Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Mine, qyrkúıek te ıek astyna kelip qaldy. Elimizdiń Oqý-aǵartý mınıstrligi taratqan aqparatqa qaraǵanda, balalardy qazaq synyptaryna qabyldaý boıynsha joǵary kórsetkish kórsetken óńirler qataryna Batys Qazaqstan oblysy da kiripti. Bul jergilikti sala basshylary men zııaly qaýymnyń úılesimdi áreketi arqasynda qol jetken nátıje.
«Oraldyń oqýshylary qaı tilde oqıdy?» («Egemen Qazaqstan» 4 mamyr, 2022 jyl) atty maqalamyzda aıtylǵandaı, bir aı boıy Oraldyń zııaly qaýym ókilderi, máslıhat depýtattary mektepter men balabaqshalardy aralap, ul-qyzyn orys tildi mekemege bermek bolyp otyrǵan qazaq ata-analarmen kezdesken bolatyn.
Qazaq zııalylarynyń munshalyq mazasyzdaný syry nede?!
Qarańyz, sońǵy jyldary Oral qalasyndaǵy mektepter men balabaqshalarda memlekettik tildi keıin ysyryp qoıyp, orys tilin tańdaýshylar kóbeıip ketken. Mysaly, ótken 2021-2022 oqý jylynda oraldyq oqýshylardyń 57 paıyzy ǵana memlekettik tilde bilim alǵan. Al orys tilinde bilim alyp jatqan oqýshylardyń 47 paıyzy, ıaǵnı 10 829-y – qazaqtar bolǵan. 2021-2022 oqý jylynda Oral qalasynda 1-synypta oqıtyn bala sany 6 465 bolsa, sonyń 3 096-sy, ıaǵnı 47,88 paıyzy ǵana qazaq mektebinde oqyǵan. Al orys tilinde bilim alyp jatqan 2 744 oqýshynyń ishinde 1 483 balanyń ulty – qazaq. Sondaı-aq Oraldyń mektepke deıingi mekemelerinde 2 177 qazaq balasy orystildi toptarda tárbıelenip jatyr eken.
Sonymen, «Qazaq mektebine qadam basaıyq!» aksııasy qalaı ótti? Qandaı nátıje bar?
– Qyrkúıekte bastalatyn 2022-2023 jylǵy oqý jylynda Oral qalasynda 7 myń oqýshy mektep tabaldyryǵyn attaǵaly otyr. Bir qýanyshtysy, osynyń 65 paıyzy, ıaǵnı 4 509 oqýshy memlekettik tilde oqýdy tańdady. Byltyrǵy kórsetkish 57 paıyz edi, kórip otyrǵanymyzdaı, bıyl 65 paıyzǵa kóterildi, deıdi Oral qalalyq bilim bóliminiń basshysy Aqjarqyn Temirhanova.
Elimizde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til saıasatyn iske asyrýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy», onyń ishinde «Memlekettik tilde erkin sóıleıtin, oqıtyn jáne jazatyn halyqtyń úlesin arttyrý» jospary júzege asyrylyp jatyr. Joǵarydaǵy aksııa da osy jospar aıasyna kiredi.
2022-2023 oqý jylynda Oral qalasynda 1-11 synyptarda barlyǵy 58 824 oqýshy bilim alady. Jalpy ashylǵan 282 synyptyń 186 (65,9%) synyp-kesheni qazaq tilinde, 96 synyp - orys tilinde oqıtyn bolady. О́tken jylmen salystyrǵanda qazaq synyptarynyń sany 6,3 paıyzǵa ósip otyr.
Sonymen qatar Oral qalasynda tek qana orys tilinde bilim beretin mektep sany jyl ótken saıyn azaıyp keledi. Muny zaman talaby deý kerek. О́ıtkeni memlekettik tilde bilim alǵysy keletin balalar sany turaqty túrde artyp keledi.
Mysaly, buryn tek orys tilinde bilim bergen №16 mektepte 2020-2021 oqý jylynda qazaq tilinde oqytatyn mektepaldy daıarlyq synyby ashylǵan bolatyn. Kelesi jyly munda 1, 2, 3, 4 synyptar paıda boldy. Osylaısha, mektepte memlekettik tilde bilim alatyn oqýshylardyń ara salmaǵy jyl ótken saıyn arta beredi. Osyndaı jolmen tolyǵymen qazaq mektebine aınalǵan bilim ordalary da az emes.
Sonymen qatar №3, 6, 7, 23, 32, 39 mektepterde jáne Valdorf baǵytyndaǵy mektep-gımnazııasynda qazaq tilindegi mektepaldy daıarlyq synyptary ashyldy. Mundaı daıarlyq synyptarynyń mańyzy úlken. Bul jerde orystildi baldyrǵandar men olardyń ata-analary memlekettik tilde bilim alýǵa beıimdelip, naqty kómek alatyn bolady. Al №32 mektep pen Valdorf baǵytyndaǵy mektep-gımnazııasynda bıyldyń ózinde 1 synyptar ashyldy.
– Osyndaı júıeli jumystyń nátıjesinde qala boıynsha tek orys tilinde oqytatyn eki-aq mektep (№28 jáne №35) qalyp otyr, – deıdi Aqjarqyn Mútıǵollaqyzy.
Oral qalalyq bilim bólimi basshysynyń aıtýynsha, №3, 6, 7, 16, 23, 32, 39 mektepterde, Valdorf baǵytyndaǵy jáne estetıkalyq baǵyttaǵy mektep-gımnazııalarda mektepaldy daıarlyq toptary men 1 qazaq synyptaryn ashý jumysy jalǵasa bermek. Al №17, №24 orys tildi mektepterinde qazaq tilinde oqytatyn 1-synyptar, №9 mektepte mektepaldy daıarlyq toby ashylyp, oqýshylar qabyldanǵan.
Sonymen qatar orys tilinde oqytylatyn mektepterde qazaq tilinde ashylatyn mektepaldy daıarlyq toptary men 1-synyptarǵa ata-analarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda uzartylǵan kún toby ashylady. Munda oqýshylarǵa úıge bergen tapsyrmalardy oryndaýǵa kómek berilip, tildik qoryn kóbeıtý, fýnksıonaldy saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda ártúrli formatta jumys júrgiziledi. Aıta keteıik, joǵaryda aıtylǵan «Qazaq mektebine qadam basaıyq!» aksııasy kezinde orystildi ata-analardy eń kóp mazalaǵan másele bolatyn.
Árıne, bilim men tárbıeniń negizi balabaqshada qalyptasady. Sondyqtan mektepke deıingi uıymdar máselesi árdaıym nazarda bolýy kerek. 2021-2022 oqý jyly Oralda 2 177 qazaq balasy orystildi toptarda tárbıelengenin aıttyq. Bolashaqta bul másele de birte-birte jolǵa qoıylmaq.
2021-2022 oqý jyly Oral qalasynda 50 memlekettik bóbekjaı jáne 1 mektep balabaqshasy jumys istegen. Osynyń ishinde 26 bóbekjaı men 1 mektep balabaqshasy memlekettik tilde oqytypty. Bul 54 paıyz degen sóz. Al qazaq-orys tilderinde aralas oqytatyn 24 uıymda 108 qazaq toby, 100 orys toby bolǵan. Bul jerde 2 641 bala – memlekettik tilde, 2 454 bala orys tilinde oqyǵan.
– Ata-analarmen túsinik jumysyn júrgizýdiń nátıjesinde 2022-2023 oqý jylynda mektepke deıingi bilim beretin 50 uıymda qazaq toptarynyń sany artty. Buryn mundaı toptar 336 bolsa, bıyl oǵan jańadan 11 qazaq toby qosyldy, – deıdi Aqjarqyn Temirhanova.
Dál búgin Oral qalasy boıynsha 84 jeke balabaqsha qyzmet kórsetip tur. Ol saladaǵy ahýal da joǵaryda aıtylǵan jaǵdaıǵa uqsaıdy. Jeke balabaqshalardyń 53-i memlekettik tilde bilim men tárbıe berse, 10-y orys tilinde, al 21-i aralas tilde qyzmet etedi.
Batys Qazaqstan oblysy
