Biri ózgertilip, ekinshisi jańǵyrtylady

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken kelesi brıfıng Úkimet tarapynan atqarylyp jatqan jumystarǵa arnaldy. Onyń biri – ekonomıkaǵa qajetti mamandar daıarlaý bolsa, ekinshisi – zeınetaqy júıesin jańǵyrtý máselesi. Bes jylǵa laıyqtalyp jasalǵan elimizdiń Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy bıyl márege jetedi. Alda osy baǵdarlamanyń ekinshi kezeńi jos­parlanyp otyrǵany aıan. Ekinshi kezeńde ekonomıkanyń basym baǵyttary boıynsha ǵylymı-tehnıkalyq jáne joǵary bilikti mamandar daıarlaý máselesi ótkir qoıylyp otyrǵany jıynda áńgime arqaýyna aınaldy. Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdiqalyqova 1998 jyly kásibı standarttar bekitilgenin, alaıda, qazirgi tańda tehnologııalardyń jańarýyna baılanysty standarttardy qaıta qaraý máselesi týyp otyrǵanyn málimdedi. Ekinshiden, osyǵan deıin oqý orny men óndiristiń arasynda, sondaı-aq, qoǵamdaǵy barlyq deńgeıdegi sýbektilerdiń arasynda jumys berý turǵysynda baılanystyń nashar bolǵanyn aıta kelip, bul sanǵa da, sapaǵa da áser etkenin baıandady. «Budan bylaı Úkimet, mınıstrlikter, Ulttyq kásipkerler palatasy, oqý oryndary tyǵyz jumys isteıtin bolady. Al endi mamandyq standartyna keler bolsaq, kásipterdiń jikteýishi tolyǵymen qaıta qaralady. Ol halyqaralyq tájirıbege negizdelip júzege asyrylady ári jańa óndiristiń talabyna jaýap beredi. Jalpy, biz osy eki-úsh jyldyń ishinde 900-ge jýyq standartty qaıta qaraýdy josparladyq. Onyń ishinde birinshi kezekte Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha eń qajetti mamandar sanaty qaralady. Táýelsiz baǵalaý júıesi engiziledi. Bul boıynsha basty baǵyttardyń biri – kadrlar suranysyn josparlaý. Eń qajet mamandyqtar boıynsha mamandar daıarlaýdy jolǵa qoıamyz», dedi Gúlshara Naýshaqyzy. Ol, sonymen qatar, zeınetaqy máselesi boıynsha da jańa derekterden qulaǵdar etti. Onyń aıtýynsha, júıedegi zeınetaqy tóleýdiń barlyq deńgeıine ózgerister engiziledi. Bazalyq deńgeıdi eń tómengi kúnkóriske jetkizý qarastyrylady. Sonymen qatar, burynǵy yntymaqtastyq zeınetaqy tólene beredi. Júıedegi eń bir tyń jańalyq – buryn jınaqtaýshy qorlarǵa jumysshy men memleket qana qatysyp kelgen bolsa, budan bylaı óz qyzmetkerine 5 paıyz jarna tóleý arqyly jumys berýshi de qatyspaq. Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Áltaev brıfıng barysynda bıznestegi maman jetispeýshiligi máselesine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 10 bıznes qaýymdastyqta naqty 45 myń mamanǵa qajettilik bar. Jáne olardyń kóbi jumysshy mamandar. Ol, sondaı-aq, dýal­dy oqytýǵa baılanysty bylaı dedi: «Osy jyly Úkimet Májilis qaraýyna zań jobasyn engizedi. Ol zańnamalyq turǵyda dýaldy bilim berý máselesin naqty aıqyndamaq. Sebebi, túrli óńirlerde uıymdardyń árqaısysy dýaldy bilim berýdi ózdiginshe túsinedi. Zańnamalyq turǵyda naqty aıqyndalǵan dýal­dy bilim berý túsinigi ázirge joq. Sondyqtan bıylǵy jyly «Bilim berý týraly» zańǵa tıisti ózgerister engiziledi». Brıfıngte Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova aldymen mamandar daıarlaý júıesin jańǵyrtý boıynsha mınıstrlik usynǵan mehanızmderdi atap ótti. Birinshiden, bir sala kórsetilip, soǵan kerekti mamandyqtar tizbesi jasalady. Qurylys bolsa, qurylysqa qajetti mamandyqtardyń barlyǵy kórsetiledi, árbir mamandyqtyń anyqtamasy belgilenedi. Ekinshiden, kásipterdiń naqty túrleriniń bólinisinde kadrlarǵa qajettilikti aıqyndaý men boljaý júıesi qurylady. Bilim berý tapsyrysy naryqtyń naqty qajettilikterinen qalyptasady. Úshinshiden, kásibı standarttar bilim berý baǵdarlamalary men oqý-ádistemelik bazany ázirleýdiń jáne jańartýdyń negizi bolady. Al zeınetaqy júıesin jańǵyrtýǵa qatysty mınıstr tómendegi jaılardy málimdedi. Qazirgi tańda elimizde 1 mıllıon 700 myń adam zeınetaqy alady eken. Jańa tujyrymdama elimizdegi zeınetaqy júıesiniń uzaq merzimdi qarjylyq turaqtylyǵyna kepildik berý maqsatynda jasalyp otyr, ári zeınetaqymen qamsyzdandyrýdaǵy qoldanystaǵy kópdeń­geıli júıeni saqtap qalýdy kózdeıdi. «Jańǵyr­týdaǵy basty tujyrymdamalyq ózgeris – qoldanystaǵy jınaqtaýshy júıeni jumys berýshilerdiń óz qyzmetkerlerine tóleıtin 5 paıyz jarnalary esebinen qalyptasatyn jańa «shartty-jınaqtaýshy» júıege aýystyrý», dedi T.Dúısenova. Jańa tásil boıynsha qoldanystaǵy jınaqtaýshy júıege qatysýshy árbir adamǵa derbes zeınetaqy shoty (qazirgi jınaqtaý shotyna qosymsha) ashylatyn bolady, onda jumys berýshilerdiń sol adamnyń eńbekaqysyna sáıkes 5 paıyz jarnalary tirkelip otyrady. Jumys berýshilerden túsetin jarnalar kapıtaldandyrylmaıdy jáne jekelegen adamdardyń menshigi bolmaıdy, ol osy júıege qatysýshylardyń zeınetaqylaryn tóleýge jumsalatyn bolady. Mınıstr jańa joba boıynsha bazalyq zeınetaqy alýshylardyń jaǵdaıyn da atap ótti. Eger azamattardyń zeınetaqy júıesine qatysý ótili bolmasa, olarǵa eń tómen kúnkóris kóleminiń 50 paıyzyna teń keletin mólsherde bazalyq zeınetaqy taǵaıyndalady. Júıege qatysý ótili 20 jyl bolǵan jaǵdaıda bazalyq zeınetaqysynyń mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 70 paıyzyn quraıtyn bolady. Al, júıege qatysý ótili 35 jyl bolǵan jaǵdaıda bazalyq zeınetaqy eń tómen kúnkóris deńgeıine teń bolady. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan».