińiz be? Eskileriniń óziniń tozyǵy jetken, olar búginde qaıta jabdyqtaýdy qajet etedi. Bizdiń esebimiz boıynsha aýmaqtaǵy sý jumsaýdyń paıdaly áser koeffısıenti 75 paıyzdan 60 paıyzǵa deıin tómendedi, – deıdi A.Rıabsev.

 

Almaty oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Alashtyń aq joly ardaqtaldy

Saıasat • Keshe

Kemedeginiń jany bir...

Saıasat • Keshe

Kásip kózi – násip kózi

Ekonomıka • Keshe

Tuńǵysh tóraǵanyń toıy

Qazaqstan • Keshe

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Keshe

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Keshe

Sheberler sherýi

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar