Bilim • 18 Tamyz, 2022

Oraldaǵy qazaq mektepteri: San da, sapa da ósip keledi

67 ret kórsetildi

Oral qalasynda «Qazaq mek­te­bine qadam basaıyq!» atty aksııa júrip, oqýshy­lar­dy memlekettik tilde bilim beretin mektepterge tartý úshin úgit-nasıhat toby qurylǵanyn buryn jazǵan edik.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

Mine, qyrkúıek te ıek astyna kelip qaldy. Elimizdiń Oqý-aǵartý mınıstrligi taratqan aqparatqa qaraǵanda, balalardy qazaq synyptaryna qabyldaý boıynsha joǵary kórsetkish kórsetken óńir­ler qataryna Batys Qazaqstan oblysy da kiripti. Bul jergilikti sala basshylary men zııaly qa­ýym­­nyń úılesimdi áreketi arqa­syn­da qol jetken nátıje.

«Oraldyń oqýshylary qaı til­de oqıdy?» («Egemen Qazaqstan» 4 mamyr, 2022 jyl) atty ma­qa­lamyzda aıtylǵandaı, bir aı boıy Oraldyń zııaly qaýym ókilderi, máslıhat depýtattary mektepter men balabaqshalardy aralap, ul-qyzyn orys tildi mekemege bermek bolyp otyrǵan qazaq ata-analarmen kezdesken bolatyn.

Qazaq zııalylarynyń munsha­lyq mazasyzdaný syry nede?!

Qarańyz, sońǵy jyldary Oral qalasyndaǵy mektepter men bala­baqshalarda memlekettik tildi keıin ysyryp qoıyp, orys tilin tańdaýshylar kóbeıip ketken. Mysaly, ótken 2021-2022 oqý jylynda oraldyq oqýshylardyń 57 paıyzy ǵana memlekettik tilde bilim alǵan. Al orys tilinde bilim alyp jatqan oqýshylardyń 47 paıyzy, ıaǵnı 10 829-y – qazaqtar bolǵan. 2021-2022 oqý jylynda Oral qalasynda 1-synypta oqıtyn bala sany 6 465 bolsa, sonyń 3 096-sy, ıaǵnı 47,88 paıyzy ǵana qazaq mektebinde oqyǵan. Al orys tilinde bilim alyp jatqan 2 744 oqýshynyń ishinde 1 483 balanyń ulty – qazaq. Sondaı-aq Oraldyń mektepke deıingi mekemelerinde 2 177 qazaq balasy orystildi toptarda tárbıelenip jatyr eken.

Sonymen, «Qazaq mektebine qadam basaıyq!» aksııasy qalaı ótti? Qandaı nátıje bar?

– Qyrkúıekte bastalatyn 2022-2023 jylǵy oqý jylynda Oral qalasynda 7 myń oqýshy mektep tabaldyryǵyn attaǵaly otyr. Bir qýanyshtysy, osynyń 65 paıyzy, ıaǵnı 4 509 oqýshy memlekettik tilde oqýdy tańdady. Byltyrǵy kórsetkish 57 paıyz edi, kórip otyrǵanymyzdaı, bıyl 65 paıyzǵa kóterildi, deıdi Oral qalalyq bilim bóliminiń basshysy Aqjarqyn Temirhanova.

Elimizde «Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy til saıasatyn iske asyrýdyń 2020-2025 jyl­dar­ǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamasy», onyń ishinde «Memle­ket­tik tilde erkin sóıleıtin, oqıtyn jáne jazatyn halyqtyń úlesin arttyrý» jospary júzege asy­rylyp jatyr. Joǵarydaǵy aksııa da osy jospar aıasyna kiredi.

2022-2023 oqý jylynda Oral qalasynda 1-11 synyptarda barlyǵy 58 824 oqýshy bilim alady. Jalpy ashylǵan 282 sy­nyp­tyń 186 (65,9%) synyp-kesheni qazaq tilinde, 96 synyp - orys ti­linde oqıtyn bolady. О́tken jyl­men salystyrǵanda qazaq synyp­tarynyń sany 6,3 paıyzǵa ósip otyr.

Sonymen qatar Oral qala­syn­da tek qana orys tilinde bilim beretin mektep sany jyl ótken saıyn azaıyp keledi. Muny zaman talaby deý kerek. О́ıtkeni memlekettik tilde bilim alǵysy ke­letin balalar sany turaqty túr­de artyp keledi.

Mysaly, buryn tek orys tilinde bilim bergen №16 mektepte 2020-2021 oqý jylynda qazaq tilinde oqytatyn mektepaldy daıarlyq synyby ashylǵan bolatyn. Kelesi jyly munda 1, 2, 3, 4 synyptar paıda boldy. Osylaısha, mektepte memlekettik tilde bilim alatyn oqýshylardyń ara salmaǵy jyl ótken saıyn arta beredi. Osyndaı jolmen toly­ǵy­men qazaq mektebine aınal­ǵan bilim ordalary da az emes.

Sonymen qatar №3, 6, 7, 23, 32, 39 mektepterde jáne Valdorf baǵytyndaǵy mektep-gımnazııasynda qazaq tilindegi mektepaldy daıarlyq synyptary ashyldy. Mundaı daıarlyq synyptarynyń mańyzy úlken. Bul jerde orys­tildi baldyrǵandar men olar­dyń ata-analary memlekettik tilde bilim alýǵa beıimdelip, naq­ty kómek alatyn bolady. Al №32 mektep pen Valdorf baǵy­tyn­daǵy mektep-gımnazııasynda bıyldyń ózinde 1 synyptar ashyldy.

– Osyndaı júıeli jumystyń nátıjesinde qala boıynsha tek orys tilinde oqytatyn eki-aq mektep (№28 jáne №35) qalyp otyr,  – deıdi Aqjarqyn Mútıǵollaqyzy.

Oral qalalyq bilim bólimi bas­shy­synyń aıtýynsha, №3, 6, 7, 16, 23, 32, 39 mektepterde, Valdorf baǵytyndaǵy jáne estetıkalyq baǵyttaǵy mektep-gımnazııalarda mektepaldy daıarlyq toptary men 1 qazaq synyptaryn ashý jumysy jalǵasa bermek. Al №17, №24 orys tildi mektepterinde qazaq tilinde oqytatyn 1-synyptar, №9 mektepte mektepaldy daıar­lyq toby ashylyp, oqýshylar qa­byl­danǵan.

Sonymen qatar orys tilin­de oqytylatyn mektepterde q­a­zaq tilinde ashylatyn mektep­aldy daıarlyq toptary men 1-synyptarǵa ata-analarǵa qol­daý kórsetý maqsatynda uzar­­tyl­­ǵan kún toby ashylady. Mun­da oqýshylarǵa úıge bergen tap­syr­malardy oryndaýǵa kómek berilip, tildik qoryn kóbeıtý, fýnk­­sıonaldy saýattylyǵyn art­tyrý maqsatynda ártúrli for­matta jumys júrgiziledi. Aıta keteıik, joǵaryda aıtylǵan «Qa­zaq mektebine qadam basaıyq!» aksııasy kezinde orystildi ata-analardy eń kóp mazalaǵan másele bolatyn.

Árıne, bilim men tárbıeniń negizi balabaqshada qalyptasady. Sondyqtan mektepke deıingi uıymdar máselesi árdaıym na­zar­da bolýy kerek. 2021-2022 oqý jyly Oralda 2 177 qa­zaq balasy orystildi toptarda tárbıelengenin aıttyq. Bola­shaqta bul másele de birte-birte jolǵa qoıylmaq.

2021-2022 oqý jyly Oral qala­synda 50 memlekettik bóbek­jaı jáne 1 mektep balabaqshasy jumys istegen. Osynyń ishinde 26 bóbekjaı men 1 mektep bala­baq­shasy memlekettik tilde oqy­typ­ty. Bul 54 paıyz degen sóz. Al qazaq-orys tilderinde aralas oqytatyn 24 uıymda 108 qazaq toby, 100 orys toby bolǵan. Bul jerde 2 641 bala – memlekettik tilde, 2 454 bala orys tilinde oqy­ǵan.

– Ata-analarmen túsinik ju­my­syn júrgizýdiń nátıjesinde 2022-2023 oqý jylynda mektepke deıingi bilim beretin 50 uıymda qazaq toptarynyń sany artty. Buryn mundaı toptar 336 bolsa, bıyl oǵan jańadan 11 qazaq toby qosyldy, – deıdi Aqjarqyn Temirhanova.

Dál búgin Oral qalasy bo­ıynsha 84 jeke balabaqsha qyzmet kórsetip tur. Ol saladaǵy ahýal da joǵaryda aıtylǵan jaǵdaıǵa uqsaıdy. Jeke balabaqshalardyń 53-i memlekettik tilde bilim men tárbıe berse, 10-y orys tilinde, al 21-i aralas tilde qyzmet etedi.

 

Batys Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

«Áselim» áni

О́ner • Keshe

Jyr alyby dáripteldi

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar