Urpaǵymyz qazaq ertegilerine zárý

О́zgeniń «órmekshi adamy» men «tasbaqa batyrlaryn», «Masha men aıýdy» pir tutyp ósip kele jatqan qara kóz qulyn­shaqtarymyz qazaqtyń qahar­mandarymen qaýyshar kún bolar ma eken dep júr edik. Qala­ýymyz tabylyp, oryndalatyn sekildi. Qazaq ańyzdarynyń beldi keıipkeri, kúlki men tap­qyrlyqtyń túp atasy Aldar-Kóse jaıly otyz serııaly alǵashqy qazaq mýltfılmi dúnıege keldi. Jáne de bul – jalǵyz jańalyq emes! «Taǵy aıtarym taǵy bar» degendeı, osy ıgi istiń uıytqysy Almaty qalasy tilderdi damytý basqarmasy munymen qatar árqaısysy 16 saǵattyq «Asyl sóz», «Shákirtterge shashý» atty qazaq ádebıetiniń úzdik úlgilerinen quralǵan aýdıo kitaptar shyǵaryp úlgerdi. Meniń aıtaıyn degenim, osymen toqtap qalmaı, halyq aýyz ádebıeti úlgilerinen, erte­gilerden balalarǵa nege bazar­lyq ázirlemeske?! О́zimizdiń pir tutarlyq batyrlarymyz, ańyz-ertegilerimiz jeterlik. Qa­­zaq folklory qazir ósip-órken­­deýdiń eń bıik satysynda turma­ǵanmen, ulan-ǵaıyr áleý­mettik júk arqalaýda. Ulttyń rý­hanı bolmysyn, minez-sıpatyn, turmys-tirshiligin áli sol folklor arqyly aına-qatesiz tanımyz. Elimizdiń tárbıelik, este­tı­kalyq, adamgershilik muratta­rynyń aıqyn aıǵaǵy, rýhanı ólshemi de sol folklordan bastaý alady. «Er-Tarǵyn», «Qyz Jibek», «Al­pamys», «Bozjigit», «Muń­lyq-Zarlyq», «Shákir-Shákirat» t.b. jyr-dastandar dúrkin-dúrkin qaıta basylyp shyǵýda. Osy turǵydan alǵanda, aýyz ádebıetiniń halyqtyq sıpaty, eń aldymen, onyń «halyq psıhologııasyn», «halyqtyń arman-múddesin, tilegin» qalaı sýrettep kórsetkendigine baılanysty dep túsinýimiz kerek. Kóptegen folklorshy ǵalymdarymyzdyń el aýzynan erinbeı jazyp alǵan altyn muralardy saqtap qalýǵa mindettimiz. О́ıtkeni, keıingi jet­kin­shekterdiń qulaǵyna quıy­lyp úlgermegen qanshama jyr-dastandar, ertegiler bar?! Máshhúr-Júsiptiń aýyz áde­bıeti úlgilerin jınaǵan eńbegin qarastyrǵanda, aldymen onyń sol týyndylardy qanshalyq kólemde ázirlegenin anyqtaý paryz. Sóz joq, Máshhúr-Júsip jınaǵan aýyz ádebıeti úlgileriniń kóbi áli to­lyq baspa betin kórdi dep aıtý qıyn. Sondyqtan UǴA-nyń qoljazba qorynda taǵy da basqa saqtalǵan materıaldarǵa súıene otyryp, alǵashky maǵlumatty jınaqtap aıtýǵa bolady. Máselen, Másh­húr-Júsip jazbalarynda turmys-salt jyrlarynyń otyz shaqty túri, ańyz-áńgimelerdiń eki júzdeı úlgisi, erteginiń shamamen on shaqty, jyrdyń tórt úlgisi, qıssa-dastannyń on biri, jańyltpashtyń eki-úsh bettik kólemi, jumbaqtyń qara sózi men óleń túrindegi elý shaqty úlgisi, maqal-mátelderdiń eki jarym myń jyldyq mólsheri, aqyndar aıtysynyń jıyrma bes nusqasy, otyz shaqty aqyn-jyraýlardyń óleńderi, dastandary, t. b. oryn alǵan. Qoryta kele aıtarym, qazaq aýyz ádebıeti úlgilerin jınaýshylar usynǵan úlgilerdi mýltfılm retinde balalarǵa usynsa degen oı keledi. Balalarymyzdy ózimizdiń ulttyq ertegilermen tár­bıelesek, nur ústine nur bolar edi. Janar ALTAEVA, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi. Pavlodar oblysy, Qashyr aýdany.