Memleket-jekemenshik seriktestiginiń bolashaǵy

Jýyrda elimizdegi memleket-jekemenshik seriktestigi (MJS) sektoryn damytý máselesi jańa beleske kóteriledi dep kútilýde. Búgingi tańda Qazaqstanda atalǵan baǵytty damytý boıynsha kóptegen ınstıtýttar bar. Sonyń ishinde MJS kelisimsharty tujyrymdamasy da jumys jasaıdy. Alaıda, halyqaralyq sarapshylardyń aıtýynsha, bul mehanızmder memlekettiń damýyna jáne jańa syzbasyna saı jumys jasaýy tıis. Qazaqstannyń basty seriktesteriniń biri – Azııa damý banki (ADB). Astana qalasynda ótken bank basshylarynyń 47-shi alqaly jıynynda memleket jáne jekemenshik áriptestigin damytý jaıy jan-jaqty talqylanǵan bolatyn. Osy oraıda, bul salada  Qazaqstannyń tájirıbesi úlgi bolarlyq dep atap kórsetildi.  Deı turǵanmen, sheteldik áriptesterimizdiń qol jetkizgen jetistikterin alǵa tarta otyryp, ol jaqta bul naryqtyń aıtarlyqtaı tabysqa jetkenin kórýge bolady. Máselen, MJS-ny myq­tap damytqan memle­ket­tiń biri – Úndistan eli. Atalmysh eldiń ekonomıka jáne qarjy mınıstrligi departamentiniń hatshysy Arvında Maıa­ramanyń sózine qaraǵanda, mem­­le­ket-jekemenshik   se­­rik- ­testigin damytý tabysqa jol ashqan. Osynyń arqasynda eldegi árbir joba súzgiden ótip, jan-jaqty talqyǵa túsken. Bul jobalardy uzaq merzimdi qarjylandyrý, jobalardyń qabiletin arttyrý, olardyń myqty bazasyn qurý, bankterdi qarjylandyrýy jáne taǵy da basqa qoldaýlardyń ar­qasynda iske asyrylǵan. Biraq, mem­le­ket-jekemenshik serik­testigin da­my­tý jobalary barysynda táýekelder bolatynyn jasy­rýǵa bolmaıdy. Alaıda, Úndistan bul máseleni bylaı sheshken eken. «Úkimet ózin tolyqqandy qor­ǵaı bilýi shart. Sondyqtan, táýekeldilikti tómendetýge yqpal etýi tıis nemese onyń basym bóligin jekemenshik sektordyń moıynyna artýy qajet. Ekijaqty kelisim­­shart jasalǵanda táýekel­diliktiń qandaı túrleri bolatyny tujyrymdamada anyq kórsetiledi. Onda kom­mersııalyq táýekeldik, basym qaýiptilik jekemenshik sektordyń moınynan artylsa, belgili bir bóligi ǵana memlekettik sektorǵa júk­teledi. Sol sebepti, bul modeldiń sátti júzege asqa­nyn aıta alamyz». Qazirgi tańda Qazaq­standaǵy memleket-jekemen­shik sektorlaryn damytý ınstıtýynyń aldynda táýe­keld­ikti ońtaıly sheshý máselesi tur. Sonymen qatar, mundaı múmkindigi bar jobany engizý barysynda onyń áleýmettik bóligi de nazarǵa alynady. Máselen, MJS mehanızmin engizý kezinde turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyq salasynyń qol jetkizgen jetistigin aıtýǵa bolady (muny álemdik tá­jir­ıbe kórsetip otyr). Eń bi­rinshi tutynýshylardy baǵa turaqsyzdyǵynan saq­taý úshin baǵa saıasatyn rettep alǵan abzal. Sonyń arqa­synda qoǵamnyń áljýaz toptaryna aıtarlyqtaı kómek bolmaq. Dál osy máseleni sheshý úshin ADB-nyń qol­daýymen sheteldik sarapshylar kómek qolyn sozatyn bolady. Qazaqstan Úkimeti ADB-men birlese otyryp, qalanyń ınfraqurylymyn qarjylandyrýdyń balamaly kózderin tabatyn bolady. Osy jobanyń aıasynda jekemenshik sektorlardyń jumysyna ońtaıly jaǵdaı jasaı otyryp, elimizdiń orta deńgeıdegi qalalarynyń ınfraqurylymdaryn jón­deýge jol ashylady dep kútilýde. Úkimet atalmysh jobalardy iske asyrý úshin qarjylandyrýdyń balamaly kózderin taýyp, táýkeldilikti tómendete otyryp, qalalyq ınfraqurylymdardy damytýdy josparlaıdy. Damytýdyń jańa balamaly mehanızmderi birneshe kásiporynda júrgiziletin bolady. Alǵashqy qomaqty joba retinde mynadaı kommýnaldyq mekemeler tańdap alyndy: «Qaraǵandy Sý», «Qaraǵandy JylýTranzıt», «Jetisý sý arnasy» jáne «Taldyqorǵan JylýServıs». Sarapshylar toby sáýir aıynan bastap, atalǵan kásiporyndarda teh­nıkalyq-ekonomıkalyq ne­gizdeý jumystaryn júrgize otyryp, tańdap alynǵan mekemelerdiń utymdy jáne álsiz tustaryn elektep ótkizip, olardyń bıik beleske shyǵa alatynyn anyqtaıdy. Qarjylyq máselesin jańa qozǵalysqa keltirý, basqarýshylyq, uıymdastyrýshylyq is-sharalar iske asyrý jáne táýekel máselesin joıa otyryp, sapaly qyzmet kórsetýdi kózdeıdi. Atalǵan joba aıasynda sheteldik sarapshylardyń muryndyq bolýymen, tańdap alynǵan 4 kásiporynǵa jeke ınvestısııa tartyp, jobanyń jumysyn alǵa ilgeriletýge jaǵdaı jasaýyna, sonymen qatar, jobaǵa ınvestor bolǵan azamattardyń salymdaryn ústememen keri qaıtarýǵa kepildik berip otyr. ADB-nyń basty saıasaty kedeıshilikpen kúresý jáne qoǵamdaǵy kedeıshi­lik­ti joıý bolyp tabylady. Soǵan baılanysty qarapa­ıym  adamdardy kommýnal­dyq tólemderdegi baǵa saıasaty qatty alańdatatyny daýsyz. Dál osy máseleni sarapshy­lar nazarǵa alatyn bolady. Osy bastamanyń  nátıjesinde Qa­zaqstanda naǵyz myqty na­ryq­qa ınvestorlar tartyp, qa­lalyq ınfraqurylymdardy zaman talabyna saı jańǵyrtý jumysy beleń almaq. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».