Melonı – Italııa premer-mınıstri

Resmı málimetter boıynsha Djordjı Melonıdiń «Aǵaıyndy Italııa» partııasy 26 paıyzdan astam daýys jınasa, Matteo Sal­vı­nıdiń Lıgasy (nemese Soltústik Lıgasy) 8,78 paıyz daýysqa ıe boldy, Sılvıo Berlýskonıdiń «Alǵa, Italııa!» partııasy ońshyl koalısııaǵa taǵy 8,12 paıyz daýys qosty. Exit poll qorytyndysy boıynsha 26,14 paıyz upaımen solshyl ortalyq partııalar ekinshi orynǵa jaıǵasqan.

Djordjı Melonıdiń saılaýaldy naýqany «Italııany áıel bas­qa­ra­tyn kez keldi» uranymen ótken. Ol Italııa Respýblıkasynyń úkime­tin basqarǵan tarıhtaǵy alǵash­qy áıel bolmaq. Onyń baǵdar­lamasy «Qudaı, Otbasy, Otan» trıa­dasyna arnalǵan. Al bul «dás­túrli patrıarhaldyq qoǵamnyń qundylyqtarymen sáıkes keledi», deıdi sarapshylar. Melonıdiń baǵdarlamasynda áıelderdiń eńbek naryǵyna qatysýyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan naqty sharalar týraly tikeleı nusqaý joq. Alaıda sarap­shy mamandar názik jandardy qol­daýdyń, erler men áıelderdiń jalaqysyndaǵy teńsizdikti joıýdyń jalpy belgileri bar ekenin aıtady.

Saılaý qorytyndysy boıynsha bılikke birinshi ońshyl koalısııalyq úkimet kelýi kerek. Alaıda onyń paıdasyna sheshilgen daýys berý nátıjeleri boıynsha koalı­sııadaǵy erejelerdi Djordjı Melo­nı aıqyndaıtyn bolady. «Aǵaıyn­dylar» partııasynyń basshysy ózi basqaratyn Italııanyń jańa úkimetiniń búgingi ıtalıan qoǵamyn ekige bólip turǵan negizgi máselelerge qatysty ustanymy qandaı bolmaq?

Qazirgi kezde Italııada zańsyz ımmıgrasııamen kúres máselesi ózekti bolyp tur. Zańsyz ımmıgrasııa azamattardyń qaýipsizdigi men ómir súrý sapasyna qaýip tóndireri sózsiz. Al Melonı bolsa halyqaralyq qaýymdastyq tarapynan aıtylatyn synı pikirlerdiń aldyn alý úshin saılaý naýqany kezinde ol týraly kóp aıtpaýǵa tyrysty. Ol teńiz blokadasyn ornatý qajettigin ǵa­na alǵa tartty. Bul turǵyda sarap­shylar Melonıdi «zańsyz ımmı­grasııamen kúreste jumys istemeıtin tulǵa» retinde tanyp otyr.

Dese de, ortalyq ońshyldar elde birkelki mólsherlemege negizdelgen proporsıonaldy salyq júıesin engizemiz dep ýáde berip otyr. Ony negizi 1994 jyly Sılvıo Ber­lýskonı professor Antonıo Martınomen birge engizbek bolǵan. Qazirde jańa úkimet jeke tulǵalar men kásiporyndarǵa 23 paıyzdyq biryńǵaı mólsherleme engizýdi usynyp otyr. Oǵan sáıkes jyldyq tabysy 65 myń eýrodan tómen eki mıllıonǵa jýyq salyq tóleýshi 15 paıyz mólsherinde bir rettik salyq tóleı otyryp, birkelki mólsherleme rejimin paıdalanady.

Al Eýropalyq odaqtaǵy Ita­lııanyń endigi ustanymy qandaı bolmaq? Negizi Djordjı Melonı men Matteo Salvını Eýroodaqqa qara­ǵanda ulttyq basymdyqty jaqtaı­tyndardyń qatarynda. Berlýskonı bolsa Ortalyq ońshyl koalısııa qurylǵannan beri odaqtastary men Eýroodaq arasyndaǵy kópir retinde júrdi. Degenmen shyndyǵynda Melonı bastaǵan úkimettiń Eýropada ózin qalaı ustaıtyny áli belgisiz.

Sarapshylar Melonıdiń Ýkraınadaǵy qaqtyǵys týraly pikiri qandaı ekenine de nazar aýdardy. Olardyń aıtýynsha, osy jyldar ishinde Djordjı Melonı Vladımır Pýtın týraly oń kózqarasta bolyp, oǵan óz eliniń múddesin tabandylyqpen qorǵaǵany úshin qurmet kórsetip kelgen. Biraq 24 aqpannan keıin ol Ýkraınaǵa áskerı jáne ekonomıkalyq qoldaý kórsetýge atsalysyp, únemi qoldap keledi. Osylaısha, Kıevke áskerı jáne ekonomıkalyq kómek kórsetip, sondaı-aq Eýroodaqtyń Reseıge qarsy sanksııalaryn qoldaý jaqyn bolashaqta jalǵasyn tappaq.

Jańa shaqyrylymdaǵy par­lamenttiń birinshi sessııasy 13 qazanǵa belgilengen. Eki pala­tanyń spıkerleri saılanady dep jos­parlanyp otyr. Basqarý ıerarhııa­synyń ekinshi jáne úshinshi oryndaryn kim alatyny anyqtalǵannan keıin memleket basshysymen konsýltasııalar bastalady. Olar 17-18 qazanǵa josparlanady, dep habarlaıdy Sky TG24 arnasy. Sarapshylardyń aıtýynsha, jańa bılik EO belgilegen merzimnen keıin bıýdjetti dereý bekitýi kerek. Bul jerde, Dragı jaqtaýshylary Marıo Dragıdiń burynǵy úkimetiniń jobasyn negizge alýǵa bolatynyn alǵa tartady.

Sany úshten birine qysqartylǵan bolashaq parlamenttiń túpkilikti quramy birshama kúrdeli propor­sıonaldy-majorıtarlyq júıe boıynsha belgilenedi, biraq bir mandatty alyp tastaýǵa baılanysty birqatar belgili saıasatkerlerdiń taǵdyry kúmán týdyrýda. Máselen, sońǵy úkimettiń Syrtqy ister mınıstri Lýıdjı Dı Maıo jańa shaqyrylymdaǵy parlamentke kirmeıdi.

Djordjı Melonı 13 qazannan keıin el prezıdenti Serdjo Mattarelladan jańa úkimet qurý mandatyn alady dep kútilýde, osylaısha ol kelesi aıdyń sońyna taman qyzmetine kirispek.

Italııanyń burynǵy premer-mınıstri Marıo Dragı úkimet basynda otyrǵanda 2021 jyly Qazaqstan men Italııa arasyndaǵy taýar aınalymy 10 mlrd dollarǵa jýyqtaǵan. Sonyń 8,4 mıllıard dollary bizdiń eksport bolsa, 1,6 mıllıar­dy ımporttyq taýarlar.

Qazaqstannyń syrtqy taýar aınalymy boıynsha úshinshi orynda turǵan memleket te – pıssa men pastanyń otany Italııa. Qazaqstan Apennın túbegine negizinen shıki munaı, gaz kondensattaryn, munaı ónimderin, mazýt, mys, altyn, myrysh sekildi shıkizat jiberedi. Al Italııadan kólik, qural-jabdyq jáne sharap alady ekenbiz. Jalpy, Italııa – Qazaqstannyń negizgi ınvestorlarynyń biri. Máselen, táýelsizdiktiń 30 jylynda Italııa elimizge 6,7 mıllıard dollar qarjy quıǵan eken.

Aıtpaqshy, taǵy bir derek. Ita­lııa men Qazaqstan arasyndaǵy dıp­lo­matııalyq qatynas tamyz aıynda or­naǵan. Budan bólek, memleket bas­shylary da birneshe ret ózara res­mı jáne jumys saparymen baryp qaıtqan. Qysqasy, eki el arasyn­daǵy baılanys joǵary deń­geıde dep aıtsaq qatelespeı­miz.