Saǵadat Nurmaǵambetov! Jaıdary da kishipeıil, aqkóńil de qarapaıym osy bir aıaýly janmen bizdiń túrli jaǵdaıda, ártúrli kezderde tórt ret kezdesip, suhbattasqanymyz bar. Alǵashqy júzdesý 1980 jyly «Lenınshil jas» gazetinde jumys istep júrgende, odan keıingi jolyǵysý 1990 jyly «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynda qyzmet atqarǵan kezde bolǵan edi. Al asyl aǵamen jolymyz úshinshi ret «Halyq keńesi» basylymyndaǵy dóńgelek ústel ústinde túıisip, tórtinshi áńgimelesýimiz «Egemen Qazaqstannyń» tapsyrmasymen 2006 jyly táýelsizdigimizdiń 15 jyldyǵyna tuspa-tus kelgen-tin. Sondaǵy suhbat-áńgimeler óz kezinde joǵarydaǵy attary atalǵan gazet-jýrnaldarda jarııalanǵan. Oqyrmandardan laıyqty baǵasyn alǵan. Júrekke jyly sezim uıalatatyn sol sátterdi Saǵadat Qojahmetulynyń týǵanyna 90 jyl tolý qarsańynda eske alý da bir ǵanıbet qazir. Sodan týǵan ásermen úlken áskerı qaıratker, joǵary adamgershilik pen bıik parasat ıesiniń bizben júzdesýlerdegi aıtylyp, saqtalyp qalǵan stenogrammalyq jazbalardy qaıyra qarap shyqqanymyz bar. Sonda olardyń ishinde áli de ózindik aıtary bar dúnıeler mol bolyp shyqty. Osylardy kórgennen keıin tómende biz bir kezdegi gazet talabyna saı qysqa ǵana aıtylyp, sholaq qaıyrylǵan jáne qysqarǵan pikirlerdi keńeıtip, materıaldardy jazý kezinde olarǵa syımaı, qalyp qoıǵan derekter men dáıekterge toly oı oramdaryn jınaqtap, oqyrmandar nazaryna usynýdy jón kórdik.
– J.A: Jas kezińizde kim bolýdy armandaǵan edińiz? Sondaǵy qııaldaǵan mamandyǵyńyz qazirgi kásibińizben úılesim tapty dep oılaısyz ba?
– S.N: Joq. Mektep qabyrǵasynda júrgende men geografııa pániniń muǵalimi bolýdy armandaıtynmyn. Buǵan degen yntyzarlyǵymdy ustazym Klavdııa Ivanovna Beleskaıa oıatqan edi. Sol kezderi bizderge, 7-8 klass oqýshylaryna osy pánnen sabaq bergen ol kisi mekteptegi jalǵyz kórneki qural – ustaı-ustaı aqjemdenip ketken qurlyqtar globýsyn shyr aınaldyra otyryp, Magellan, Mıklýho-Maklaı, Prjevalskıı saıahattaryn sóz etip, qııal qusyn Eýropa, Azııa elderine ushyrǵanda: «Shirkin, sol jerlerge barar ma edi, kórer me edi?» – dep oılaıtynmyn. Balań kezde búr jarǵan armannyń biri – Eýropany kórýin kórdim. Biraq men ol jerge saıahatshy, geograf emes, ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy azattyq armııasynyń soldaty bolyp bardym.
– J.A: El basyna kún týǵan sol bir surapyl jyldardaǵy fotosýretterden biz petlısany, sonan soń..., pogondy maıdanger aǵa, ákelerimizdi jıi kóremiz. Áńgime oraıynda, Qyzyl Armııa jaýyngerleriniń Uly Otan soǵysyndaǵy áskerı formasynyń ne sebepti ózgergendigi jóninde aıta ketýge bolmas pa eken?
– S.N: Qyzyl Armııa jaýyngerleri Máskeý túbindegi ataqty shaıqastan keıingi irgeli betburystyń árbir kezeńin Jeńiske jaqyndata túsken kún dep bildi. Olar erteń basqynshylardy óz jerinen qýyp shyǵyp qana qoımaı, Eýropa halyqtaryn fashızm quldyǵynan qutqarý mıssııasyna da qatyspaq. Sonda ózderin azat etýshi keńes jaýyngerleri men onyń ofıser kadrlarynyń áskerı belgilerin jurt qalaı tanyp bilmek? Sol ýaqytqa deıingi jaǵaǵa taǵylyp kele jatqan petlısa bul mindetti atqara almasy anyq. Onyń ústine keńes eli armııasynyń syrt tulǵasy, jalpy kórinisi birden erekshelenip, basqalar úlgi alarlyqtaı bolyp turýy kerek qoı. Mine, KSRO basshylyǵy bizdiń jaýyngerlerimizdiń rýhyn kóteretin osyndaı jaılardyń ózin eleýsiz qaldyrmaı, aldyn ala eskere otyryp, Jeńis kúnine deıin olardy jańa áskerı formamen jabdyqtaýdy durys dep tapty. Bul sheshim – 1943 jyldyń aqpan aıynda júzege asyryldy.
– J.A: Uly Otan soǵysynyń 1418 kúnge sozylǵany bárimizge jaqsy málim. Osy ýaqyt ishindegi sizdiń ómirińizdegi eń aýyr, eń mazasyz, eń baqytty úsh sát dep qandaı jaıttardy aıtar edińiz?
– S.N: Bul dúnıede ne aýyr desek, ol óziń qalamaǵan nárseni kózben kórgen qıyn eken. Máselen, jan alyp, jan berisken shaıqastan soń jaýdy bir adym bolsa da ary jyljyttyq-aý degen qýanyshpen árbir eldi mekenge enteleı jetip kelgende kóp rette tóbeden urǵandaı turyp qalatynsyń. Kóz aldyńda júrekti syzdatar sýret: dińinen qaq aıyrylǵan aǵashtar... terezesi úńireıgen úıler... jelden ysqyryq tartqan murjalar shalynar edi. Mine, men úshin osylardy kórý soǵystaǵy eń aýyr sátter boldy.
Joǵarydaǵy qoıylǵan suraǵyńnyń ekinshisine keler bolsaq, sol ýaqyttardyń ishindegi kóbirek mazasyzdanǵan kezim dep mynany aıtar edim. Ol bizdiń 301-atqyshtar dıvızııasy (buǵan 1052-polk, sonyń ishinde men basqaratyn 2-batalon da kiretin) jaýyngerleriniń 1943 jyldyń mamyrynan 1945 jyldyń qańtaryna deıingi aralyqta Kýban-Dnepr-Moldavııa-Polsha jerlerin basqynshylardan azat ete otyryp, eski german shekarasy Mangýshev plasdarmyna ıek artqan shaq. Gotıkalyq stılmen salynǵan nemis qalashyǵy Kıýstrındi kórgende júrek shirkin soǵystyń aıaqtalýyna az qalǵanyn, jeńis kúniniń taıaǵanyn sezgendeı edi. Ne kerek, óz basym erteń shabýylǵa shyǵamyz degen 1945 jylǵy 14 qańtardyń sol bir bozamyq tańyn shydamsyzdyq sezimmen mazasyzdana kútkenim bar.
Al soǵystaǵy meniń ómirimdegi eń baqytty sát degenge keler bolsaq, ol árıne: «Kórýge kún jazsa...» deıtin aq tilek armanym – uly Jeńiske kýáger bolýym. Muny sózben aıtyp jetkizý tipti de múmkin emes.
– J.A: Siz ben biz myna bir ómirlik fakt tóńireginde oılanaıyqshy: júıkeni juqartatyn bomba úni, ysqyrǵan oq astynda shabýylǵa shyǵý. Onyń ústine sandaǵan táýlikterdi uıqysyz ótkizý, saqyldaǵan sary aıazda saǵattar boıy qar ústinde qımylsyz jatý, mezgilimen tamaqtanbaý, barlaýda ózen jaldap ótý... Bul soǵys kezindegi jaýyngerler basynan keshirgen qıyndyqtar. Bir tańǵalarlyq jaıt, sonda olar tipti, beıbit kezeńdegi bel alatyn syrqat – tumaý, sýyq tııý, quıańmen aýyrmaǵan ǵoı. О́z oıyńyzsha adamdardyń soǵys kezindegi osyndaı tózimdilik qasıetin nemen túsindirýge bolar edi dep oılaısyz?
– S.N: Bul suraq maǵan maıdanger jazýshy Konstantın Sımonovtyń «Soǵys kúndelikteri» deıtin shyǵarmasyndaǵy myna bir oqıǵany eske túsirip otyr. Sol kezderi «Krasnaıa zvezda» gazetiniń maıdandaǵy tilshisi bolǵan ol 1943 jyldyń qaqaǵan qara sýyǵynda «ınelik» dep atalatyn áýe kóligi «Ý-2»-men kórshiles dıvızııaǵa barmaqshy bolady. Samolet jerden kóterile bergende tilshiniń tumaǵyn jel ushyryp áketken. Konstantın Sımonovtyń mundaǵy aıtaıyn dep otyrǵany, barar jerine bas kıimsiz jetkendigin baıandaý emes, másele sol esteliktiń sońyndaǵy: «Ýaqytynda ushyp túsip aýyrmaǵanymmen syrqat izi keıinnen biline bastaǵandaı boldy. Qazir basym sýyqqa óte tózimsiz. Sál salqyn tıse, qaqsap qoıa beredi», degen sóılemde. Baıqaısyń ba, kúzdiń sondaǵy ótken qara sýyǵy Konstantın Sımonovqa keıinnen biline bastaǵan. Sodan ol ómir boıy zardap shekken.
Soǵysta adamdar nege aýyrmasyn... Aýyrdy. Biraq sol kezde olardyń oıynda, sanasynda bir ǵana jaýapkershilik – Otandy qorǵaý jaýapkershiligi atoı salyp turdy. Sondyqtan da: «Búgin etigimnen sý ótti, erteń aýyramyn-aý», – degen jaı kezdegi janyńdy kúıtteıtin oı ol kezde biz úshin jat edi.
– J.A: Sizdiń úıińizde qazir sol soǵys jyldaryndaǵy ózińizdiń jaýyngerlik jolyńyzdy eske túsiretin zattar saqtalǵan ba? Saqtalsa ol nendeı dúnıeler?
– S.N: Shaıqas kúnderinen qalǵan bir belgi – tapanshamnyń kobýrasyn 1946 jyly Máskeýdegi oqýdan Qazaqstannyń 25 jyldyq toıyna kelgende Almatydaǵy ortalyq mýzeı qyzmetkerleriniń attaı qalap surap alǵany bar. Al ózimde qalǵany – jańbyr tamshylarynan paraqtaryna sııa jaıylyp ketken eski bloknot, áınegi synǵan qol saǵat pen bylǵary kýrtka ǵana.
– J.A: Mynadaı suraqqa jaýap berseńiz... Sizdiń áskerı qyzmetińizdiń kóptegen jyly Keńes Armııasy qatarynda ótti. Sol ýaqyt ishinde iri-iri degen qolbasshylarmen kezdesip, júzdesýdiń sáti tústi me? Olar kimder? Bul kisilerdiń qazaq halqyna, onyń jaýynger uldaryna degen iltıpat-lebizderi qandaı edi?
– S.N: Iá, óz ómirimde men kóptegen áskerı qaıratkerlermen kezdesip, júzdesken jaıym bar. Oǵan aldyńǵy kezekte Keńes Odaǵynyń marshaly K.K.Rokossovskııdi aıtar edim. Konstantın Konstantınovıchpen men 1965 jyly Máskeý túbindegi qorǵanystyń 24 jyldyǵy merekesinde kezdestim. Ataǵy ańyzǵa aınalǵan qolbasshymen Volokolam, Istra, Gorıýny, Nahabıno eldi mekenderin birge araladyq. Dýbosekovo razezine kelgenimizde ol kisi maǵan qazaqstandyq jaýyngerlerdiń erlik isterin umytpaǵanyn aıta kelip bylaı dedi. «Endi qanshalyqty ómir súretinimizdi kim bilsin, joldas general. Biraq sizge myna bir sózimdi ashyq aıtýǵa tıispin. Qazaqstan bizdiń ortaq jeńisimiz úshin qoldan kelgenniń bárin istedi. Soǵys jyldarynda biz bul respýblıkadan shyǵatyn qorǵasynnyń, kómir men temirdiń, onyń kolhozdarynda óndiriletin azyq-túliktiń Otanymyzdyń qorǵanys qýatyn arttyrýǵa qanshalyqty zor úles bolyp tabylatynyn jaqsy bildik. Sol kezderi tyl eńbekkerleriniń janqııarlyq isinen maıdandaǵy jerlesteriniń erligi asyp-túspese kem bolǵan joq. Qazaqstannan kelip shaıqasqa kirgen áskerı bólimder qaı jerde bolmasyn ójet qımyl tanytty. Máselen, men, 1941 jyldyń kúzinde 16-shy armııaǵa jetekshilik etken kezimde osy respýblıkadan jasaqtalǵan 8-shi gvardııalyq dıvızııanyń qaramaǵyma kelip, Moskvany jankeshtilikpen qalaı qorǵaǵanyn óte jaqsy bilemin.
Sizdiń jerlesterińiz Stalıngrad shaıqasynda da úlken ónegelilik kórsetti. Men ol kezde sondaǵy Ortalyq maıdannyń qolbasshysy edim. Sol bir qysyltaıań, qıyn ýaqytta Qazaq SSR-inen kelip jetip, shaıqasqa kirgen 72-shi, 73-shi dıvızııalar tyldaǵy jerlesterin uıatqa qaldyrǵan joq, óshpes erliktiń úlgisin kórsetti. Sol úshin de osy qos dıvızııa «gvardııalyq» degen qurmetti ataqqa ıe boldy».
Qazaqstandyq jaýyngerler týraly dál joǵarydaǵydaı júrekjardy shyn sózin aıtqan ekinshi bir adam ol áskerı jazýshy V.Karpovtyń «Qolbasshy» atty derekti romanyndaǵy (aıtpaqshy, V.Karpov ekeýmiz Tashkentte bir bólimde qyzmet ettik, keıin ol podpolkovnık sheninde otstavkaǵa shyǵyp, jazýshylyqqa birjolata bet burdy) basty keıipker armııa generaly I.E.Petrov edi. Uly Otan soǵysy jyldarynda dańqty erlik jolynan ótken osy bir tamasha adam 1946-1950 jyldar aralyǵynda Túrkistan áskerı okrýginde qolbasshy bolǵanda men osy kisiniń qol astynda qyzmet ettim. Ivan Efımovıchtiń aıryqsha bir qasıeti Ortalyq Azııadaǵy 5 respýblıkanyń ózine tán erekshelikterin óte jaqsy biletin. Oǵan qarapaıymdylyq, ulttyq áskerı kadrlarǵa degen qamqorlyq, halyqtardyń, sonyń ishinde, qazaq halqynyń salt-dástúrlerin tereń sezimmen syılaı bilýshilik sııaqty qasıetter tán edi.
Bizdiń halqymyzǵa degen mundaı súıispenshilikti armııa generaly S.I.Lýchınskııden de baıqaǵanym bar. Osy bir óte iri áskerı basshy shyn mánindegi naǵyz ınternasıonalıstiń ózi edi. Ol Túrkistan áskerı okrýgindegi dıvızııa, polkke jetekshilik etetin komandırlerdiń arasynda jergilikti ult ókilderi bolýy qajet ekenin batyl jaqtap, bul oıyn is júzine asyra da biletin. Onyń aıqyn bir dáleli, osy qolbasshynyń tusynda eki qazaq ofıseri – polkovnık Esbolǵan Qalıev jáne sol kezdegi podpolkovnık shenindegi myna men Túrkistan áskerı okrýginiń tarıhynda tuńǵysh ret polk komandırleri bolyp bekigenimiz bar. Bul 1949 jyly edi.
– J.A: KSRO kezinde onyń Qarýly Kúshterinde ózińiz sııaqty 6-7 qazaq generaly boldy. Bylaıǵy jurt ondaı aǵalarymyzdyń aty-jóninen habardar bolǵanymen, istegen isin, atqarǵan qyzmetin kóp bile bermeıdi. Búgingi jastarǵa úlgi-ónege bolsyn degen nıetpen surap otyrmyz, siz sol qazaq generaldarynyń bárin bolmasa da ózińiz óte jaqsy biletin keıbireýleriniń qasıetterin, qabiletterin aıtyp bere alar ma edińiz?
– S.N: Bul baǵyttaǵy áńgimeni general-maıor Shákir Jeksenbaevtan bastaǵanymyz jón shyǵar dep oılaımyn. Nege deseńiz, ol bizdiń ǵasyrymyzdaǵy eki úlken soǵysqa – 1918-1920 jyldardaǵy azamat jáne 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyna qatysqan jan. Sodan keıin jalpy bul kisi keńes dáýirindegi qazaq áskerı kadrlarynyń ishinen generaldyq dárejege birinshi bolyp kóterilgen adam. Bul 1943 jyly bolatyn. Tuńǵysh qazaq generaly onyń taǵy bir ereksheligin aıtaıyn, ol keńes armııasyndaǵy hımııalyq qarýdy alǵash synaqtan ótkizýge qatysqan, onyń qyry men syryn óte jetik meńgergen maman edi. Osyndaı ómirlik tájirıbesi baı adammen men alǵash ret Uly Otan soǵysynan keıin Almatyda, Qazaqstannyń 25 jyldyq toıynda jolyqtym. Sol alǵashqy kezdesýde de, odan keıingi júzdesýlerde de Shákir Jeksenbaev meniń jadymda óziniń jınaqy, shıraq júris-turysymen, mádenıetti, tárbıeli sózderimen, naǵyz pedagogqa ǵana tán erekshe qasıetimen umytylmastaı bolyp qalyp qoıdy.
Sóz oraıynda taǵy bir qazaq generaly Nurly Báıkenov týraly aıtpaı kete almaımyn. Osy bir tamasha, abzal azamatpen meniń tanystyǵym eń alǵash ret 50-jyldardyń orta tusynda bastaldy da dostyq, syılastyq qarym-qatynasymyz ol kisi ómirden ozǵansha úzilgen joq. Osy kúnge deıin esimde, men M.V.Frýnze atyndaǵy akademııany bitirgenimde, ol Termezdegi áskerı bólimde polk komandıriniń orynbasary edi. Sodan keıingi 30 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde Nurly Báıkenovtiń boıyndaǵy shynshyldyq, adaldyq, óz jumysyna sheksiz berilgendik, jas kadrlarǵa qamqorlyq sııaqty qasıetterge erekshe tánti boldym. Kóp jylǵy áskerı qyzmetimde men talaı generaldarmen aralasyp, syılasqan janmyn. Biraq solardyń ishinen qarapaıymdylyǵy, kishipeıildiligi jáne mádenıettiligi jaǵynan Nurly Báıkenovke teń keletin adamdy kórgenim joq. Bul ómirde ondaı adamdar az, ıá... az.
О́zimiz áńgime etip otyrǵan taqyrypqa baılanysty sózimniń sońyn general-leıtenant Jansen Kereevpen aıaqtaıyn. 53 jyldyq az ǵana ǵumyrynyń ishinde ol qatardaǵy ýchılıshe kýrsantynan KSRO Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń basqarma bastyǵyna deıingi joldan tez ótip úlgerdi. Oılap qarańyz, biz sóz etip otyrǵan azamat kezinde jas bolýy sebepti Uly Otan soǵysyna qatyspaǵan. Áskerı qyzmetin tek beıbit kúnderi, 50-jyldary ǵana bastaǵan. Sonyń ózinde KSRO Qarýly Kúshteriniń kúrmeýi kóp kúrdeli qyzmet baspaldaqtarynan súrinbeı óte bildi. Oǵan sebep bolǵan Jansen Kereevtiń áskerı týma talanty men qyzmet babyndaǵy, jumys barysyndaǵy kez kelgen iste zerektik, alǵyrlyq, sergektik jáne prınsıptilik tanytýy dep oılaımyn. Amal joq, erte qaıtys bolyp ketti. Áıtpese, juldyzy odan da joǵary jarqyraıtyn jan edi. Taǵdyr oǵan ony kórýdi jazdyrtpady.
– J.A: Keńes ókimeti kezinde bizde qatege aınalǵan qaǵıdalardyń kóp bolǵany táýelsizdigimizdi alǵannan keıin ashyq aıtylyp, elge endi belgili bolyp jatyr ǵoı. Solardyń durys emes ekendigin bile tursaq ta ýaqytynda ishteı býlyǵyp, oǵan tek kúıinetinbiz de qoıatynbyz. Sondaı sátter sizdiń basyńyzda da boldy ma? Bolsa ol qandaı jaılarǵa baılanysty edi?
– S.N: Bul suraqqa men myna tómendegi bir máseleni aıta otyryp jaýap bergim keledi. О́ziń de jaqsy biletin bolýyń kerek, bizde kóp jyldar boıy ulttyq namysymyzǵa tıetin jańsaq uǵym qalyptasyp keldi. Ol 1917 jylǵy Qazan tóńkerisine deıin qazaq halqynyń tek 2-aq paıyzy saýatty boldy degen qate qaǵıda edi. Bul – kópe-kórineý burmalaý, bizge jasalǵan qııanat bolatyn. Olaı deıtinim, Reseıdegi 1897 jyly ótken tuńǵysh halyq sanaǵynyń derekteri boıynsha qazaq dalasyndaǵy 9 ben 49 jas aralyǵyndaǵylardyń saýattylyq dárejesi 8,1 paıyz bolǵan. Muny Máskeýden 1985 jyly shyqqan «Demografııalyq ensıklopedııalyq sózdiktiń» 117-betindegi málimet anyq dáleldeıdi. Sondaǵy 8,1 paıyzǵa qazaq aýyldaryndaǵy musylmansha bilim alyp, arab árpimen hat tanyǵandardyń sanyn qosatyn bolsaq, halqymyzdyń saýattylyq dárejesi kem degende 15 paıyzdyń ústine shyǵary daýsyz. Kezinde men, mine, osyǵan qatty kúıinip, namystanǵanym bar. Qudaıǵa shúkir, qazirgi qol jetkizgen táýelsizdigimizdiń arqasynda qatege aınalǵan sol qaǵıdalar túzetilip, qalpyna keltirilip jatyr ǵoı. Egemen eldiń erkin azamaty retinde osyǵan qýanamyn, osyǵan rızashylyǵymdy bildiremin.
– J.A: Al jeke ómirińizde she? Aıtalyq, ońashada otyryp, ótken kezińizge kóz salyp qaraǵanyńyzda, keýdeńizde áttegen-aı deıtin nemese qatelik pen aǵattyqty nelikten solaı jiberip aldym eken degen ókinishińiz joq pa?
– S.N: Bir oqıǵa esimnen ketpeıdi. Sol jaǵdaı sońǵy kezderi oıyma jıi oralyp, janymdy jegideı jeıdi. Tólegen Nurmaǵambetov degen baýyrym bar edi. О́zim týyp-ósken Aqmola oblysyndaǵy Aqkól aýdanynyń Eńbekshi aýylynda turatyn. 1984 jyly Orta Azııa áskerı okrýgi qolbasshysynyń orynbasary bolyp júrgenimde sol inimnen hat keldi. Onda 1965 jyly ómirge kelgen Keńes degen balasynyń áskerı mindetti boryshyn óteýge shaqyrylyp, Aýǵanstanǵa baratynyn jazypty. Artynsha telefonmen habarlasyp, uly úshin áke kóńiliniń alańdaıtynyn aıtty. Áskerı adammyn ǵoı. Soǵysty da, basqa da qıyndyqtardy kóp kórgenimmen, sonshalyqty qatygez, tikbaqaı adam sııaqty emes edim. Sol joly jańylystym. «Eshteńe joq. Eldiń balasynyń bári baryp jatqan jer ǵoı. Áli-aq aman-esen oralady», – dedim. Sodan kóp keshikpeı ózim de keńes áskerleri «Ońtústik» tobyna qaraıtyn 40-shy armııa qolbasshysynyń orynbasary bolyp Aýǵanstan shekarasy irgesindegi Kýshka qalasyna attandym. Eki aıdan soń sýyq habar estidim. On ekide bir gúli ashylmaǵan Keńes Tólegenuly Nurmaǵambetov Kabýl qalasynyń irgesinde oqqa ushypty. Mine, meniń prınsıptiligimniń túri. Mine, meniń aqjúrek, adaldyǵymnyń quny. «Sol kezderi inimniń tilin alyp, qaramaǵymdaǵylarǵa baýyrymnyń balasyn shtabtaǵy keńse jumysyna aýystyrýǵa pármen bersem, eshteńem ketpes edi. Sonda esil bozdaq tiri qalar ma edi, qaıter edi», – dep ózimdi-ózim ishteı jazǵyramyn. О́kinemin. О́mirde sırek qatelesetin adam edim. Sol joly durys sheshim jasamadym. Al onyń saldary joǵarydaǵydaı boldy. О́mirdegi eń úlken aǵattyǵym osy boldy, qaraǵym.
... Saǵadat aǵamen 1980, 1990, 1994 jáne 2006 jyldardaǵy kezdesýlerden qalǵan qoıyn dápterlerdegi joǵarydaǵydaı oqıǵalar men ómir sýretteri óte kóp. Olar seni jigerlendiredi. Oılandyrady jáne kúrsindiredi. Bular osynysymen de qyzyqty, qundy ári mándi.
Maqalamyzdyń sońyn sondaǵy júzdesýlerde júrgizilgen stenogramma jazbalaryndaǵy myna bir shtrıh-detalmen aıaqtaıyq. 2006 jylǵy áńgimelesý barysynda: «Bos ýaqytyńyzda nemen shuǵyldanasyz?» degen saýalǵa ol kisi: «Kitap oqýdy, odan eshqashan jalyqqan emespin», – depti de: «Ádebıet pen ónerge kózqarasyńyzdy bilsek», – degen suraqqa óte qyzyqty mysaldar arqyly jaqsy jaýap qaıtarypty. Olar kezinde gazette jaryq kórgendikten, bulardy qaıtalap táptishtep aıtyp jatpaı, qart jazýshy Adyrbek Sopybekovtiń osy taqyrypqa qatysty tosyn áńgimesimen tolyqtyraıyq.
Janbolat Aýpbaev,
«Egemen Qazaqstan».
