Patrıotızm – elin bilimimen, eńbegimen kórkeıtý

Patrıotızm týraly Prezıdent Qasym­Jomart Toqaev: «Elimizdiń árbir azamaty jurtshylyqtyń aldyna shyqqanda ulttyq múdde men qazaqstandyq pat­rıotızm qaǵıdattaryn basshylyqqa alýy kerek», degen edi.

Búginde el halqynyń 19,8 paıyzy – ­jastar. О́tken jyldarmen salystyrǵanda, ıaǵnı sońǵy 12 jyldaǵy halyqtyń tabıǵı qozǵalys kórsetkishteri jastar sanynyń azaıý tendensııasyn kórsetip otyr deıdi mamandar. 2009 jyly halyqtyń jalpy qurylymyndaǵy jastar úlesi 28,2% bolyp, eń joǵarǵy kórsetkish tirkelgen. Al búgin biz sanǵa emes, sapaǵa nazar aýdaryp, jastarymyzdyń patrıottyq rýhyn sóz etemiz.

«Jalpy, patrıotızm – Otanǵa, týǵan jerge, óziniń mədenı ortasyna degen súıispenshilik. Adamnyń boıyndaǵy kúsh-qýaty men bilimin Otan ıgiligi men múddesine jumsaý, týǵan jerin, ana tilin, eldiń ədet-ǵurpy men dástúrin qurmet tutý sııaqty patrıottyq qundylyqtar tal besikten boıymyzǵa sińe bastaıdy.

Patrıotızmniń bastaý negizderi – se­nim, úmit, adaldyq. Bala bola­shaǵyna, eline senip ósýi mańyzdy. Búgingi jastar arasyndaǵy patrıotızmniń deńgeıin bilý úshin olardyń qaı tilde sóılep júrgenine qaraý jetkilikti. Bala 10 til bilse de bir ǵana ana tilin je­tik bilýdiń ornyn toltyra almaıdy. Pat­rıottyqtyń irgetasy tilmen qalyp­tasady. Til arqyly dil, dástúr, mádenıetke degen súıispenshi­lik oıanyp, onyń negizinde patrıottyq sezim oıanady. Sonymen qatar jastar­­dyń patrıottyq sezimi eldiń ulttyq ıdeologııasyna tike­leı baılanysty», deıdi ­psıholog Janar Seıitmaǵanbet.

Al jas ǵalym Ásel Ádil­hanova pat­rıotızmniń tek tilmen ólshen­beıtinin alǵa tartady.

«Kúndelikti ómirde qazaqsha sóıle­meıtin basqa ult ókilderi de bar. Biz olar­dy patrıot emes dep aıta almaı­myz. Patrıotızmdi tildiń aıasyn­da ǵana qalyptastyra almaımyz. О́ıt­keni jas­tardy bóletin emes, bir­lik­ke sha­qy­ratyn patrıotızm qalyptas­tyrýy­myz kerek. Bola­shaǵyn Qazaqstanmen baılanys­tyratyn árbir qazaqstandyq Otanyn qurmetteıdi. О́zge tilde sóı­lese de elimizdiń múddesi úshin qyzmet etip júr­gender bar. Bunyń qarapaıym ǵana my­saly ár tórt jyl saıyn uıym­­das­tyrylatyn sporttyq Olımpıadada aıqyn kórinedi», deıdi Á.Ádilhanova.

Jastardyń pikirinshe, patrıotızm Otandy súıý sezimimen ǵana shektelmeı­di, sondaı-aq bilimge qushtarlyq pen eńbekqorlyq sııaqty qasıetterdi de qam­tıtyn aýqymdy uǵym.

«Patrıot jas – óz Otanyn súıetin, keshegisin bilip, erteńin oılap, búgin onyń damýy úshin óz salasynda kishken­taı bolsyn úlesin tıgizýge árekettenip júrgen adam. Meniń oıymdaǵy patrıot jas optımıst, eńbekqor jáne bilimge qushtar», deıdi jas belsendi Aıdana Abı. Onyń aıtýynsha, patrıot bolýdy ár jas ózinen bastap, kez kelgen áreketiniń astarynda el múddesi men ult múddesi bolýyna basa nazar aýdarý kerek.

«Múmkin mendegi patrıotızm kóbiniń oıyndaǵymen saı kelmeıtin de shyǵar. Biraq sózdiń maǵynasyna qaraıtyn bolsaq, «otansúıgishtik» degendi bildiredi. Men Otanymdy súıemin, memlekettik tildiń damýyna úlesimdi qosýǵa tyrysyp júrmin. Blogym arqyly bilim beremin degen artyq bolar, biraq ózim úırengen árbir nárseden tájirıbemmen bóliskim keledi», dedi Aıdana.

Belsendi qazaq jastary orystildiler men qazaqtildiler arasynda úlken bir aqparattyq bos keńistik bar dep sanaı­dy. Ol – qazaqtildi resýrstardyń azdy­ǵy. Olqylyqtyń ornyn qazaqsha du­rys aqparat berý arqyly qalypqa kel­­ti­rý­ge bolady. Bul – óz kezeginde ár qa­zaq jasynyń patrıottyq rýhyna baılanysty.

«Qazaq jastarynyń ádet-ǵuryp­qa, ulttyq mádenıetke, Otanǵa degen súıis­pen­shiligi jańǵyryp keledi. Munyń aıqyn kórinisi – qyzdar arasynda qazaqy taqııa­nyń qaıta trendke aınalýy. Jal­py, qazaq jastarynyń kıim kııý úlgileri etnostyq stılde bolyp, belgili bir ult­tyq atrıbýttardy qoldanýy – ulttyq mádenıetke degen qurmet. Patrıottyq­tyń negizi adamnyń adamgershilik deńge­ıinde óz má­denıetine, tarıhyna, Otanyna de­gen súıispenshiliginen bastalady. Son­daı-aq patrıotızmniń bir komponenti retinde tildi alatyn bolsaq, qazirgi jas­tardyń kóbi qazaq tilinde sóıleıdi», deıdi EUÝ pedagogıka kafedrasy­nyń aǵa oqytýshysy Aıda Meıirqulova. Magıstrlik dıssertasııasyn patrıot­tyq tárbıe men ony jetildirý boıyn­sha jazǵan ol 2013 jy­ly jasaǵan anonım­dik saýaldama qory­tyndysynda qazaq­sha sóıleýden uıala­tyn jastardyń kóp bolǵanyn aıtady. «Ýnıversıtette sa­baq bergendikten salystyrmaly túrde qarasam, osydan 5-6 jyl burynǵy ­stýdentter qazaq-orys toptary retin­de bólingenine qaramastan, tek orys tilinde sóıleıtin. Qazaq tilinen uıalý bar edi. Qazirgi tańda kerisinshe jas­tar ana tilinde sóılep, qazaq ánderin tyń­daıdy. Jeke baqylaýym boıynsha jastardyń arasynda patrıotızm óte jaq­sy deńgeıde», deıdi A.Meıirqulova.

Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz, degenmen el men ult múddesine kóńil ból­meıtin de jastar bar. Bul jas­tardyń bo­ıyndaǵy rýhty qalaı oıatamyz degen su­raqqa pedagog maman Esenkúl Balabaeva jaýap berdi.

«Patrıotızmdi qalyptastyrý – bul adam­nyń kúsh-jigerinen, otbasy, oqý or­nynan bastap, saıası bılik organdary­na deıingi ártúrli áleýmettik ınstıtýt-­
tardyń qajyrly jumysyn talap etetin kúrdeli prosess. Patrıottyq sezimniń obektisi men qaınar kózi – Otan desek, onyń mazmuny: týǵan jer, tabıǵat, onyń baılyqtary, til, dástúr, tarıhı eskertkishter, týǵan ólkedegi tamasha kıeli oryndar. Sondyqtan patrıottyq sezimdi qalyptastyrý úshin, eń aldymen, ana tilimizdiń qoldaný aıasymen qatar mektep kezinen balalardy ishki týrızmmen de tanystyrý kerek. Eger oqýshylar sabaq barysynda oqyǵan tarıhı jerlerin kózderimen kórse, basqa da ózi sııaqty oqýshylarmen tanyssa, ózara pikir almasý arqyly elimiz týraly kóbirek biler edi. Bul bilimge baýlıdy ári elge degen súıispenshilikti oıatady. Odan qala berdi týrızm de damıdy», deıdi sarapshy.

Bir qyzyǵy, atalǵan ádis qazir Eýro­odaq elderi arasynda azamattardyń sa­na­synda «bir odaq» túsinigin jastaıy­nan sińirý maqsatynda qoldanylady eken. Osy oraıda sheteldikterdiń qazaq jas­tarynyń patrıottyq deńgeıin qalaı baǵalaıtynyn da surap bildik.

«Ýnıversıtet qabyrǵasynda birge oqyǵan qazaq jastaryna qarap, Qazaqstanda Otan, Otandy súıý túsinikteri jaqsy qalyptasqan dep aıta alamyn. О́ıtkeni qazaq jastarynyń ult dás­túri men mádenıetin tanytýǵa degen qul­shynysy men salt-dástúrlerine qurmeti árdaıym bizdi tańǵaldyratyn. Sonymen qatar olar ózderiniń qazaq eken­digimen shovınızm men násilshildikke jol bermeı ádemi maqtana alady», deıdi Iyldyrym Beıazıt ýnıversıtetiniń ıran­dyq stýdenti Ilahı Soleımannezhad.

Kórip otyrǵanymyzdaı, qazaq jas­tary, eń bastysy, Otandy súıý bilim, ǵy­lymmen sýsyndap, qajyrly eńbek arqy­ly ispen dáleldeý kerektigin túsi­nedi. El múddesi úshin eńbek kesheden, erteń­nen emes, búginnen bastalatynyn sana­laryna sińirgen. Jastar óz býyn­darynyń Otanyn súıetin, onyń damýy úshin teńizge tamǵan tamshydaı bolsa da óz úlesin qosatynyna kámil senedi. Al Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jastarǵa senip qana qoımaı, úmit te artady: «Táýelsizdigimizdi nyǵaıtyp, elimizdi odan ary órkendetý qazirgi urpaqtyń qasıetti boryshy. Sondyqtan biz sizderge zor úmit artamyz».

Qazaq jastary boıyndaǵy otan­súı­gishtik qasıetpen senimge selkeý túsir­meı, úmitti aqtar degen oıdamyz.