Alysqa barmaı-aq, Qostanaı oblysynda oryn alǵan alapat órtti sóndirý úshin tótenshelikter kúni-túni aıanbaı eńbek etti. Oǵan deıin bolǵan qanshama oqys oqıǵanyń ortasynan tabylyp, kórsetken erlikteri bir tóbe. Jalpy, elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine qarasty qurylymdar 1 mıllıon 545 myń márte tótenshe jaǵdaı men órttiń aldyn alǵan. 401 myń adam qutqarylyp, tótenshe jaǵdaı aımaǵynan 366 myńǵa jýyq azamat evakýasııalanǵan. Japa shekken 66 myń adamǵa alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilgen. О́kinishke qaraı, óz qyzmetin oryndaý kezinde azamattyq qorǵanys kúshteriniń 65 qyzmetkeri qaza tapty.
Qutqarýshylardy búgingi kúnniń batyrlary desek artyq aıtqanymyz emes. Árıne, adam ómirin saqtaý úshin júıeli daıyndyq qajet. Qyzmetker ámbebap bolyp, júrgizýshiniń, órt sóndirýshiniń, dárigerdiń, súńgýirdiń mindetin atqarýǵa daıyn bolýy kerek.
Salada qandaı jańashyldyq bar? Bul týraly Tótenshe jaǵdaılar vıse-mınıstri Marat Kúldikov aıtyp berdi.
– Qutqarýshy mamandyǵy álemdegi eń qaýiptilerdiń biri bolyp sanalady. Olar kez kelgen oqys oqıǵada óz ómirin qaterge tigip, mindetin minsiz oryndaýǵa tyrysady. Jalpy, bizdiń qurylymda órt sóndirýshi jáne qutqarýshylarmen qatar, dárigerler, psıhologter, áskerı qyzmetkerler, ushqyshtar, ınspektorlar, baqylaý jáne qadaǵalaý qyzmeti sııaqty kóptegen mamandyq ıeleri bar. Búginde Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginde jalpy sany 26 myń qyzmetker eńbek etedi.
Elimizde azamattyq qorǵanys kúshteri ofıserlerin daıarlaıtyn jalǵyz joǵary oqý orny – Kókshetaý qalasyndaǵy Málik Ǵabdýllın atyndaǵy Azamattyq qorǵaý akademııasy. Azamattyq qorǵanys organdaryna kámeletke tolǵan kez kelgen Qazaqstan azamaty qabyldana alady. 35 jastan asqandar qabyldanbaıdy. Bul salany tańdaıtyndar ózine senimdi, jaýapkershiligi mol, kez kelgen jaǵdaıda batyl is-áreket etetin, adamgershilik qasıetteri mol jandar ekenin ómir ózi dáleldep berdi. Qutqarýshylarǵa qoıylatyn talap óte joǵary. Olar qaýipsizdik erejelerin saqtaı otyra, qutqarý quraldarymen bıiktikte de erkin qımyldap, alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýge ázir bolýǵa tıis. Fızıkalyq jáne psıhologııalyq júktemege tóze bilýge tıis. Olardyń ár qımyly adamnyń taǵdyryn sheshetinin esten shyǵarmaǵan jón. О́kinishke qaraı, keıde adamdar kóz aldynda jan tapsyryp jatady. Mundaı aýyrtpalyqty da kóterý ońaı emes, – deıdi Marat Kúldikov.
Jyl saıyn elimizde 14 myńǵa jýyq tótenshe jaǵdaılar tirkeletin kórinedi. Oqys oqıǵalardyń sany azaıyp kele jatqanymen, tabıǵı apattar (geometeorologııalyq jáne geologııalyq qubylystar, tabıǵı órt) sany artyp keledi. Árıne, oqys oqıǵalardyń sanyn birden azaıtý múmkin emes. Dese de tótenshelikter jaǵymsyz jaǵdaılardyń sanyn azaıtýmen qatar, kólemin, saldaryn qysqartýdy esten shyǵarmaǵan emes. Bul – ekonomıkalyq turǵydan shyǵyn mólsherin azaıtýǵa jol ashpaq.
Sońǵy jyldary salada sıfrlandyrý baǵytynda júıeli jumystar qolǵa alynǵan. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń aýmaqtyq qurylymdary órt pen sý tasqynynyń aldyn alý úshin ǵaryshtyq baqylaý júıesin qoldanyp jatyr. Cell Broadcast jáne MassAlert servısteri arqyly qanatqaqty jobalar qolǵa alynyp, habarlamalardy uıaly telefonǵa 3-6 sekýnd ishinde jiberýge múmkindik týdy. Sıfrlyq tehnologııalar arqyly sýdaǵy tótenshe jaǵdaılardy eskertýge múmkindik bar. Mysaly, Aqtóbe oblysynda FSM Expert baǵdarlamasy iske qosylyp, demalys oryndardaǵy jáne sý toǵandaryndaǵy jaǵdaıdy baqylaý jeńildeı túsken.
2019 jyly Darmen jobasy iske qosylǵan. Jańa joba Almatynyń mańaıynda bolýy múmkin jer silkinisi jáne basqa da tótenshe jaǵdaılar qaýpi týraly birneshe sekýndta habardar etedi. Tótenshe jaǵdaılar departamenti áýeli «Qazgıdromet» pen «Seısmologııalyq tájirıbe-ádistemelik ekspedısııasy» kásiporyndarynan jedel derekterdi alady. Sodan keıin departamenttiń kezekshisi jedel derekterdi júıege engizip, push-qosymshany qoldanatyn jeli paıdalanýshylaryna tez arada habarlandyrý jiberedi. Ol osyǵan deıin qoldanylǵan SMS-eskertýlermen salystyrǵanda habarlandyrýdy jetkizý jyldamdyǵy boıynsha tıimdi bolyp shyqty.
Búginde mınıstrlikte materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý deńgeıi 51,4 paıyzdy qurap otyr. О́rt sóndirýshilerdiń ıeliginde 3321 tehnıka bar. Onyń 631-i 30 jáne odan da kóp jyl qatarda júr. Iаǵnı ábden tozyǵy jetken. Bul rette, tehnıka parkin jańartý úshin qosymsha 944 tehnıka qajet eken. Bul baǵyttaǵy jumystar mınıstrliktiń 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan qurylymdardy materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý baǵdarlamasyna sáıkes, bıýdjettik qarajattyń bólinýi esebinen kezeń-kezeńmen atqarylyp jatyr.
Jalpy, mınıstrlikte 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar qolǵa alynyp, oǵan sáıkes Memleket basshysy tapsyrǵan jumystardy atqarý kózdelip otyr. Máselen, Qostanaı oblysynda oryn alǵan órtten keıin el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy ýaqytta osyndaı apatty jaǵdaılardy boldyrmaý jónindegi aldyn alý jumystaryn júrgizý kerektigin eskertken edi. Sondaı-aq Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligin vedomstvo qyzmetkerleriniń áleýmettik, sonyń ishinde turǵyn úıge jáne jataqhanaǵa qatysty máselelerin sheshýge jáne qamtamasyz etýge, sondaı-aq kásibı kadrlardyń daıarlyq deńgeıin arttyrýǵa qabiletti ınstıtýt retinde aıtarlyqtaı kúsheıtý qajet ekenin aıtqan bolatyn. Osy jáne saladaǵy ózge máseleler keshendi jospar sheńberinde atqarylady degen senim mol.
