Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń buıryǵy № 913

2013 jylǵy 20 qarasha, Astana qalasy «Áýe kemesin ushýda paıdalaný» kásibı standartyn bekitý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 15 mamyrdaǵy Eńbek kodeksiniń 138-5-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan «Áýe kemesin ushýda paıdalaný» kásibı standarty bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń kadr jáne ákimshilik jumys departamenti (E.E. Hasenov): 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde zańnamada belgilengen tártippen memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin, buqaralyq aqparat quraldarynda resmı jarııalanýyn, sonyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda jáne Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik organdarynyń ınternet-portalynda ornalastyrýdy; 3) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde «Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy «Ádilet» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa kóshirmesin jiberýdi; 4) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin bes jumys kúni ishinde memlekettik tirkeý týraly jáne buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalaýǵa jiberý týraly málimetterdi Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Zań departamentine usynýdy qamtmasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaýdy ózime qaldyramyn. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınıstr A. JUMAǴALIEV. «KELISILDI» Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń mindetin atqarýshy _____________ Q. Ábsattarov 2013 jylǵy 4 qarasha Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstriniń 2013 jylǵy 20 qarashadaǵy № 913 buıryǵymen bekitilgen «Áýe kemesin ushý paıdalaný» kásibı standarty 1. Jalpy bólim 1. «Áýe kemesin ushý paıdalaný» kásibı standarty (budan ári - KS) «Áýe kemesi salasyndaǵy qyzmet» kásibı qyzmet salasyndaǵy biliktilik deńgeıine, quzyretine, mazmunyna, sapasyna jáne eńbek jaǵdaılaryna qoıylatyn talaptardy aıqyndaıdy jáne: 1) eńbek salasy men kásibı bilim berý salasynyń ózara qarym-qatynasyn retteýge; 2) daıarlaý, biliktilikti arttyrý jáne kásibı qaıta daıarlaý baǵdarlamalaryn ázirleý talaptaryn reglamentteýge; 3) personaldy attestattaý jáne sertıfıkattaý kezinde jumysshylardyń quzyretterin baǵalaý talaptaryn reglamentteýge arnalǵan. 2. KS negizgi paıdalanýshylary: 1) bilim berý uıymdarynyń túlekteri, qyzmetkerler; 2) uıymdardyń basshylary, uıymdardyń personalyn basqarý bólimsheleriniń basshylary men mamandary; 3) bilim berýdiń memlekettik baǵdarlamalaryn ázirleıtin mamandar; 4) mamandardyń kásibı daıarlyǵyn baǵalaý jáne biliktiligine sáıkestigin rastaý salasyndaǵy mamandar bolyp tabylady. 3. KS negizinde biliktilik sıpattamalary, laýazymdyq nusqaýlyqtar, uıymdardyń úlgilik oqytý baǵdarlamalary, úlgilik oqytý josparlary, ujymdyq standarttar ázirlenedi. 4. Osy KS mynadaı termınder men anyqtamalar qoldanylady: 1) biliktilik – qyzmetkerdiń eńbek qyzmetiniń belgili bir túri sheńberinde naqty fýnksııalardy sapaly oryndaýǵa daıyndyǵy; 2) biliktilik deńgeıi – kúrdeliligi, eńbek qyzmetteriniń standartty emestigi, jaýapkershiligi jáne derbestiligi parametrleri boıynsha júkteletin qyzmetkerlerdiń quzyretine qoıylatyn talaptar jıyntyǵy; 3) eńbek zattary – belgili bir eńbek quraldarynyń kómegimen ónim jasaý maqsatynda qyzmetkerdiń is-qımyly baǵyttalǵan zat; 4) eńbek quraldary – jumysshynyń eńbek zattaryn bastapqy kúıden ónimge aınaldyrý úshin paıdalanatyn quraldar; 5) eńbek qyzmetiniń túri – eńbek fýnksııalary men olardy oryndaýǵa qajetti quzyrettikterdiń tutas jıynymen quralǵan kásibı qyzmet salasynyń quramdas bóligi; 6) eńbek fýnksııasy – bıznes-úderispen anyqtalatyn jáne olardy oryndaýǵa qajetti quzyretterdiń bolýyn boljamaıtyn eńbek qyzmetiniń biriktirilgen jáne derbes jıyntyǵyn kórsetetin eńbek qyzmeti túrleriniń bir bóligi; 7) kásibı qyzmet salasy – jalpy ıntegrasııalyq negizi (mindeti, nysandary, tehnologııalary, sonyń ishinde eńbek quraldary uqsas nemese jaqyn) bar jáne uqsas eńbek fýnksııalary men olardy oryndaıtyn quzyrettilikteriniń boljaldy jıynynan turatyn salanyń eńbek qyzmeti túrleriniń jıyntyǵy; 8) kásibı standarttyń birligi – osy qyzmet túri úshin tutas, aıaqtalǵan, qatysymdy derbes jáne mańyzdy bolyp tabylatyn naqty eńbek fýnksııasynyń ashyq sıpattamasy turatyn kásibı standarttyń qurylymdyq elementi; 9) kásip – arnaıy daıyndyqtyń, jumys tájirıbesiniń nátıjesinde paıda bolǵan arnaıy teorııalyq bilim men praktıkalyq daǵdylar keshenin bilýdi talap etetin eńbek qyzmetiniń túri; 10) quzyrettilik – eńbek qyzmetinde bilimin, biligi jáne tájirıbesin qoldaný qabileti; 11) laýazym – laýazymdyq ýákilettikter jáne laýazymdyq mindetter sheńberin júkteıtin jumys berýshiniń qurylymdyq birligi; 12) mindet – naqty bir eńbek zattary men quraldaryn paıdalana otyryp eńbek fýnksııasyn iske asyrýmen jáne nátıjege qol jetkizýmen baılanysty is-qımyl jıyntyǵy; 13) sala – óndiretin ónim, óndiris tehnologııasy, negizgi qorlar men jumys jasaýshylardyń kásibı bilikteri ortaq uıymdar jıyntyǵy; 14) salalyq biliktilik sheńberi (budan ári - SBSh) – salada tanylatyn biliktilik deńgeıleriniń qurylymdyq sıpattamasy; 15) ulttyq biliktilik sheńberi (budan ári - UBSh) – eńbek naryǵynda tanylatyn biliktilik deńgeıleriniń qurylymdyq sıpattamasy; 16) fýnksıonaldyq karta – sol nemese ózge de kásibı qyzmet salasy sheńberinde belgili bir qyzmet túrin oryndaıtyn jumysshynyń eńbek fýnksııalary men mindetteriniń qurylymdyq sıpattamasy. 2. KS pasporty 5. KS pasporty mynany anyqtaıdy: 1) ekonomıkalyq qyzmet túri (kásiptik qyzmet salasy): Ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń jalpy jikteýshi (budan ári – 03-2007 QR MJ) «51.10 Áýe jolaýshylar kóligi»; 2) ekonomıkalyq qyzmet túriniń (kásiptik qyzmet salasynyń) negizgi maqsaty: áýe kóligimen tasymaldaýǵa jatatyn qyzmetti qamtamasyz etý; 3) osy KS 1-qosymshasyna sáıkes biliktilik deńgeıleri boıynsha eńbek qyzmetiniń (kásiptiń) túrleri. 3. Eńbek qyzmeti túrleriniń (kásiptiń) kartochkalary 1-paragraf «Kommersııalyq pılot» 6. Eńbek qyzmet túriniń (kásiptiń) kartochkasy mynadan turady: 1) biliktilik deńgeıi: UBSh boıynsha – 5, SBSh boıynsha – 5; 2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik synyptaýshy bazalyq toby boıynsha (budan ári – QR 01-2005 MJ): 3143 «Ushaq komandırleri, pılottary jáne uqsas kásipter mamandary»; 3) laýazymnyń (kásiptiń) yqtımal ataýlary: pılot; 4) atqarylatyn eńbek qyzmetiniń jıyntyq sıpattamasy - áýe kemesin basqarý prosesin júzege asyrý; 5) yqtımal jumys oryndary, jumysshynyń kásiptik bilimi men oqýyna qoıylatyn talaptar, biliktilikti rastaıtyn sertıfıkattardyń qajettiligi, praktıkalyq jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar, jumysqa ruqsat berýdiń erekshe talaptary osy KS 2-qosymshasynyń «Kásip boıynsha yqtımal jumys oryndary. «Kommersııalyq pılottyń» eńbek jaǵdaıyna, bilimi jáne jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar» degen 1-kestesinde keltirilgen. 2-paragraf «Jelilik pılot» 7. Eńbek qyzmet túriniń (kásiptiń) kartochkasy mynadan turady: 1) biliktilik deńgeıi: UBSh boıynsha – 5, SBSh boıynsha – 5; 2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik synyptaýshy bazalyq toby boıynsha (budan ári – QR 01-2005 MJ): 3143 «Ushaq komandırleri, pılottary jáne uqsas kásipter mamandary»; 3) laýazymnyń (kásiptiń) yqtımal ataýlary: pılot; 4) atqarylatyn eńbek qyzmetiniń jıyntyq sıpattamasy - áýe kemesin basqarý prosesin júzege asyrý; 5) yqtımal jumys oryndary, jumysshynyń kásiptik bilimi men oqýyna qoıylatyn talaptar, biliktilikti rastaıtyn sertıfıkattardyń qajettiligi, praktıkalyq jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar, jumysqa ruqsat berýdiń erekshe talaptary osy KS 2-qosymshasynyń «Kásip boıynsha yqtımal jumys oryndary. «Jelilik pılottyń» eńbek jaǵdaıyna, bilimi jáne jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar» 2-kestesinde keltirilgen. 4. KS birlikteriniń tizbesi 8. KS birlikteriniń tizimi osy KS 3-qosymshasynyń 1, 2-kestelerinde keltirilgen jáne shıfr men KS birlikteri ataýlarynan turady. 5. KS birlikteriniń sıpattamasy 9. KS birlikteriniń sıpattamasy osy KS 4-qosymshasynyń 1, 2-kestelerinde keltirilgen. 6. Osy KS negizinde beriletin sertıfıkattardyń túrleri 10. Osy KS negizinde mamandardyń kásiptik daıyndyǵyn baǵalaý jáne biliktilik sáıkestigin rastaý salasyndaǵy uıymdarmen sertıfıkattar beriledi. 11. Osy KS negizinde beriletin sertıfıkattardyń túrleri sertıfıkat alý úshin ıgerý qajet bolatyn osy KS 3-qosymshasynda kózdelgen KS birlikteriniń tizbesine sáıkes anyqtalady. 7. KS ázirleýshileri, kelisý paraǵy, saraptamasy jáne tirkelýi 12. KS ázirleýshisi Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi bolyp tabylady. 13. KS kelisý paraǵy osy KS 5-qosymshasynda kórsetilgen. «Ushý paıdalaný» kásibı standartyna 1-qosymsha Biliktilik deńgeıleri boıynsha eńbek qyzmetiniń (kásiptiń) túrleri № r/s Qyzmet túriniń ataýy Eńbek naryǵynyń tendensııalaryn eskerýmen kásiptiń ataýy QR MJ 01-2005 sáıkes kásiptiń ataýy UBSh biliktilik deńgeıi BTBA boıynsha razrıady ÁK basqarý Kommersııalyq pılot Pılot 5 - Jelilik pılot Jelilik pılot Pılot Aǵa pılot Ekinshi pılot 5 - Eskertpe: BTBA – jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy; ÁK – áýe kemesi. «Ushý paıdalaný» kásibı standartyna 2-qosymsha 1-keste 1. Kásibi boıynsha yqtımal jumys oryndary. Kommersııalyq pılottyń eńbek jaǵdaılaryna, bilimine jáne tájirıbesine qoıylatyn talaptar Kásibi boıynsha yqtımal jumys oryndary Avıasııalyq sala uıymdary Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary Joǵary deńgeıdegi avıasııalyq shýyldar; dirildiń joǵary deńgeıi; ushý, qoný, bıiktikke bet alý jáne qonýǵa tómendeý barysyndaǵy atmosferalyq qysymnyń terbelisi; AJJ – sáýlelený; radıasııalyq (tabıǵı) sáýlelendirý; túngi ýaqyttaǵy jumys; eńbek qaýyrttyǵy; saǵattyq beldeýdiń kúrt ilgerileýi jáne klımattyq aımaqtardyń tez aýysýy Jumysqa ruqsat berýdiń erekshe jaǵdaılary Jasy – 18 jastan kishi emes; birinshi synypty qoldanystaǵy medısınalyq qorytyndynyń bolýy; pılottyń qoldanystaǵy kýáligi (ATPL, CPL) SBSh biliktilik deńgeıi Kásibı bilim alý jáne oqytý deńgeıi Talap etiletin jumys tájirıbesi 5 Kásibı bilim Ushaqta keminde 200 saǵat ushýy nemese ushaq pıloty retinde bekitilgen baǵdarlama boıynsha daıyndyq kýrsynan ótý barysynda keminde 150 saǵat ushýy bolýy tıis. Tikushaqta keminde 150 saǵat ushýy nemese tikushaq pıloty retinde bekitilgen baǵdarlama boıynsha daıyndyq kýrsynan ótý barysynda keminde 100 saǵat ushýy bolýy tıis 2-keste 2. Kásibi boıynsha yqtımal jumys oryndary. Jelilik pılottyń eńbek jaǵdaılaryna, bilimine jáne tájirıbesine qoıylatyn talaptar Kásibi boıynsha yqtımal jumys oryndary Avıasııalyq sala uıymdary Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary Joǵary deńgeıdegi avıasııalyq shýyldar; dirildiń joǵary deńgeıi; ushý, qoný, bıiktikke bet alý jáne qonýǵa tómendeý barysyndaǵy atmosferalyq qysymnyń terbelisi; AJJ – sáýlelený; radıasııalyq (tabıǵı) sáýlelendirý; túngi ýaqyttaǵy jumys; eńbek qaýyrttyǵy; saǵattyq beldeýdiń kúrt ilgerileýi jáne klımattyq aımaqtardyń tez aýysýy Jumysqa ruqsat berýdiń erekshe jaǵdaılary Jasy – 21 jastan kishi emes; birinshi synypty qoldanystaǵy medısınalyq qorytyndynyń bolýy; «ushaq» áýe kemesiniń túri týraly biliktilik belgisi bar jelilik pılot (ATPL) kýáliginiń bolýy; «tikushaq» áýe kemesiniń túri týraly biliktilik belgisi bar jelilik pılot (ATPL) kýáliginiń bolýy SBSh biliktilik deńgeıi Kásibı bilim alý jáne oqytý deńgeıi Talap etiletin jumys tájirıbesi 5 Kásibı bilim Trenajerde 100 saǵattan aspaıtyn ushýdy qosa alǵanda, ushaq pıloty retinde ushaqta keminde 1500 saǵat ushýy; Trenajerde 100 saǵattan aspaıtyn ushýdy qosa alǵanda, tikushaq pıloty retinde tikushaqta keminde 1000 saǵat ushýy; «Ushý paıdalaný» kásibı standartyna 3-qosymsha KS birlikteriniń tizimi 1-keste 1. «Kommersııalyq pılot» eńbek qyzmetiniń (kásiptiń) túri Shıfr Eńbek fýnksııasynyń (kásibı standart birliginiń) ataýy F 1 ÁK basqarý 2-keste 2. Eńbek qyzmetiniń (kásibiniń) túri «Jelilik pılot» Shıfr Eńbek fýnksııasynyń (kásibı standart birliginiń) ataýy F 1 ÁK basqarý Eskertpe: F – fýnksııa. «Ushý paıdalaný kásibı standartyna 4-qosymsha KS birlikteriniń sıpaty 1-keste 1. «Kommersııalyq pılot» eńbek qyzmetiniń (kásibiniń) túri Shıfr Eńbek zattary Eńbek quraldary Mindetter Sheberligi jáne daǵdylary Bilimi F1 ÁK ÁK basqarýǵa qatysty erejeler men qaǵıdalar; ÁK qyzmet kórsetý erejeleri; ÁK, tıisti túrdegi áýe kemeleriniń júıeleri men qozǵalt-qyshtaryna tehnıkalyq qyzmet kórsetý erejeleri; Aeronavı-gasııalyq kartalar, aspaptar jáne navıgasııalyq quraldar; M 1-1 ÁK basqarý Jabdyqtyń jáne áýe kemeleriniń tıisti túrleri júıeleriniń jaramdylyǵyn tekserý mashyqtary; Ushý aldy daıyndyq jasaý jáne Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jyldyń 31 jeltoqsanyndaǵy № 1512 «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýejaılarynda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýdi uıymdastyrý erejelerin bekitý týraly» Qaýlysymen bekitilgen Jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý erejeleri» boıynsha ushýlardy oryndaý mashyqtary, Ushý josparlaryn daıyndaý ári toltyrý barysynda marshrýt boıynsha ushýdy josparlaý mashyqtary; Paıdalaný jaǵdaıynda qaýip-qater faktorlary men qatelerdi anyqtaý jáne baqylaý mashyqtary; Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldyń 15 shildesindegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» Zańyn bilý; Kommersııalyq avıasııa pılotyna qatysty qaǵıdalar men erejeler, pılottar jáne áýe qozǵalysyna qyzmet kórsetý qaǵıdalaryn bilý; Qozǵaltqyshtardyń, júıelerdiń jáne aspaptyq jabdyqtardyń paıdalanylýy jáne jumys prınsıpterin bilý; Áýe kemeleriniń jáne qozǵaltqyshtardyń tıisti túrleriniń paıdalanylý shekteýlerin qamtıtyn qujattardy bilý (ushý paıdalanýy boıynsha nusqaý); Áýe kemelerine, áýe kemeleriniń tıisti túrleriniń júıeleri men qozǵaltqyshtaryna tehnıkalyq qyzmet kórsetý qaǵıdalaryn bilý; Barlyq manevrlerdi bir qalypty jáne dál oryndaý mashyqtary; ushýda baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy bilikti júzege asyrý mashyqtary; áýe kemesin basqarýdy ushý nemese manevr jasaý shemasyn dál oryndaýdy qamtamasyz etetindeı túrde únemi júzege asyrý; avıasııalyq, meteorologııalyq aqparlardy, kartalar men boljamdardy qoldaný; aeronavıgasııalyq aqparatty (AIP, NOTAM), avıasııalyq kodtar men qysqartýlardy qoldaný. Júktemeniń jáne salmaqty bólýdiń ushý-tehnıkalyq sıpattamalarǵa jáne áýe kemesin basqarý sıpattamalaryna, salmaq pen ortalyqtyń esepteýdiń oryndalýyna áser etýin bilý; Áýe qozǵalysyna qyzmet kórsetý erejelerin bilý; Bıiktik ólsheýishti ornatý tártibin bilý; Qaýip-qaterler men qateler faktorlaryn baqylaý prınsıpterin qosa alǵandaǵy adamnyń múmkindikterin bilý; Avıasııalyq meteorologııa; tıisti aýdandardyń klımatologııasy jáne onyń avıasııaǵa, tómen jáne joǵary qysym aýdandarynyń aýysýyna, atmosferalyq fronttardyń qurylymyna, marshrýt boıynsha ushý, ushyp shyǵý jáne qoný sharttaryna áser etetin erekshe aýa raıy qubylystarynyń týyndaýy men sıpattamalaryna tıgizetin áserin bilý; Muz basý sebepteri, taný jáne saldarlary, frontaldy aımaqqa kirý tártibi, qaýipti meteojaǵdaılary bar aýdandy aınalyp ótýdi bilý; Aeronavıgasııalyq kartalar, aspaptar jáne navıgasııalyq quraldar, tıisti navıgasııalyq júıelerdiń, borttyq qyzmet kórsetý jabdyǵy jumystarynyń prınsıpteri men sıpattamalaryn bilý; Paıdalanylý jaǵdaıynda qaýip-qater faktorlaryn jáne qatelerdi baqylaý ádisterin bilý; Aeronavıgasııalyq aqparat (AIP, NOTAM), avıasııalyq kodtar jáne qysqartýlardy bilý; Saqtyq sharalary jáne avarııalyq jaǵdaıdaǵy is-qımyldardy bilý; Júkterdi tasymaldaýdyń paıdalaný erejeleri, qaýipti júkterdi tasymaldaýdyń yqtımal qaterlerin bilý; Áýe kemesine otyrǵyzý jáne odan túsirý barysyndaǵy saqtyq sharalaryn qosa alǵanda, jolaýshylarǵa qoıylatyn qaýipsizdik boıynsha talaptar jáne nusqaýlyq tájirıbesin bilý; Ushý negizderin bilý; Sholyp ushý barysynda baılanys jasaý jáne frazeologııa júrgizý qaǵıdalary, baılanys isten shyqqan kezdegi is-qımyldar; Tikushaqtar úshin – syrtqy aspadaǵy júkterdiń áseri; Tikushaqtar úshin – quıyndy sheńber rejımi, jer rezonansy, shyǵyp ketken qalqandaǵy aqaý, serpindi laqtyrý jáne basqa da qaýipti jaǵdaılar transmıssııalary, sholyp qaraý meteorologııalyq jaǵdaılarynda ushý kezinde qaýipsizdikti qamtamasyz etý. 2-keste 2. «Jelilik pılot» eńbek qyzmetiniń (kásibiniń) túri Shıfr Eńbek zattary Eńbek quraldary Mindetter Sheberligi jáne daǵdylary Bilimi F 1 ÁK ÁK basqarýǵa qatysty erejeler men qaǵıdalar; ÁK qyzmet kórsetý erejeleri; ÁK, tıisti túrdegi áýe kemeleriniń júıeleri men qozǵalt-qyshtaryna tehnıkalyq qyzmet kórsetý erejeleri; Aeronavı-gasııalyq kartalar, spaptar jáne navıgasııalyq quraldar; M 1-1 ÁK basqarý Jabdyqtyń jáne áýe kemeleriniń tıisti túrleri júıeleriniń jaramdylyǵyn tekserý mashyqtary; Ushýdyń paıdalaný josparyn ázirleý jáne ÁQQ ushý josparyn tapsyrý mashyqtary; Ushýdyń barlyq kezeńderinde ushýlar men manevrlerdi oryndaý mashyqtary; Erekshe jáne avarııalyq jaǵdaılarda is-qımyldar ári jabdyqtyń isten shyǵýymen jáne jaramsyzdyqtarymen baılanysty manevrlerdi oryndaý mashyqtary; meteorologııalyq aqparat alý jáne paıdalaný mashyqtary; bıiktikti ólsheý; ushý aldynda jáne ushý kezinde pılottyq etýdi, ekıpaj músheleriniń is-áreketterin úılestirý boıynsha mindetterdi bólýdi jáne baqylaý kartalaryn paıdalanýdy qosqanda, ekıpajda ózara árekettesý mashyqtary; Qaýip-qater faktorlaryn men Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldyń 15 shildesindegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» Zańyn bilý; Elektrlik, gıdravlıkalyq júıelerdiń, aýa úrleý júıeleriniń jáne áýe kemesiniń basqa júıeleriniń, jalpy sıpattamalary jáne shekteýlerin bilý, avtopılot jáne avtoturaqtandyrýdy qosa alǵanda, ushýdy basqarý júıeleri; Áýe kemeleri qozǵaltqyshtarynyń jumys prınsıpteri, paıdalaný erejeleri jáne shekteýlerin bilý; Atmosferalyq jaǵdaılardyń qozǵaltqyshtardyń sıpattamalaryna tıgizetin áserin bilý; Pılotajdyq aspaptar, kompastar, burylys qateligi jáne jedeldetý áseriniń saldarynan jiberilgen qatelikter; gıroskopııalyq aspaptar, paıdalaný shekteýleri jáne presessııanyń áser etýin bilý; Túrli pılotajdyq aspaptar men elektrondyq ındıkatorlar isten qatelerdi anyqtaý jáne baqylaý; Ushaqty qolmen basqarýdy birqalypty ári múltiksiz júzege asyrý mashyqtary; Ushaqty ushýdyń tıisti kezeńine sáıkes avtomattandyrý rejıminde júrgizý mashyqtary; Ushýdyń barlyq kezeńderinde áýe kemesin qalypty, erekshe jáne avarııalyq jaǵdaılarda júrgizý mashyqtary; avıasııalyq meteorologııalyq jıyntyqtardy, kartalar men boljamdardy túsiný jáne qoldaný mashyqtary; ushý aldynda jáne ushý ýaqytynda meteorologııalyq aqparattar alý jáne paıdalaný mashyqtary; aeronavıgasııalyq aqparatty paıdalaný mashyqtary; Ushý, qoný parametrlerin jáne basqa sıpattamalardy paıdalaný jáne is júzinde qoldaný mashyqtary; Ushý aldynda ushýdy josparlaý jáne marshrýt boıynsha jedel josparlaý, ushý josparlaryn daıyndaý jáne tapsyrý mashyqtary; Áýe kemesin jáne navıgasııany shyqqan kezdegi erejeler men is-qımyldar tártibin bilý; Júktemeniń jáne salmaqty bólýdiń ushý-tehnıkalyq sıpattamalarǵa jáne áýe kemesin basqarý sıpattamalaryna, salmaq pen ortalyqtyń esepteýdiń oryndalýyna áser etýin bilý; Ushyp kóterilý, qoný jáne basqa sıpattamalardyń parametrleri; Qaýip-qaterler men qateler faktorlaryn baqylaý qaǵıdattaryn qosa alǵanda adamnyń múmkindikteri; Avıasııalyq metrologııa, klımatologııa,tómen jáne joǵary qysymdy aýdandardy, aǵyndardyń qurylymdaryn aralastyrý, kóterilip ushý, marshrýt boıynsha ushý jáne qoný jaǵdaılaryna áser etetin aýa raıynyń erekshe qubylystarynyń týyndaýy jáne olardyń sıpattamalaryn bilý; Muz basý sebepteri, taný jáne saldarlary, frontaldy aımaqqa kirý tártibi, qaýipti meteojaǵdaılary bar aýdandy aınalyp ótý; Aeronavıgasııalyq kartalardy, radıonavıgasııalyq quraldardy jáne aımaqtyq navıgasııa júıelerdi, uzaqtyǵy úlken marshrýttar boıynsha ushýǵa qatysty erekshe navıgasııalyq talaptar, basqarýǵa qajetti avıasııalyq elektrondyq jáne aspaptyq jabdyqty paıdalaný mashyqtary; Ushý, marshrýt boıynsha ushý, qonýǵa tómendeý jáne qoný kezeńinde qoldanylatyn navıgasııalyq júıelerdi paıdalaný mashyqtary; Aeronavıgasııalyq qujattamany (AIP, NOTAM), avıasııalyq kodtardy jáne qysqartýlardy túsiný jáne paıdalaný mashyqtary. Áýe kemesin jáne navıgasııany basqarý úshin qajetti avıasııalyq elektrondyq jáne aspaptyq jabdyqtyń paıdalanylý senimdiligi; Ushyp kóterilý, marshrýt boıynsha ushý, qonýǵa tómendeý jáne qoný kezeńinde qoldanylatyn navıgasııalyq júıelerdiń dáldigi jáne senimdiligi; Avtonomdy navıgasııalyq júıelerdiń jáne syrtqy quraldarǵa baǵdarlanǵan júıelerdiń qaǵıdattary men sıpattamalary, borttyq jabdyqtardyń jumystary; Paıdalanylý jaǵdaıyndaǵy qaýip-qater faktorlary men qatelerdi baqylaý ádisteri; Aeronavıgasııalyq aqparat (AIP, NOTAM), avıasııalyq kodtar jáne qysqartýlar; Saqtyq sharalary jáne avarııalyq jaǵdaıdaǵy is-qımyldar, ushýdyń qaýipsizdik erejeleri; Júk tasymaldarynyń jáne qaýipti júkterdi tasymaldaýdyń paıdalaný erejeleri; Áýe kemesine otyrǵyzý jáne odan túsirý barysyndaǵy saqtyq sharalaryn qosa alǵanda, jolaýshylarǵa qoıylatyn qaýipsizdik boıynsha talaptar jáne nusqaýlyq tájirıbesi; Tikushaqtar úshin – «quıyndy sheńber» rejımi, jer rezonansy, shyǵyp ketken qalqandaǵy aqaý, serpindi laqtyrý jáne basqa da qaýipti jaǵdaılar transmıssııalary, sholyp qaraý meteorologııalyq jaǵdaılarynda ushý kezinde qaýipsizdikti qamtamasyz etý; Syrtqy ilinýdegi júkterdiń basqarý sıpattamasyna áseri; Ushý negizderi; Baılanys jasaý jáne frazeologııa júrgizý qaǵıdalary, baılanys buzylǵan kezdegi is-qımyldar; Ekıpaj músheleriniń eńbekke qabilettiligin joǵaltý jaǵdaıyndaǵy is-qımyldar. Eskertpe: M – mindet. «Ushý paıdalaný» kásibı standartyna 5-qosymsha Kelisý paraǵy Uıymnyń ataýy Kelisilgen merzimi Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Osy KS ___________________________________________________ tirkeldi. Kásiptik standarttardyń reestrine №__________________________tirkeldi. Hat (hattama) № ___________ Kúni__________________ Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2013 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy Normatıvtik quqyqtyq kelisimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №8992 bolyp engizildi.