Alash arystary esimimen astasyp jatqan Semeı qalasy mártebesiniń ósýi, oblystyń Abaı atalýy, qazaq handary men bıleri tabanynyń taby qalǵan ólkeni Ulytaý dep ulyqtaýy – oıymnyń aıǵaǵy. Tipti Almaty oblysynyń ortalyǵy Qapshaǵaı qalasyna Dinmuhammed Qonaevtyń esimi berilýi – almaǵaıyp tusta 43 qala saldyrǵan taý tulǵany ulyqtaýdyń kórkem kórinisi. Mundaı qadam – Alash jurtyn rýhanı serpiltti. Ári bos sóz, qurǵaq ýáde emes, josparly jumystyń jemisin kórsetti.
Buǵan qosymsha Barys jylynda Qaz daýysty Qazybek bıdiń 350 jyldyǵy, Kenesary hannyń 220 jyldyǵy, Muhtar Áýezovtiń 125 jyldyǵy, Ǵabıt Músirepovtiń 120 jyldyǵy elimizdiń túpkir-túpkirinde keń kólemde atalyp ótilýde. Sonymen qatar ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵy IýNESKO kóleminde toılanyp jatyr. Alash arysynyń týǵan kúni 3-5 qyrkúıek aralyǵynda maıly qııan, keń túbekti Torǵaıda dúbirlep ótýi tıis edi. Áıtkenmen, Ahmettiń kıeli topyraǵyn órt sharpyp, ult ustazynyń 150 jyldyǵyna arnalǵan aýqymdy is-sharany ótkizý keıinge ysyryldy. Degenmen órt shyqqan óńirdiń turǵyndarymen kezdeskende Prezıdentimiz baba rýhyna taǵzym jasalatynyn ashyq aıtty: «Rasynda, bul – úlken sharýa. Zardap shekken azamattardyń bári úsh aıdyń ishinde baspanaly bolady dep ýádemdi berdim. Oǵan kúmánim joq. Ol – bir. Ekinshiden, Ahmet Baıtursynulynyń mereıtoıyna qatysty. Eń aldymen osy máseleni shesheıik. Sodan keıin amandyq bolsa, osy bir qasıetti jerge kelip, Ahmet Baıtursynuly babamyzdyń rýhyna taǵzym etip, toıdy ótkizemiz».
Qasym-Jomart Kemelulynyń bul qadamy ózegin ǵana emes, shańyraǵyn da órt shalyp, qyzyl alaýǵa «oranǵan» aǵaıynnyń janyna jylýlyq, sanasyna serpilis syılady. El Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Joldaýynda: «Qazaq qoǵamynda jańa qaǵıdattar jáne jańa baǵdarlar saltanat qurýǵa tıis. Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly: «Bilimdi bolýǵa oqý kerek. Baı bolýǵa kásip kerek. Kúshti bolýǵa birlik kerek. Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek» deıdi. Bul kózqaras búgingi kúni óte mańyzdy», dep atap ótken edi.
Álbette, jahandaný degen janalǵyshqa jutylyp ketpeı, ór babalarymyzdyń sara jolyn nasıhattaý, ony saqtap qalý – azattyǵymyz úshin de, qazaqtyǵymyz úshin de mańyzdy. Osy rette Baıtursynuly áıgili Qarqaraly petısııasy avtorlarynyń biri bolǵanyn jurtshylyq jaqsy biledi.
Atalǵan aryz-tilekte jergilikti basqarý, sot, halyqqa bilim berý isterine Qazaq eliniń múddesine saı ózgerister engizý, ar-ojdan bostandyǵy, din ustaý erkindigi, Dala erejesin qazaq múddesine saı zańmen aýystyrý jáne basqa da máseleler kóterildi. Demek jańa Qazaqstanda reformator Ahmet Baıtursynulynyń esimi, onyń ultty aǵartýshylyq jolyndaǵy eren eńbegi, saıası kózqarasy umytylmaq emes. Kerisinshe, jyldar jyljyǵan saıyn urpaq sanasynda qaıta jańǵyryp, jas býynnyń jol bastar shamshyraǵyna aınalary haq.
HH ǵasyrdyń basynda-aq ilim-ǵylymnyń órisin keńeıtip, ultyn bilimge, izdeniske baǵyttaǵan Alash arysy ómirsheń murasyn urpaǵyna qaldyrdy. «Oqý quraly», «Qyryq mysal», «Masa» sekildi eńbekteri búgingi býynnyń da, bolashaqtyń da jastanyp jatyp oqıtyn kitabyna aınalýǵa tıis.
Kóregen qazaq: «Ǵalymnyń haty ólmeıdi» deıdi. Ras, Ahmet Baıtursynulynyń aǵartýshylyq qyzmeti, qaıratkerlik kúresi ótken ǵasyrda Qazaq elin jańa beleske kóterdi. Jyldar jyljyǵan saıyn Torǵaıdyń tól balasy Alashtyń Ahmetine aınaldy. Bul týraly Sáken Seıfýllın: «...Ahmet halyqtyń aryn izdep, óziniń oıǵa alǵan isi úshin bir basyn báıgege tikken. Ahmet Baıtursynuly ultyn shyn súıetin shyn ultshyl», degen edi.
Demek halqymyzdyń rýhanı kósemin qalaı áspettesek te artyq emes. Osy turǵydan qaraǵanda, Torǵaıda ótetin torqaly jıynnyń mańyzy aıryqsha. Eń bastysy, qazaq rýhanııatynyń kemeldenýine keń jol ashyp, ult kósemderin bıigine kótergen Prezıdentimizdiń bul qadamy kóregendilik ári jańa dáýirge jasalǵan jarqyn betburys dep esepteımin.
Ermuhamet ERTISBAEV,
Qazaqstan Halyq partııasynyń tóraǵasy
