Qyrman qyzyp tur

Aýyl sharýashylyǵy mınıs­trliginiń bergen málime­tine qaraǵanda, ár gektardyń ortasha ónimdiligi 12 sentnerden aınalýda. Búginge deıin jalpy jıyny 11,2 mln tonna astyq bastyrylǵan. Jappaı egin jınaý ju­mys­tary respýblıkanyń barlyq óńirinde qarqyn aldy.

«Ústimizdegi jyly aýyl sha­rýa­shy­lyǵy daqyldaryn jınaýdyń jalpy alańy 23,4 mln gektardy quraıdy, onyń ishinde 16,1 mln gektar jerge bı­daı ónimderi egil­gen. Bıylǵy egis naý­qany sa­paly tuqymdardy qoldana oty­ryp, ońtaıly merzimde júr­gizilýde. Fer­merler ýaqy­tynda tyńaıtqyshtar engizip, aramshópter men aýrýlarǵa qarsy daqyldardy hımııalyq óńdeýdi ýaq­tyly júrgizdi. Bul óz  kezeginde daqyl­dardyń jaǵdaıyna oń áser etti. Egin jınaý jumystaryn júrgizý úshin 147,7 myń traktor, 38,1 myń astyq jınaıtyn kombaın, 13,3 myń destelegish, 73,4 myń traktor tirkemesi ázirlengen», deıdi bul jaıynda Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ábilhaıyr
Tamabek.

Vıse-mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, Memleket basshysy­nyń tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda jappaı egin jınaý jumystaryn bastaý úshin «Jasyl damý»  AQ qarajaty esebinen aýyl sharýashylyq tehnıkasyn jeńildikpen nesıelendirý tetigi ázirlengen. Jeńildikti lızıngke shamamen 40 mlrd teńge baǵyttalyp otyr.

2022 jylǵy 5 tamyzdan bastap «QazAgroQarjy» AQ barlyq fılıaldarynda osy baǵdarlama­lar­ǵa qatysýǵa ótinim­der qabyl­daý júzege asyrylýda. Búginde 44,7 mlrd teńge somasyna 874 óti­nim qabyldady. Bul rette qarjy­lyq lızıng sharty 345 ótinim boıyn­sha 18,4 mlrd teńge somasyna jasal­dy. 11,9 mlrd teńge somaǵa 160 ótinim maquldandy.

Egin jınaý jumystaryn ýaqtyly júrgizý úshin aýylsharýa­shylyq taýar óndirýshilerge 423,5 myń tonna jeńildetilgen dızel otyny bólindi. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda birshama artyq kórsetkish. Oblystar ákimdikteri qosymsha 27 myń tonna dızel otynyn bólýdi suraǵan edi.  Bul ótinishter qanaǵattandyryldy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Energetıka mınıstrligimen birlese otyryp, oblystarda osy jumysty júzege asyratyn operatorlardy munaı óńdeý zaýyttaryna bekitý kestesin ázirlegen edi. Dızel otynyn jetkizý jumystary qazir osy keste boıynsha iske asyrylýda.

«Biz atalǵan másele boıynsha jergilikti atqarýshy organdarmen jıi habarlasyp otyramyz. Olardyń habarlaýynsha, shilde jáne tamyz aılaryna bólingen janarmaı kólemderin óńirler tolyǵymen alýǵa qol jetkizdi. Qazirgi ýaqytta oblys operatorlary dızel otynynyń qyrkúıek aıyndaǵy kólemi úshin sharttar jasasý, tóleý jáne jóneltý rásimderin júrgizýde. Munaı óńdeý zaýyttarynan bosatylatyn dızel otynynyń baǵasy tonnasyna 222 myń teńge nemese lıtrine 184 teńge quraıdy. Operatorlardyń shyǵyndaryn eskere otyryp, fermerler úshin respýblıka boıynsha ortasha baǵa lıtrine 203 teńge dep belgilengen. Bul naryqtyq baǵadan 15-20%-ǵa arzan. Sondaı-aq ishki naryqty munaı ónimderimen qamtamasyz etý maqsatynda, onyń ishinde, jeńildetilgen dızel otynyn egin jınaý jumystaryna ýaqytyly jetkizý máselelerin sheshý úshin Úkimet basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ishki janar-jaǵarmaı naryǵyn qamtamasyz etý jónindegi komıssııa quryldy. Jalpy,  dızel otynyn jetkizý josparly rejimde júzege asyrylýda», deıdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary atalǵan másele jóninde.

Árıne, egin jınaý jumys­tary­nyń tek astyq orýmen shektel­meıtini belgili. Ony ushyryp kep­tirý, saqtaý sekildi qarba­lasy mol sharýalar da naýqan tusyn­da qabattasa júrip jatady. Sharýalar mine, osy istiń bárine tap-tuınaqtaı ázir turýǵa tıis.  Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi naýqanǵa daıyndyq barysynda osy keshendi máselelerdi qabat kúıin­de oılastyrǵan. Qazirgi kúni jańa ónimdi qabyldaýǵa elevatorlardy daıyndaýǵa turaqty monıtorıng júrgizilýde. Máselen, Ábilhaıyr Tamabektiń málimetinshe, respýb­lıkada astyq saqtaýdyń jalpy syıymdylyǵy 29,1 mln tonnany, onyń ishinde astyq qabyldaý kásiporyndarynda 12,6 mln tonnany, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerde 16,5 mln tonnany quraıdy. Kórsetilgen saqtaý syıymdylyǵy ótken jyldardaǵy aýyspaly qaldyqtardy eskere otyryp, jańa egindi saqtaý úshin jetkilikti.

«О́ńir ákimdikteriniń derekteri boıynsha, dándi daqyldardyń jalpy túsiminiń boljamdy kólemi 18,3 mln tonna, onyń ishinde bıdaı 13,4 mln tonnadan astam deńgeıde bolady dep kútilip otyr. Budan basqa, respýblıkada 3,1 mln tonna kóleminde aýyspaly astyq qaldyǵy, onyń ishinde 2,5 mln tonna bıdaı bar. Aýyspaly qaldyqtardy eskere otyryp,  jalpy astyq  jınaýdyń kútiletin kólemi respýblıkanyń ishki qajetti­ligin tolyq qamtamasyz etý, sondaı-aq eksportqa astyqtyń belgili bir kólemin ótkizý jáne tıisinshe dástúrli naryqtarymyzda saýda pozısııalaryn saqtaý úshin jetkilikti», deıdi vıse-mınıstr Á.Tamabek.

Vıse-mınıstr sondaı-aq egin jınaý naýqanyn tabysty ótkizýdiń negizgi máselesi – fermerlerdi qar­jy-qarajatpen qamtamasyz etý ekenin atap ótti.

«Bıyl «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ jelisi boıynsha kóktemgi egis jáne egin jınaý jumys­taryn qarjylandyrý somasy 140 mlrd teńgeni qurady. «Keń dala» baǵdarlamasy aıasynda 111,2 mlrd teńge somasyna 3,7 myńnan astam ótinim qarjy­lan­dyryldy. Memleket basshysynyń tapsyr­masy boıynsha Azyq-túlik keli­simshart korporasııasy aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýdy júzege asyrdy, sonyń nátıjesinde 80 mlrd teńgege 1,137 mln tonna astyq jetkizý kólemi boıynsha kelisimshart jasaldy», deıdi ol qolynda bar jańa derekterdi alǵa tarta otyryp.

Jýyqta Qostanaı oblysyn­da bolǵan orasan zor órt apaty qoǵamymyzdy dúr silkin­dir­geni belgili. Bul órttiń aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý­shi sharýalar men dıqandar egis­tikterine zardaby tıgen joq pa eken? Osyny bilgendi de jón kórdik. О́ıtkeni Qostanaı elimizdegi eń astyqty óńirlerdiń biri ekeni belgili. Jıyn-terim naýqanynyń barysyn turaqty baqylaýynda ustap otyrǵan mınıstrliktegiler bul jaıynda ne deıdi?

Osy saýalǵa baılanysty Qostanaı oblysynda aýyl sharýa­shy­lyǵynda paıdalanylatyn jer órtten zardap shekpegenin bildik. Bizge bul týraly AShM egin sharýa­shylyǵy departamentiniń dırektory Azat Sultanov aıtyp berdi. Ol Qostanaı oblysy ákimdiginiń ózderine bergen resmı aqparaty boıynsha aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egistigi zardap shekpegenin málimdedi.

«Atap aıtqanda, órtten eń kóp zardap shekken Qarasý jáne Áýlıekól aýdandary boıynsha bul tabıǵat apaty kezinde aýyl sharýashylyǵy alqaptary zardap shekken joq. Onda qazir Tótenshe jaǵdaılar mınıstri bastaǵan komıssııa jumys isteý ústinde. Keltirilgen zalal mólsheri anyqtalǵan jaǵdaıda, másele TJ týraly zań sheńberinde sheshiledi. Qostanaı oblysynda egin jınaý alańy shamamen 4 mln gektardy quraıdy. Odan alynatyn ónimniń boljamdy kólemi 4 mln tonna deńgeıinde. Egistiktiń az ǵana kólemi joıylsa da, bul jal­py azyq-túlik qaýipsizdigi jaǵ­daıyna jáne basqa da saldarǵa ákep soqtyrmas edi», deıdi ol bul jaıyn­da bergen túsindirmesinde.