Ekonomıka • 16 Tamyz, 2022

Kórshilermen baılanys artyp keledi

221 ret kórsetildi

Atyraý – el ekonomıkasyna quıylǵan sheteldik ınvestısııa kóleminiń shamamen úshten bir bóligin quraıtyn, iri otandyq ári sheteldik ınves­torlar úshin tartymdy óńir. Qazir munaıly oblys álemniń 50-den astam elimen tabysty yntymaqtastyq ornatty. Munda 1 myńnan astam birlesken jáne sheteldik kásiporyn jumys isteıdi.

Álemdik naryqta kóshbasshylyqqa umtylǵan, ekonomıkasy qýatty elder qoınaýy qazynaǵa toly óńirmen alys-beristi, barys-kelisti nyǵaıta túsýge, ınvestısııa kólemin ulǵaıtýǵa serpin berip otyr. Munaıly óńirdegi ta­bıǵı baılyqty ıgerýge ınves­tı­­sııa salǵan elderdiń sanatynda AQSh, Ulybrıtanııa, Italııa, Ja­po­nııa, Kanada, Fransııa jáne ózge de bir­ne­she memleket bar. Bul elderdiń jetek­shi kompanııalary munaı-gaz óner­kásibi salasyndaǵy eki iri kenish – «Teńiz» ben «Qashaǵandy» ıgerýge sho­ǵyrlanǵan.

Máselen, Jylyoı aýdanyndaǵy «Teńiz» ken ornynda keleshek keńeıý jáne uńǵy erneýindegi qysymdy bas­qarý dep atalatyn eki joba iske asy­rylyp jatyr. Bul jobalardyń qanat­tas qolǵa alynýy «Teńizdiń» qoınaýyndaǵy 3,2 mlrd tonna «qara altyndy» qaýipsiz ıgerýmen baılanysty bolyp otyr. Sol sebepten, 2023 jyly iske qosylatyn ja­­handyq mańyzy zor eki jobaǵa 45 mlrd dollardy quraıtyn ınvestısııa salynǵan. Aldaǵy jyly eki joba iske qosylǵanda ken ornynan munaı óndirý 12 mln tonnaǵa deıin artyp, jyl sa­ıyn 37 mln tonnaǵa ul­ǵaıady. Otandyq ekonomıkaǵa tyń serpin beretin jo­baǵa 300-ge jýyq qazaq­standyq kom­panııa merdiger­likke tartyldy.

Joba qurylysyna qoldanylǵan 408 modýldi qurastyrýdyń úsh jyl­dyq baǵdarlamasy iske asyryldy. Máselen, árqaısysy 500-den
1 800 tonna aralyǵyndaǵy salmaqty qu­raıtyn modýlder Qazaqstanda, Ońtústik Koreıa men Italııada daıyn­dal­ǵan. Keıin Reseıdiń ishki sý joly arqyly Kaspıı teńiziniń Prorva túbegindegi júk túsirý termınalyna jalpy salmaǵy 280 myń metrıkalyq tonnany quraǵan modýldik júk jetkizildi. Qazaqstandyq Ersai, KCOI kompanııalary Mańǵystaý oblysynda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes 75 qurastyrmaly modýldik estakada men qashyqtan baqylaý júr­gizetin 10 bloktyń qurylysyn júr­gizýge atsalysty. Qazaqstan men álem elderiniń kompanııalary qatys­­qan jobaǵa qajetti qazaqstan­dyq taýarlardy, jumystar men qyz­­met­terdi satyp alý úshin 10 mlrd-tan astam dollar jumsaldy. Jobada jumys istegenderdiń 91 paıyzyn qazaqstandyq mamandar qurady. Al ınjenerlik, materıal­dyq-tehnıkalyq, óndiristik qyz­met­ter kórsetýge 2 350-den astam qazaq­s­tandyq kompanııa tartyldy. Aldyn ala biliktilikten ótken 1 281 qazaq­standyq kompanııamen 630-dan astam kelisimshart túzilgen.

Dál osy joba úshin 120-dan astam keme tartyldy. Onyń ishinde 40 keme ja­ńadan qurastyrylyp, keıbiri tasy­maldanatyn júk úshin qaıta jań­ǵyrtyldy. Sý joldarymen júk tasyǵan kemeler Qazaqstan men basqa núkteler arasynda 140 myń sha­qy­rymnan asatyn qashyqtyqty júzip ótti. «Teńiz» ken ornyna taıaý mańdaǵy Prorva túbeginde modýldik júkti qabyldap, tasymal­daıtyn jańa port paıdalanýǵa berildi. Port­ta teńizge kiretin 71 shaqy­rym­dyq sý arnasy, júk túsirý, saqtaý qondyrǵylary men kirme jol bar.

Osyndaı halyqaralyq joba iske asyrylyp jatqan Atyraýmen TMD quramyndaǵy elder de iskerlik baılanys ornatyp, ortaq jobalardy iske asyryp jatyr. Oblys ákimi Serik Shápkenovtiń málimetinshe, Atyraý oblysyna ınvestısııa salyp, áriptestik áleýetin arttyrǵan eldiń qatarynda Germanııa da bar. Qazir óńirde nemis kapıtalynyń qatysýymen kólik-ekspedısııalyq qyzmetter, kóterme, bólshek saýda, munaı men tabıǵı gaz óndirý ke­zin­de tehnıkalyq qoldaý kórsetý jáne basqa salalarda 28 kásiporyn tir­kelgen. Jyl basynan beri Ger­manııamen aradaǵy syrtqy saýda aınalymy 23,1 mln dollardy quraǵan. Al Italııamen iskerlik baılanys munaı-gaz ónerkásibimen baılanys­ty bolyp otyr. Bul elmen syrtqy saýda aınalymy 2,3 mlrd dollarǵa jetken. Onyń ishinde eksport kólemi – 2,2 mlrd dollar. Italııaǵa negizinen munaı ónimi eksporttalady.

Qazaqstannyń táýelsizdigin al­ǵash tanyǵan Túrkııamen de saýda-ekonomıkalyq baılanys keń qanat jaıyp otyr. Qazir óńirde ekono­mı­kalyq, iskerlik áriptestikti kózdegen baýyrlas eldiń 220 kásiporny jumys isteıdi. Jyl basynan beri Túr­kııamen syrtqy saýda aınalymy 439 mln dollarǵa jetken. Onyń ishinde eksport kólemi 432,7 mln dollardy qurasa, al ımport – 6,3 mln dollar. Túrik kapıtaly salyn­ǵan ká­sip­oryn­dar kóterme, bólshek saýda men qurylys salasynda ynty­maq­tas­tyq­ty arttyrǵan.

Máselen, BRIMSTONE Sulphur Provider Company kompanııasynyń negizin qalaýshy Efe Mýnıp Nýrdoǵdý kúkirt betonıtin óndiretin óndiris ornyn ashýǵa nıetti. Investısııa kólemi shamamen 10 mln dollardy quraıtyn jobada 50-ge jýyq adamdy turaqty jumysqa tartý kózdelgen.

– Qazaq elinde kúkirttiń jetkilikti qory bar. Alaıda biz úshin de jalpy, Qazaqstan úshin de shıkizatty tereń óńdeýdi uıymdastyrý, kúkirt bentonıti túrinde shyǵaryp, shetel naryǵyna eksporttaý áldeqaıda tıim­di bolady. Logıstıkalyq turǵy­dan alǵanda, Atyraý oblysy – bul jobany júzege asyrý úshin óte yń­ǵaı­ly ınvestısııalyq alań. Osy oblystan Qytaı, Eýropa men Reseı naryǵyna shyǵýdyń tıimdi tusy kóp, – deıdi Mýnıp Nýrdoǵdý.

Túrik ınvestorynyń aıtýynsha, Izmır qalasyndaǵy zaýyt kúkirt pen ilespe ónimderin Eýropa elde­ri­ne shyǵarady. Bul ónimder aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda ásirese sortań ári tuzdy jerge tabıǵı tyńaıtqysh retinde qoldanylady.

Atyraýǵa Kaspıı teńizi jaǵa­la­ýyn­daǵy elderdiń de nazary aýyp otyr. Munyń dálelin, ásirese Ázer­baı­janmen aradaǵy syrtqy saýda aınalymy 4,8 mln dollar­ǵa jet­ke­ninen baıqaýǵa bolady. Ázer­baı­jan Respýblıkasynyń Aqtaý qalasyndaǵy bas konsýly Elmar Ma­mmadovtyń deregine súıen­sek, eko­nomıkalyq baılanys­tardy odan ári nyǵaıtý, birneshe salada alys-beristi arttyrý, óńirara­lyq kásip­ker­likti damytýdyń nátı­je­sin­de eksport 462,2 myń dollarǵa, al ımport 4,3 mln dollarǵa jetip otyr.

– Qazir Atyraý oblysynyń kólik, azyq-túlik, kóterme saýda salasynda Ázerbaıjan Respýblıkasynyń kapıtaly salynǵan 90 kásiporyn jumys isteıdi. Biz mundaı iskerlik baılanysty jandandyra túsip, birlesken jobalardy júzege asyrýdyń jańa formatyn izdestirip otyrmyz. Bul eko­nomıkalyq, iskerlik qarym-qaty­nas­ty nyǵaıtýǵa yqpal etedi, – deıdi S.Shápkenov.

Kaspıı jaǵalaýyndaǵy taǵy bir el – Túrikmenstan da munaıly óńir­men ekonomıkalyq áriptestikti jan­dan­dyrýǵa bet burdy. Ázirge bul elmen syrtqy saýda aınalymy 129 myń dollarmen shektelip otyr. Alaıda aldaǵy ýaqytta 64,9 myń dollardy quraǵan eksport pen 64,1 myń dollar kólemindegi ımporttyń úlesin ulǵaıta túsýdiń múmkindigi bar.

Oblys ákimi S.Shárkenovtiń piki­rine súıensek, О́zbekstanmen alys-beristen góri barys-kelistiń nátı­­jesinde ejelden saýda-ekono­mı­kalyq, kóshi-qon jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ózara qarym-qatynasy keń qanat jaıǵan. Mundaı seriktestik táýelsizdik jyldarynda burynǵydan da jandana tústi. Kórshi el Atyraý oblysynyń syrtqy saýda baılanysynda mańyzdy ról atqaryp otyr. Máselen, ótken jyly munaıly óńir men О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 45,2 mln dollardy qurady. Qazir óńirdiń kóterme jáne bólshek saýda, qyzmet kórsetý, qurylys salalarynda ózbek kapıtaly bar 91 kásiporyn jumys isteıdi. Osyndaǵy joǵary oqý oryndarynda ala taqııaly eldiń 200-ge jýyq óreni bilim alyp júr.

Al ótken aptada munaıly óńirge kel­gen Horezm oblysy ákiminiń oryn­­basary Sherzod Ismaılovtyń piki­rin­she, aýyl sharýashylyǵy men jeńil ónerkásip salasynda ynty­maq­tastyqty keńeıtýdiń múmkindigi mol. Muny oblys ákimi de joqqa shy­ǵar­maıdy.

– Qazaqstan men О́zbekstan – ózara qarym-qatynasty jan-jaqty da­mytqan, saýda-ekonomıkalyq baı­lanysty myqtaı túsken baýyrlas elder. Qazir Atyraý oblysynda aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jo­balardy júzege asyrýǵa betburys jasalyp otyr. Osy baǵytta birlese jumys istesek, taýar aınalymyn art­tyrýǵa múmkindik týady, – deıdi S.Shápkenov.

 

Atyraý oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

«Áselim» áni

О́ner • Keshe

Jyr alyby dáripteldi

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar