Erkindik pen shekara. Adamnyń is-áreketin, oı-qııalyn sharyqtatyp nemese sol mezette tejep otyratyn paradokstar. Jekeleı alǵanda ekeýi de qaýipti. Tym erkin adam qusqa aınalyp, ushyp ketedi, óz shekarasynan, óz shekteýinen shyǵa almaıtyn janǵa da ómir súrý qıyn. Kartınany alǵash kórgende osyndaı oıǵa qalasyń.
«Qara sharshyda» kóp detal joq. Aq qaǵazǵa salynǵan qara kvadrat. Sol ǵana. Bul – Malevıchtiń dáýirinde bastalǵan sýprematızmniń bir elementi. Aıta keteıik, HH ǵasyrdyń basynda zamanaýı keskindeme realızm prınsıpterine qaıshy keletin kórkem stılderdi damyta bastady. Sýretshiler ótken ǵasyrdaǵy realızmdi, natýralızmdi, ımpressıonızmdi joqqa shyǵaryp, ónerdiń jańa dáýirin qurdy. Olar obrazdar men formalardy qarapaıym, erkin berýge tyrysty. Sol dástúrmen jazylǵan bul týyndy týraly ańyz kóp. Daýy da az emes.
О́nertanýshylar atalǵan óner týyndysyna birneshe rakýrstan túrli boljam jasaıdy. Máselen, «Qara sharshy» shynynda sharshy emes, tipti qara da emes. Qabyrǵalarynyń bir-birine parallel emestigi, al qara tústiń negizinde birneshe basqa boıaýdyń qosyndysy baıqalady. Bul da avtordyń ustanymy, dınamıkalyq formasy.
Tipti týyndyny qate salynǵan kartına degen de pikir bar. 1915 jyly 19 jeltoqsanda Peterbýrgte ashylǵan «0,10» atty fýtýrıstıkalyq kórmesine Malevıch birneshe sýret daıyndaýy kerek bolǵan. Ýaqyttyń tyǵyzdyǵynan aıaqtalmaı qalǵan sýretin qara boıaýmen boıaı salypty. Iаǵnı avtordyń oıynsha, adam qara sharshydan ne kóretinin ózi biledi. Bireý peızajdy, bireý portretti, endi bireý teńizdi, bálkı, jyldarmen jyljyp aqqan ýaqytyn, sonaý bir kóktemde búr jarǵan ińkár sezimin, balalyǵyn, armanyn elesteter.
Degenmen keıin tekserýshiler qara boıaýdyń astynda qandaı sýret tyǵylǵanyn anyqtaı alǵan joq. Ańyz ba, aqıqat pa – belgisiz. Qalaı desek te «amalsyzdyqtan» qutqarǵan kartına sýretshiniń dańqyn asyrady dep kim oılaǵan.
«Qara sharshy» – túrli-tústi kýb (tekshe). Kazımır Malevıch bul jumysy beısanaly túrde ǵaryshtyq tanymda jazylǵanyn aıtady. Al keı ǵalymdar munyń, tipti de qara sharshy emes, túrli-tústi tekshe deıdi. Aqıqatynda, kartınadaǵy forma ózgergenimen maǵynasy qalady. Aq pen qara – ómirdiń túsi. Ádilet pen arsyzdyq, shyndyq pen jalǵan, mahabbat pen ǵadaýat, bar men joq – bári-bári ómirdiń ózgermes kórinisteri. Kartınadaǵy túster aq pen qaranyń máńgilik soǵysyn beıneleıdi.
«Qara sharshy» kórermenge usynylǵanda ónerde bir jarylys bolǵandaı áser etti. Dál osy ýaqytta sýprematızm kóbeıdi. Iаǵnı ózge tústerdiń qatarynda bir tústiń basymdyq kórsetýi – bir tústi bir tústiń jutýy. Keıinirek Malevıch «Qara sharshynyń» ártúrli maqsattaǵy birneshe nusqasyn saldy. Qazirgi kartınanyń dızaıny, qurylymy, túsi boıynsha erekshelenetin tórt nusqasy saqtalǵan. Jalpy, sýretshi shyǵarmashylyǵynda qara kvadratpen baılanysty kóptegen sýret bar. Kvadrat, sondaı-aq Malevıchtiń kópfıgýraly ústemdik kompozısııalarynda kezdesedi.
Máselen, ekinshi «Qara sharshy» 1923 jyly Venesııadaǵy bıennalede kórsetý úshin salyndy. Odan bólek, «Sheńber» jáne «Krest» nusqalary da bar. Trıptıh 1915 jyly salynǵan túpnusqa keskindemeden ólshemimen de, mazmunymen de erekshelenedi. Sýretti Malevıchtiń jaqyn shákirtteri Anna Leporskaıa, Konstantın Rojdestvenskıı men Nıkolaı Sýetın avtordyń basshylyǵymen salǵan. 1936 jyly bul úsh kartınany sýretshiniń áıeli 80-ge jýyq sýprematıkalyq kartınalarmen birge Reseıdiń memlekettik murajaıyna tapsyrady.
Endi bir kózqarasta, «Qara sharshy» – naǵyz saıasat. Sýretshi eldegi saıası jaǵdaıdy óte jaqsy bildi. Malevıchke deıingi salynǵan qara sharshy sýretter esh nazarsyz qalyp otyrsa, 1915 jyly jańa turǵyzylyp jatqan elge onyń eńbegi senimdi bola tústi. Sonda «Sharshy» ónerge túk qatysy joqtaı boldy. Bul dástúrli ónerdiń ólimi desti. Sol úshin de Malevıchti bári kinálady. О́nerdegi ıdeıalar tapshylyǵyndaı sezilgen kartına úshin aıyptady.
Atyshýly sýretti salyp bolǵan soń Malevıch ne uıyqtaı almaı, ne as ishe almaǵany jaıly kóp aıtylady. Tipti óziniń ne maqsatpen sýret salǵanyn da túsinbeıdi eken. Árkimdi ártúrli oıǵa qaldyratyn sýrettiń tereńine avtordyń ózi de túsip ketýi múmkin.
Jumbaq taqyryptardyń birine aınalǵan týyndynyń jazylǵanyna ǵasyrdan asty. Ol týraly zertteýler men pikirler, talqylaý áli de azaıar emes. Biraq naqty bir dáleldengen qorytyndy joq. Tipti ónertanýshylar kartınany rentgen sáýlesi men mıkroskop arqyly zerttegennen keıin de eshteńe aıta almady.
