Ekonomıka • 17 Tamyz, 2022

Elektr jelileri tozyp tur

1313 ret kórsetildi

Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna, turǵyndardyń qalypty ómir súrýi men kásiporyndardyń turaqty jumysyna áser etetin jaıt jeterlik. Sonyń biri – elektr energııasynyń úzdiksiz berilýi. Alaıda energııamen qamtamasyz etetin kásiporyndar tarıfti álsin-álsin kóterýge beıim. Nege?

Energetıka mınıstri Bolat Aq­sholaqovtyń aıtýynsha, elimizde elektr energııasynyń qymbattaýyna birneshe sebep áser etip otyr. Eń birinshi sebep – birqatar stansalar úshin otyn baǵa­synyń ósýi. Taǵy bir sebebi, elektr energııasynyń qunyna stansa qyz­metkerleriniń jalaqysyn 20-30%-ǵa arttyrý engizilgen. Bizde energetıkterdiń jalaqysy tómen. Al bul kadr­lardyń saladan kóptep ketýine ákelip soqtyrǵan.

– Qazaqstannyń energetıka júıesinde jabdyqtar men jelilerdiń tozǵany baıqalyp otyr. Osyǵan oraı stansalar men jelilerdegi baǵalaýdy ishinara aıaqtadyq. Stansalar eskirip, óte aýyr generasııa qalyptasty. Sol sebepten, stansalarǵa jańǵyrtý men jóndeý qajettigi týyndady. Biz muny qolǵa alamyz. Biraq jańa stansalardy salý qajet. О́ıtkeni 2035 jylǵa deıin elektr energııasyn tutyný boljamy artyp otyr. Boljam – shamamen 150-160 mlrd kVt/saǵat. Qazir elektr energııasyn tutyný mólsheri 114 mlrd kVt/saǵatty quraıdy. Eger jańasyn salmaı, eski stansalardy paıdalana bersek, onda 150-160 mlrd kVt/saǵat elektr energııasynyń 90 mlrd kVt/saǵatyn ǵana óndire alamyz. Sol sebepten, jańa stansalardan 17,5 mlrd kVt/saǵat elektr energııasyn iske qosýdy josparlap otyrmyz, – dedi Energetıka mınıstri.

Máselen, Atyraý oblysynda elektr energııasynyń jelisi ábden tozyp turǵany jasyryn emes. Buǵan jaýyn jaýsa, ekpini qatty jel soqsa, elektr energııasynyń jıi sónetini dálel. Bıylǵy 5 naýryzda Qurmanǵazy aýdanynda birneshe aýylda elek­tr baǵanalary qulap, jaryq óshti. Turǵyndar jylýsyz qalyp, búrseń qaqty. Telefon baılanysy úzildi. Bul aqaý birneshe kúnge sozyldy. Sala mamandary buǵan tabıǵattyń tosyn minezin kinálaǵandaı boldy. Shynymen solaı ma? «Atyraý-Jaryq» AQ prezıdentiniń orynbasary Meıirbek Ǵubashevtyń málimetinshe, 5 naýryzda Qur­manǵazy aýdanynda joǵary ker­neýli elektr jelisi tartylǵan 200 baǵana qulaǵan.

– Buǵan qar aralas nóser jańbyr men qatty jeldiń soq­qany áser etti. Sonyń saldary­nan aýdannyń eldi mekenderi jaryqsyz, jylýsyz jáne baılanyssyz qaldy. Aýdan aýmaǵynda qulaǵan baǵanalar 1975 jyly ornatylyp, sodan beri qoldanysta boldy. Elektr energııasynan 10 890 abonent ajyratyldy. Osyǵan baılanysty oblystan qosymsha 60 elektrmonter, 22 arnaıy tehnıka, SV-10,5 baǵanasynyń 152 danasy, «Atyraý-Jaryq» AQ qorynan AS-120 mm jáne AS-50 mm symdarynyń eki oramasy jiberildi. Alaıda Atyraý qalasy men Qurmanǵazy aýdany arasyndaǵy joldyń qazirgi jaǵdaıy, qashyqtyǵy eskerilip, baǵanalar bir reıspen 10 danadan jetkizildi. Munyń bári, árıne, jumysty keshiktirdi, – deıdi M.Ǵubashev.

Jaryqtyń óshýine qatysty derek jalǵyz bul emes. Taǵy bir derekti tilge tıek etsek, 27 shil­dede Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń óndirisi tolyǵymen toqtady. Zaýyttyń bas dırektory Murat Dosmuratovtyń málimetinshe, buǵan kenetten eki jelide elektr energııa­syn berý toqtatylǵany sebep bolǵan.

– Elektr energııasynyń óshýi saldarynan bastapqyda zaýyttyń eki qondyrǵysy toqtatyldy. Sodan keıin is júzinde barlyq óndiristiń jumysy toqtap qaldy. Munaıdy bastapqy kezeńde aıdaıtyn eki qondyrǵysynyń jumysyn saqtap qalýǵa múm­kin­dik týdy. Qondyrǵylardy paı­dalanýdan shyǵarý kezinde barlyq gaz alaý sharýashylyǵyna jiberildi. Bul qondyrǵylardyń depressııasy bolmaýy úshin avtomatty túrde jasalady. Zaýyt qondyrǵylaryna kelgen zııan týraly aıtýǵa áli erterek. Bul qondyrǵylardy iske qosý kezinde anyqtalady, – dep málim etti M.Dosmuratov.

Mine, elektr energııasymen qamtıtyn kásiporyndar bir aýdannyń on aýylyn, mu­naı óńdeý zaýyty sekildi iri kásip­oryndy jaryqsyz qaldyrsa da tarıfti kóterýden bas tartpaı otyr. Qazir Atyraý oblysy boıynsha tabıǵı monopolııalardy retteý departamenti tutynýshylardyń elektr energııasyn tutyný tarıfterin kóterýge arnalǵan ótinimdi qarastyryp jatyr. Munyń sebebin Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov «Aty­raý jylý-elektr ortalyǵy» AQ úshin elektr energııasyna shekti tarıfter qunynyń ósýimen túsindirdi. Bıyl energııa berýshi kásiporyndardyń belgili bir toptary úshin ǵana ósken. Energetıka mınıstrliginiń erejesine sáı­kes, energııa óndirýshi kásip­oryndardyń energııa stansala­ry úshin shekti tarıfter belgi­lengen. Al óńirlik energııa jelisi kompanııalary men sońǵy tuty­nýshyǵa deıin energııamen jabdyqtaýshy kásiporyndar boıyn­sha shyǵystardy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi bekitedi.

– Qazir oblys pen Atyraý qalasyn elektr energııasymen jabdyqtaý «Atyraý jylý-elektr ortalyǵy» AQ men «Karabatan Utility Solutions» JShS-niń gaz týrbınaly elektr stansasy arqyly júzege asyrylady. Jyl basynan beri 4,268 mlrd kVt/saǵat elektr energııasy óndirildi. Oblystyń ishki tutyný kólemi – 3,9 mlrd kVt/saǵat. «Atyraý jylý-elektr ortalyǵy» AQ-nyń negizgi jab­dyqtarynyń 54 paıyzy tozǵan. Munda elektr energııasyn bosatý baǵasy JEK ústemesin esep­ke alǵanda kvt/saǵatqa 15,21 teń­geni quraıdy. Al «Karabatan Utility Solutions» JShS-da tozý kórsetkishi – 4,5 paıyz. Elektr energııasynyń kvt/saǵaty shamamen 11,39 teńgeden bosatylady, – deıdi B.Aqsholaqov.

Mınıstrdiń deregine súıen­sek, jylý-elektr ortalyǵynan elektr energııasyn alatyn «Aty­­raý Jaryq» AQ-nyń ıeligindegi uzyndyǵy 9 746,6 shaqyrymdyq jeli men 1 761 qosalqy stansa kesheniniń 40 paıyzy tozyp tur. О́ńirde bes orta­lyqtandyrylǵan, 638 avtonomdy jylýmen jabdyq­taý kózi bar. Jylý-elektr orta­lyǵyndaǵy ornatylǵan jylý qýaty – 695 Gkal/saǵat, qazir qolda bary – 633 Gkal/saǵat. Jal­py uzyndyǵy 561 shaqyrym jylý jelisiniń ortasha tozýy 68 paıyzdy quraıdy. Qazir jylý-elektr ortalyǵynda 3 qa­zandyq agregaty men 2 týrboa­gregatyn, sondaı-aq 13,2 sha­qy­rym jylý jelisin jóndeý ju­mystary júrgizilip jatyr. Al «Karabatan Utility Solutions» JShS-niń stansasyndaǵy 310 MVt-ty tolyq berip tur. Atyraý qala­syndaǵy tutynýshylarǵa 160 mg beriledi. Biraq bul stansa bastapqyda erkin ekonomıkalyq aımaqtyń óner­ká­siptik nysandaryn elektr energııasymen qamtý úshin ashylǵan.

– Batys Qazaqstan men Atyraý oblys­tary ótkizý qabileti 100 MVt bolatyn 220 kVt elektr berý jelisine qosylǵan. Osy jelide jóndeý júrgizilgen kezde Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń energııa júıeleri oqshaýlanǵan jumys rejimine kóshedi. Bul tutynýshylardyń elektrmen jabdyqtaý senimdiligine teris áser etedi. Sol sebepten, qazir atalǵan mindetti oń sheshý úshin «QR BEJ Batys aımaǵynyń elektr jelisin kúsheıtý» jobasy iske asyrylyp jatyr. Osy joba Atyraý oblysynyń tutynýshylaryn elektrmen jab­dyqtaýdy arttyrýǵa múmkindik beredi, – dep túsindirdi Ener­getıka mınıstri.

Byltyr bastalǵan bul jobany al­daǵy jyly aıaqtaý kózdelip otyr. Osy kezge deıin 2 575 tirek (61,6%) orna­tylǵan. Elektr berý jelileriniń jalpy uzyndyǵynan 132 shaqyrymy (16,9%) ǵana salynǵan. Buǵan qosa Qyzylorda oblysynda elektr stansasyn salý josparlanǵan. Almatydaǵy energııa torabyn, jylý-elektr ortalyǵyndaǵy úsh stansany jańǵyrtý júrip jatyr. Budan basqa da nusqalar qarastyrylyp otyr.

 

Atyraý oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Abaı óńirinde kóne qala tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:54

Dollar baǵamy arzandady

Qarjy • Búgin, 16:15

Elordada AО́SShK sammıti ótedi

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Aqtaýda jol boıynda kólik órtendi

Oqıǵa • Búgin, 12:31

Aldaǵy kúnderi elimizde kún sýytady

Aýa raıy • Búgin, 11:55

Irannyń ońtústiginde jer silkindi

Álem • Búgin, 11:22

Uqsas jańalyqtar