Bilim • 06 Qazan, 2022

Izraılden úırenerimiz kóp

94 ret kórsetildi

Taǵam – bolashaqtyń munaıy men gazy. Qazaqstannyń osy salada joǵary pozısııaǵa ıe bolar áleýeti bar. Bul rette zamanaýı tehnologııalar men bilikti mamandar kerek. Izraıl úkimeti Qazaqstannan kelgen stýdentterge agrosalada bilim alýyna kómek kórsetýge daıyn. Eki eldiń yntymaqtastyǵyndaǵy basqa da múmkindikter jaıynda «Izraıl – Qazaqstan» saýda-ónerkásip palatasynyń tóraǵasy Mıhael Roe aıtyp berdi.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqs­tan­nyń agro ónimniń túr-túrin óndirýde rekord jańartyp, álemdi jaýlap alý áleýeti zor. Bul úshin Qazaqstanda jer, sý, kún – ta­bı­ǵattyń barlyq resýrsy bar.

«Qazaqstannyń damýy Izraıl da­mýy­n­a uqsaıdy. Eki el birdeı jolmen kele jatyr. Izraıl jas memleket bol­­ǵan kezde bizdiń úkimet AgroEksko uıy­­myn qurdy. Bul keleshektegi eksport úshin jasalǵan ınfraqurylym edi. Jerimizdiń 60 paıyzy – shól dala. Qa­zir qııar-qyzanaqtan bastap kartop, pııaz, jemisterge deıin bárin ósiremiz. 1 mlrd dollarǵa ónim eksporttaımyz. Al siz­der­de aýa raıy turǵysynan múmkindik kó­birek. Izraıl sarapshylary Shymkent – Al­maty baǵytynda kóp saparlaıdy, bos jat­qan jerdi kórip: «Bizde nege osynsha jer joq. Biz baı bolar edik», dep tań­ǵa­la­dy. Taǵam – keleshektiń munaıy, altyny. Álem halqy ash. Qazaqstannyń álemdi jaý­lap alýda múmkindigi zor», dep atap ótti Izraıl sarapshysy.

Bul mejege jetý úshin bilikti mamandar men zamanaýı tehnologııalar kerek, agrosalada ınfraqurylym salý qajet. Izraıldik sarapshylar ýnıversıtetter arqyly, mysaly, Shymkentte, tamshylatyp sýarýdy oılap tapqan, shıe qyzanaqtaryn ósiretin álemdegi eń zamanaýı ýnıversıtettiń ızraıldik oqytý júıesi boıynsha zııatkerlik hab salǵysy keledi. Bolashaqta bul hab О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan stýdentteri úshin ortalyqqa aınalady.

«Qazir jergilikti halyq jumys isteýi úshin mamandardy oqytý kerek. Maǵan Izraılden agronomdy shaqyrý qıynǵa soqpaıdy. Biraq olarǵa táýligine 300 dollar tóleýge týra keledi. «Qymbat» mamandy shaqyrǵannan góri, jergilikti mamandardy oqytyp, daıyndaǵanym artyq. Olarǵa durys ınfraqurylym ǵana quryp berý qajet. О́skeleń urpaq – bilimdi adamdar, olarǵa múmkindik berý kerek. Sondyqtan Izraıl júıesiniń negizinde jer, tuqymnan bastap, ónimdi sórege deıin jetkizetin ınfraqurylym qurý qajet», dedi Mıhael Roe.

Bul rette bakalavr jáne magıstratýra túlekteri Izraılge baryp, úsh-tórt aıdyń ishinde júıeni úırenip, tájirı­be­den óte alady. Sodan keıin olar Qazaq­stan­ǵa oralyp, jergilikti mamandardy oqytady. Sonymen birge basqa da tá­jirı­be almasý joldaryn qarastyrý josparla­nyp otyr.

«Izraıldegi ınstıtýt Qazaqstan stý­dent­terine orys tilinde baǵdarlamalar daıyndaı alady, sonymen qatar aǵylshyn tilinde baǵdarlamalar bar. Eger aǵylshyn tilinde PhD alǵysy keletinder bolsa, onda olardyń bastapqy deńgeıi ızraıldik stýdentterdiń deńgeıine sáıkes kelýi kerek. 2-3 aıda deńgeıdi ósirip, kóterýge daıynbyz», dedi Mıhael Roe.

Izraıl jylyna 15-20 qazaqstandyq stýdenttiń oqý aqysyn sýbsıdııalaýǵa da daıyn. Oqý baǵasy Polsha, Germanııa jáne Eýropanyń kóptegen basqa elimen sa­lystyrǵanda áldeqaıda tómen. Sarap­shy­nyń pikirine qaraǵanda, food taqyryby qazir álemde birinshi orynda turǵan másele ekenin túsiný kerek. Qazaqstandyq ónimderdi Eýropa men Amerıkaǵa satýǵa bolady. Sebebi otandyq ónimniń sapasy sheteldikterdi tańdan­dy­rý­da. «Atameken» UKP qoldaýy­men ınves­torlardy izdeý, jerdi paıdalaný máselelerin sheshýge bolady.

Qazaqstannyń ońtústigindegi oqý oryn­­dary Ierýsalımniń Evreı ýnıver­sı­­tetimen bilim berý baǵdar­lamalary boıynsha ózara is-qımyl jasaýǵa da­ıyn. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy, azyq-túlik, sý resýrstary jáne ekologııa salalaryn damytýǵa bolady. «Aýyl sharýa­shylyǵy» baǵytyn damytý sheń­be­rinde akademııalyq zerthanalar men Izraıl fakýltetindegi uqsas júıemen úılesimdi akademııalyq emes zertteýler men ázirlemeler ortalyǵyn qamtıtyn úr­disterdi zertteý ortalyǵyn salý jos­par­lanǵan.

«Osyndaı yntymaqtastyq ıdeıasy – Qazaqstannyń ońtústiginde aýyl sharýashylyǵyn damytý jáne sý resýrs­taryn únemdeýge baǵyttalǵan bilim berý jáne ǵylymı hab qurý ekenin atap ótý mańyzdy. Bizdiń ýnıverıstet ǵylymı-zertteý ınfraqurylymy retinde jobaǵa qatysýdy josparlap otyr. Basqasha aıt­qanda, strategııalyq memlekettik múd­de men sala ókilderin baılanystyrýshy kópir bolady. Jetekshi elderde tapsyrys jáne salalyq kásiporyndar men bıznes-sektordyń qajettilikteri bo­­ıynsha ǵylymı, zertteý izdenister dál osylaı qalyptasatyny belgili», dep atap ótti ýnıversıtet prezıdenti Serik Ońalbaıuly.

Tashenev University málimetinshe, qazir oqý ornyna aýyl sharýashylyǵy sala­syndaǵy kóptegen kásipker men maman júgingen. Olar aýyl sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵynyń da, mal sharýashylyǵynyń da tıimdiligin arttyrý máselesinde zamanaýı tehnologııalardy tartýdyń qıyndyqtaryna tap bolǵan. Osy tehnologııalardy qoldanatyn kásip­ke­r­ler jergilikti mamandardyń álem­dik biliktilik standarttaryna sáıkes kel­meýine baılanysty shet elderdiń ǵy­lymı-konsýltasııalyq qoldaýyna júginýge májbúr. Al bul prosess qym­batqa túsedi, kóp jaǵdaıda kásipker ótelmeıtin qarjylyq shyǵyndardy kóteredi.

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuz: Taǵy 9 úıge jylý berildi

Aımaqtar • Búgin, 21:02

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar