Parlament

"Egemen Qazaqstannyń" arnaýly beti

Tolǵaǵy jetken turǵyn úı máselesi Osyǵan qatysty zań jobasynda keıbir ózekti jáıtterdiń eskerilmeı qalǵany ókindiredi Depýtattar bul máselege belsendilik­pen aralasyp, zań jobasy týraly baıandaǵan О́ńirlik damý mınıstri Bolat Jámishevke ózderine belgili problemalardy jaıyp salyp, solardyń sheshimderin tabýy qajettigin jarysa aıtyp jatty. Alaıda, mınıstrdiń kóp máseleden habarsyz ekendigi kózge uryp turdy. Biraq bul másele maǵan tanys emes edi, zerttep kóreıik, jazbasha jaýap bereıik dep ózine jazyp alýdy B.Jámishev artyq sanaıtyndaı kórindi. Ol áıteýir úndemeı qalmaý kerektigin ózine túıip alǵan bolsa kerek, jalpylama jaýap, syrǵytpa sózdermen sytylyp shyǵýǵa tyrysty. Bir ókinishtisi, bizdiń depýtattar ózderiniń suraqtaryna naqty jaýap ala almasa da úndemeı qala beredi. «Siz bul másele týraly durys aıtpaı otyrsyz, tipti, bilmeısiz», dep týra aıtýdy artyq sanaıtyn sekildi. Áıteýir, suraqtaryn qoıǵanǵa kóńilderi toq pa dep qalasyń. Mınıstrler de osyny bilip alǵandaı. Áıteýir, jaýap bergen bolady, keıde, tipti, qarapaıym jaýaptyń ózin qıyndatyp, ýaqyt sozyp alatynyn qaıtersiz. Máselen, depýtat Rozaqul Hal­muradov mynadaı suraq qoıdy: «Úkimettiń zań jobasyna qosa berilgen túsindirme-jazbasynda bul qujatty iske asyrý memlekettik kiristerdiń qysqarýyna jáne memlekettik shyǵystardyń ulǵaıýyna jol bermeıdi delingen. Durys-aq, memlekettiń múddesi eskerilgen eken. Al azamattardyń múddesi eskerildi me? Jobanyń 35, 47 jáne 50-baptarynda kondomınımým obektisin basqarý organyn qarjy­landyrýǵa, ortaq múlikterdi kútip ustaýǵa, rezervtik qorǵa jáne t.b. tólemder tólenedi delinipti. Demek, bul turǵyn úı ıelerine qosymsha shyǵyn júktep otyr degen sóz emes pe? Sonda onyń kólemi qandaı bolmaq?». Suraqqa mınıstr orys tilinde bylaı dep jaýap berdi: «Deıstvıtelno, zakonoproekt napravlen na reshenıe teh problemnyh voprosov, kotorye zatragıvaıýt prejde vsego grajdan ı kakıh-lıbo ınyh zadach pered dannym zakonoproektom ne stavılas. Kogda my rech vedem ob ýporıadochenıı platıt platejeı kommýnalnyh na nakopıtelnyı schet, my ne vvodım nıkakıe novye normy. Etı normy deıstvýıýshıe, edınstvennoe chto net obıazannostı ı otvetstvennostı sootvetstvenno organov ýpravlenııa kondomınıýmov po otkrytııý schetov, a etı probelı ýstranıaıýtsıa. Dalee... V prosesse raboty zdes, v Parlamente odobreny normy o tom, chto ısklıýchaıýtsıa platejı nalıchnymı tolko na scheta ı v svıazı s etım ýstanavlıvaıýtsıa srokı v techenıe kotoryh doljny byt etı scheta otkryty. Nıkakıh dopolnıtelnyh rashodov dlıa naselenııa normy zakonoproekta v sebe ne nesýt». Suraq aıdan anyq, al jaýaptyń qandaı ekenin anyqtaý úshin... sarapshy-maman shaqyrý kerek pe, sonda? «Kondomınımým úshin eshqandaı qosymsha aqy tólenbeıdi» degen bir-aq sóılemdik jaýapty mınıstr osynsha sozǵylaǵanyn kórip otyrsyzdar. Jáne mundaı naqtylyq joq syrǵytpa jaýap kóptegen mınıstrlerge tán. Bul jerde, árıne, qazaq tili de, orys tili de kináli emes, tek teorııany aralastyrmaı, qarapaıym tilde, qarapaıym halyqpen sóılesýdi bilmeıtin sheneýnikter kináli. Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat M.Tinikeev baıandamashyǵa buryn tastap ketken ıeleri ýaqyt óte qaıtyp kelip, úılerin sot arqyly tartyp alyp jatqan jaıǵa toqtalyp, tastandy, buzylǵan úılerdi jóndep kirip, 5 jáne odan da kóp jyldar boıy turyp jatqandarǵa úı ıesi quqyǵyn berý týraly osy zań jobasyna nege norma engizbeske degen óte ózekti suraq qoıdy. Oǵan B.Jámishev bul zań jobasyna siz aıtqan normany engizý múmkin emes, óıtkeni, ondaı jaǵdaıda biz menshik quqyn buzǵan bolamyz, dedi. Al menshik quqyn arnaıy zańmen ǵana aıyrýǵa bolatyn kórinedi. Iesiz úılerdi jańa adamǵa berý úshin aldymen burynǵy qojaıyndy menshik ıesi quqynan aıyrý kerek eken. «Al qazir biz jańa qojaıynǵa menshik quqyn beretin bolsaq, bul máseleni aldynan emes, artynan sheshý bolady», dedi ol. Bul sózderdiń jany bar, biraq sol kezdegi jaǵdaıdy eskermeı tur. Ol kezde menshik ıesi úıdi de, eldi de bir-aq laqtyryp, jelkemniń shuqyry kórsin dep aldy-artyna qaramaı zytyp otyrdy. Al sot ony menshik ıesi quqynan aıyrý úshin syrttaı sheshim qabyldaı almaıdy ǵoı. Olarǵa da negiz kerek. Sottalǵan emes, ólgen emes, sot nege súıenip sheshim shyǵarady? Sondyqtan bul máseleler kezinde aıaqsyz qalǵan. M.Tinikeevtiń aıtýyna qaraǵanda, Shahtınsk qalasynda ol kezde 3 bólmeli úıler 100 dollar bolǵan, al qazir 40 myń dollar. Osyny kórip qazir basqa eldiń azamattary bolyp ketkender qaptap kelip, bizdiń azamattarymyzdy dalaǵa laqtyryp tastap, úılerin qaıtaryp alyp jatyr. Al olardyń talabyn oryndamaýǵa sotta zańdyq negiz joq. Osynyń bárin eskerip, atalǵan zań jobasyna aldy, arty demeı, 5 jyl turǵan adamǵa menshik ıesi quqy beriledi degen norma engizse, eshkim de olardyń úıin tartyp ala almas edi. Osy maqsatta menshik quqy týraly zańǵa da 5 nemese odan da kóp jyl boıy turmaǵan, eshkimge tapsyrmaǵan dúnıege ıesi menshik quqynan aıyrylady degen ózgeris engizse bolmas pa edi? Saıyp kelgende, zańnyń bárine de ózgeris engizý tıisti adamdardyń qolynda ǵoı. Biraq ondaı qıyndyǵy bar zań jobasyn jasaýǵa sheneýnikter baspaıtyn sekildi. Sonyń kesirinen qansha adamdarymyz aıdyń-kúnniń amanynda aıdalada qalyp jatyr. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan». * Áriptestik áleýeti Turaqty komıssııalar otyrystaryna qatysty Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Sergeı Plotnıkov TMD PAA-nyń Ekonomıka jáne qarjy, Quqyqtyq máseleler, Áleýmettik saıasat jáne adam quqyqtary turaqty komıssııalarynyń otyrystaryna qatysty. Shara Sankt-Peterbýrgte, TMD PAA-nyń Tavrııa saraıyndaǵy shtab-páterinde ótti. TMD PAA-nyń Ekonomıka jáne qarjy, Quqyqtyq máseleler turaqty komıssııasynyń otyrysynda «Básekelestikti qorǵaý týraly», «Memlekettik-jeke áriptestik týraly», «Áleýmettik-ekonomıkalyq damýdy strate­gııalyq boljaý jáne josparlaý týraly», «Aýdıtorlyq qyzmet týraly», «Memlekettik sektordaǵy ishki aýdıt týraly» úlgi zań jobalary talqylandy. Komıssııa músheleri Belarýs Respýblıkasynyń ulttyq zańnama ázirleýdegi ekonomıka jáne qarjy salasyndaǵy TMD PAA úlgi zańdaryn paıdalaný týraly aqparatyn tyńdady. Otyrys barysynda TMD PAA Quqyqtyq másele­ler jó­nin­degi turaqty komıs­sııa­synyń otyrysy barysynda parlamentshiler «Jarııa servıtýttar (mindetter) týraly», «Kontreılerlik tasymaldaý týraly», «Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirý jaǵdaıynda TMD PAA-ǵa qatysýshy memle­ketterdegi tehnıkalyq retteýdiń biryńǵaılyq negizderi týraly» úlgi zań jobalaryn talqylady. Odan basqa, komıssııa músheleri Quqyqtyq máseleler jónindegi turaqty komıssııanyń 2013 jylǵy ju­mysynyń qorytyndylaryn shyǵaryp, komıssııa tóraǵa­synyń orynbasaryn saılaý týraly uıymdastyrý máselesin qarady. Depýtattar TMD PAA-nyń Áleýmettik saıasat jáne adam quqyqtary turaqty komıs­sııasynyń otyrysynda «Azamattardyń reprodýktıvtik quqyqtary men reprodýktıvtik densaýlyǵyn qorǵaý týraly», «Eńbek resýrstarynyń kóshi-qony týraly» (jańa redaksııa), «Tótenshe jaǵdaılar barysynda halyqaralyq kómek berýge járdemdesý men retteý jáne alǵashqy qalpyna keltirý jumystaryna kómek týraly» úlgi zań jobalaryn, sondaı-aq, «TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnamalaryn jaqyndastyrý týraly» usynym jobasyn, «Kóshi-qon salasyndaǵy aqparattyq ózara is-qımyl týraly» úlgi kelisim jobasyn talqylady. Otyrysqa qatysýshylar TMD-ǵa múshe memleketterdiń azamattaryn oqytý jáne taǵylymdamadan ótkizý maqsatynda júzege asatyn kóshi-qondy damytý jónindegi usynymdar týraly, 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynda úlgi zań shyǵarýdyń keleshek josparyna ózgerister engizý týraly aqparatty da tyńdady, dep habarlady Senattyń baspasóz qyzmeti. * Eldestirmek – elshiden Mańyzdy taqyryptar arqaý bolǵan kezdesý Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Ikram Adyrbekov Japonııanyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy elshisi Masaıosı Kamoharamen kezdesti. Júzdesýshiler Astana men Tokıo arasyndaǵy saıası únqatysý men saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıin atap ótti. Kezdesýde ındýstrııa jáne energetıka, ǵylym jáne ınnovasııa salalaryndaǵy ózara is-qımyldyń ózekti máseleleri talqylandy. Atap aıtqanda, taraptar Qazaqstanda aralas óndiristi damytýǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa yqpal etetin «Toıota» avtomobılderi óndirisin iske qosý týraly sheshimge oń yqylas bildirdi. Olar, sondaı-aq, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy keńeıtýge jáne eki el arasynda tikeleı áýe qatynastaryn ashý arqyly týrıstik saparlardy ulǵaıtýǵa senim artatynyn jetkizdi. Odan basqa, I.Adyrbekov pen M.Kamohara eki eldiń zań shyǵarý organdary arasynda tike­leı baılanystardy qalyptastyrý jónin­degi bir­lesken jumystardy jalǵastyrýǵa ýaǵ­da­­las­ty, dep habarlady Senattyń baspasóz qyzmeti. * Jańa joba jaıynda Ekinshi oqylymǵa muqııat zerdelenýde Parlament Májilisi óziniń jalpy otyrysynda elimizdiń keıbir zańnamalyq aktilerine elektr energetıkasy obektileriniń jumysyn baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy uıymdastyrý máseleleri boıynsha túzetýler engizýdi kózdeıtin zań jobasyn talqyǵa salyp, birinshi oqylymda maquldady. Aıta ketý kerek, Úkimetten 2013 jylǵy 18 jel­toqsanda Májiliske kelip túsken osy zań jobasy boıynsha Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetinde qurylǵan ju­mys tobynyń músheleri zań aktisin jetildirý maq­satynda tyndyrymdy eńbek etti. О́zim je­tek­shilik etken jumys tobynyń 16 otyrysy ótti. Zań jobasy Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda ázirlengen jáne elektr energetıkasy obektileriniń jumysyn memlekettik baqylaý men qadaǵa­laýdy jetildirýge, elektr energetıkasy obektileriniń energetıkalyq jabdyǵynyń tehnıkalyq jaı-kúıin jaqsartýǵa, energııa óndiretin jáne energııa beretin uıymdardyń kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysy, elektr jáne jylý energııasyn tutynýshylardyń keń tobynyń quqyqtaryn qorǵaý úshin jaýaptylyǵyn arttyrýǵa, energetıka kásiporyndary kórsetetin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Budan basqa, zań jobasynda Qazaqstannyń biryńǵaı elektr energetıkasy júıesinde elektr energııasyna tapshylyq ne profısıt bolǵan jaǵdaıda, elektr energııasynyń eksporty men ımporty salasynda shekteý sharalary engizildi. Zań jobasyn jumys toby talqylaǵan kezde turaqty komıtetterdiń, depýtattardyń, zańnama bóliminiń usynysy boıynsha zań jobasynyń erejelerine birqatar ózgerister engizilgenin aıta ketken jón. Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske ózgeristerdi talqylaý kezinde depýtattar eskertý sııaqty sanksııany alyp tastady. Zańdy tulǵalardyń shaǵyn, orta nemese iri bıznes sýbektilerine tıesililigine qaraı olarǵa aıyppuldar bóligine túzetýler engizildi, sondaı-aq, energııa óndiretin jáne energııa beretin uıymdardyń tehnologııalyq buzýshylyqtar týraly aqparatty usyný týraly talaptardy buzǵany úshin ákimshilik jaýap­tylyǵyn belgileıtin jańa bap usynyldy. Zań jobasyna Jer kodeksine elektr jáne jylý jelilerin qorǵaý aımaqtaryn belgileý máselelerin, sondaı-aq, jer ýchaskelerin olardyń sheginde paıdalanýdyń erekshe sharttaryn retteıtin túzetýler engizildi. Jáne de Jer kodeksi elektr berý jelileri nemese baılanys jelileri alyp jatqan barlyq energetıka jerlerine kadastrlyq nómir bere otyryp, bir sáıkestendirý qujatyn daıyndaýdy júrgizýge jáne berýge múmkindik beretin normamen tolyqtyryldy. «Elektr energetıkasy týraly» Zańǵa óz­ge­ris­terdi talqylaǵan kezde usynylyp otyr­ǵan 20-1-bap, sondaı-aq, zań jobasynda bar­lyq usynylǵan Azamattyq is júrgizý kodek­sine energııa óndiretin jáne energııa be­re­tin uıymdy ýaqytsha basqarýdy en­gizý má­se­lelerin retteıtin túzetýler alyp tas­tal­­dy. Buǵan ázirleýshi usynǵan normalar ýa­­qytsha basqarýdy engizý úshin tolyqqandy ne­gizdi, syrttaı baqylaýshyǵa qoıylatyn ta­lap­­tardy, ýaqytsha basqarýshy zańsyz áre­ket­­­teri­men keltirgen zalal úshin memlekettiń ja­ýaptylyǵyn aıqyndamaıtyndyǵy negiz boldy. Jeke kásipkerlik sýbektilerine tıesili múlikti ýaqytsha qaıtarymsyz paıdalaný maqsatynda memlekettiń májbúrlep alyp qoıýyn bildiretin bul normalar Konstıtýsııanyń 26-babynda jáne «Jeke kásipkerlik týraly» Zańda aıtylǵan kásipkerlik qyzmet erkindiginiń, jeke menshikti qorǵaýdyń negiz quraýshy qaǵıdattaryna, sondaı-aq, Azamattyq kodekstiń birqatar baptaryna qaıshy keledi. Depýtattardyń pikirinshe, normany ázirleýshiniń redaksııasynda qabyldaý reıderlik pen sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtary úshin jaǵdaı jasaıdy. Budan basqa, «Elektr energetıkasy týraly» Zańǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń biryńǵaı elektr energetıkasy júıesinde tapshylyq bolmaǵan jaǵdaıda basqa memleketterdiń energııa júıelerinen elektr energııasynyń ımportyn shekteý bóligindegi túzetýlermen, sondaı-aq, júıelik operatordyń irgeles memleketterdiń energııa júıelerimen qatar jumys rejimderin basqarý jáne olardyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý jónindegi ózara is-qımyl boıynsha fýnksııalaryn júzege asyrýǵa baılanysty jaǵdaılarda osy qaǵıdada erekshelikterdi qoldanýǵa múmkindik beretin normalarmen tolyqtyryldy. Bul rette, irgeles memleketterdiń energııa júıelerine avarııalyq kómek kórsetýge múmkindik beretin normalar da bar. Jumys tobynyń otyrystary barysynda kóptegen normalardyń erejeleri naqtylandy jáne redaksııalyq turǵydan jaqsartyldy, ózge de zańnamalyq aktilerdiń normalaryna, zań tehnıkasynyń qaǵıdalaryna jáne norma shyǵarmashylyq praktıkasyna sáıkes keltirildi. Jumys tobynyń otyrystarynda Májilistiń depýtattarynan, turaqty komıtetterinen jáne zań bóliminen zań jobasy boıynsha kelip túsken 250-den astam eskertpe men usynys qaraldy jáne talqylandy. Endi jumys toby osy zań jobasyn ekinshi oqylymǵa daıyndaýǵa kirisip ketti. Izbaq О́MIRZAQOV, Májilis depýtaty, atalǵan zań jobasy boıynsha jumys tobynyń jetekshisi. * Sizdi ne tolǵandyrady? Múmkindigi shekteýlilerge jaǵdaı jasaıyq Olarǵa shaǵyn jáne orta bıznesterin damytý úshin qoldaý qajet 2014 jyly 17 qańtarda Memleket basshysynyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy negizgi basymdyqtardyń biri retinde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý jáne múmkindigi shekteýli adamdarǵa qoldaý kórsetý dep belgiledi. Tutastaı alǵanda, elimiz boıynsha qazirgi ýaqytta 600 myń múmkindigi shekteýli adam turady nemese jalpy halyq sanyna shaqqanda –  3,5%. Qazaqstandaǵy múgedekterdiń jalpy sanyna shaqqanda 65,6%-y eńbekke qabiletti jastaǵylar. Al olardyń 47%-dan astamynyń múmkindikteriniń shekteýliligi eńbekpen qamtylýǵa kedergi keltirmeıdi. Eńbekpen qamtylǵandardyń sany 82 myńǵa jýyq adamdy nemese eńbekke qabiletti múgedekterdiń jalpy sanynyń 43,5%-yn quraıdy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» jáne «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵdarlamalarynyń maqsaty da jańa turaqty jumys oryndaryn saqtaý jáne qurý bolyp tabylady. Sonymen qatar, múgedek jandardy eńbekpen qamtýǵa járdemdesýdiń pármendi tetikteriniń biri «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasynda» qarastyrylǵan sharalar bolyp otyr. Onda densaýlyǵy boıynsha eńbek etýge jaramaıtyn belgileri joq múgedekterge basym tártippen shaǵyn nesıe berý arqyly aýyldyq jerlerde jeke isterin ashý nemese keńeıtý jolymen kásipkerlikti damytýǵa járdemdesý túrindegi memlekettik qoldaý kórsetýge jaǵdaı jasalady. Atalǵan shara múgedek jandardyń ótinishteriniń kóbeıýine yqpal etti. Osyndaı qoldaý «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasymen qarastyrylǵan. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasyndaǵy jobalardy uıymdastyrý jáne iske asyrý úshin memlekettik granttardyń berilý tártipterine sáıkes kásipker granttyq qarjylandyrýǵa suranym bere almaıdy, sebebi, «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha olarmen nesıe buǵan deıin alynyp qoıylǵan. Onda bir baǵdarlama boıynsha nesıe alǵan kásipker ony negizgi qural-jabdyqtar alýǵa jumsaıdy, sol sebepti aınalymdaǵy qarjysy bıznesin damytýǵa jetkiliksiz bolyp qalady. Sonymen qatar, aýdan ortalyqtarynda jáne oblystyq mańyzy bar qalalarda memlekettik shaǵyn nesıelik jáne shaǵyn qarjylyq uıymdardyń ókildikteriniń joqtyǵyna baılanysty kásipkerlerge nesıeler alý qıyn. Baıandalǵanǵa baılanysty Úkimetke kásipkerlik qyzmettiń kómegimen áleýmettik teńsizdikti eńserýge umtylǵan adamdardy ózderiniń bıznes ıdeıalaryn maqsatty damytýǵa granttar bólý arqyly qoldaý maqsatynda «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń keıbir bólimderine kelesi ózgeristerdi engizý múmkindikterin qarastyrý qajet: - «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha qoldaý alyp qoıǵan múmkindikteri shekteýli adamdarǵa atalǵan baǵdarlamaǵa qatysýǵa jaǵdaı jasaý; - «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵdarlamasyna qatysýshylar úshin shaǵyn nesıelik jáne shaǵyn qarjylyq uıymdarmen berilgen shaǵyn nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaýǵa múmkindik berý; - aýdan ortalyqtaryndaǵy jáne oblystyq mańyzy bar qalalardaǵy kásipkerlikti qoldaý ortalyqtarynda shaǵyn nesıeler berýdi júzege asyrýshy shaǵyn nesıelik jáne shaǵyn qarjylyq uıymdardy ornalastyrý múmkindigin berý; - aýdan ortalyqtaryndaǵy jáne oblystyq mańyzy bar qalalardaǵy kásipkerlikti qoldaý ortalyqtarynda «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵdarlamasyna qatysýshylar úshin bıznesti ashýdyń jáne júrgizýdiń negizderi boıynsha keńes berý. Nurlan JAZYLBEKOV, Májilis depýtaty.

Fotkúndelik

Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.