Toqyma ónerkásibi toqyraýdan qashan shyǵady?

Degenmen bul oblys ákimdigi deń­geıin­de sheshiletin másele emes. Sondyq­tan da osy salada eńbek etetin 25 myń­ǵa jýyq agroqurylym, mıllıonnan astam turǵyn el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev bul máselege nazar aýdaryp, maq­ta­­shy­lardyń muń-zary, naqty usynys-pi­kir­leri eskerile otyryp, memleket tarapynan qol­daý bolatynynan úmitti. Elordaǵa qa­rap eleńdegen dıqandar Prezıdent pár­­me­nimen oń ózgeris bolatynyna senedi.

Narazy sharýalardyń bir toby oblys ákimdigine kelip ózekti máseleni kóterse, Shardara aýdanyndaǵy maqtashylar tas joldy jaýyp, maqta baǵasyn kóterýdi talap etken bolatyn.

Oblys ákimi Darhan Satybaldy dıqan­darmen jáne óńirdegi maqta óńdeý za­ýyt­tary basshylarymen, halyq­ara­lyq treıderlermen kezdesý ótkizip mán-jaıǵa qanyqqan soń, máselege qatysty usynys-pikirin bildirdi. Áıtse de osy bir ózekti máseleni, sharýalar shara­sy­z­dyǵyn óz paıdasyna jaratqysy kelgen, haıp qumar jandar da tabylyp, dıqandardy arandata ákim­dik aldyna qaıta jınaǵany jáne ol bir keleńsiz oqıǵa áleýmettik jeli arqyly jurtqa taralǵany málim. Al máseleniń negizi tereńde jatyr. Saraptap kórelik.

Sharýanyń shaǵymy

Bıyl maqta daqyly 126,3 myń gek­tarǵa egilip, 330,3 myń tonna ónim jı­­naý josparlanýda. Búginde 305 myń tonna maqta jınalǵan. Shıtti maq­tany qabyldaý úshin 22 maqta óńdeý zaýytynyń 187 qabyldaý beketi jumys isteıdi. Zaýyttar shıtti maqtany 200-250 teńgeden aldyn ala tólem bo­ıyn­sha alady, al keı seriktestikter 330-370 teńgeden qabyldaýda. Alaıda sharýa­lar baǵaǵa baılanysty dabyl qa­ǵyp, maqtaly aýdandarda toqyma-tigin kásiporyndarynyń ashylǵanyn qalaıtyndaryn aıtyp otyr. Dıqandar ala jazdaı ter tógip, 40-50 gradýs ystyqta bala-shaǵasymen jabylyp ósirgen maqta jumsalǵan shyǵyndy aqtamaıtynyn, shıt te, selıtra men solıarkanyń da qymbattyǵyn aıtady. Máselege memleket tarapynan kóńil bólinip, sýbsıdııa berilgenin qalaıdy. Bıyl shıtti maqtany satyp alý baǵasy tómen bolyp, agroqurylymdardyń narazylyqtaryn týdyrdy. Resmı jaýaptarǵa júginsek, onyń negizgi sebebi – álemde bolyp jat­qan geosaıası jaǵdaılarǵa baılanys­ty logıstıkalyq jeliler kúrdelenip, tasymaldaý shyǵyndary birneshe ese ósken. Bul maqta satyp alýshy sheteldik kompanııalardyń Qazaqstan naryǵyna suranysyn tómendetip, shıtti maqta baǵasynyń turaqsyzdyǵyna alyp keldi. Shıtti maqtanyń ótkizý baǵasy álemdik naryqtaǵy maqta talshyǵynyń baǵasyna tikeleı táýeldi jáne Lıverpýl maq­ta bırjasynyń ındeksine sáıkes belgi­lenedi. Búginge Lıverpýl bırjasynda orta talshyqty maqta baǵasynyń 1 tonna baǵa kórsetkishi 93,75 ındeks, shıtti maqtanyń boljamdyq baǵasy 231,9 myń teńge bolyp otyr. Iаǵnı sharýalar ala jazdaı eńbek etip ósirgen ónimin shyǵynyn óteıtindeı baǵamen sata almaı, óńirde áleý­mettik shıelenis týyndady.

О́tken jyldary egistik alqaptaryn ártaraptyrý arqyly maqtanyń aýmaǵyn azaıtý jóninde usynystar aıtylyp, túsindirme jumystary júrgizilgen de bo­latyn. Alaıda byltyr baǵa sharýaǵa tıim­di bolǵandyqtan, bıyl maqta alqa­bynyń aýmaǵy oblysta 16 myń gektarǵa ulǵaıǵan. Bıylǵy ónim de jaqsy. Jylda treıderlerge táýeldi etip, shyǵynyn aqtamaıtyn ónimnen bas tartýǵa jer­gilikti sharýalar da múddeli.

Biraq mamandar topyraqtyń sorlanýy, aǵyn sýdyń tapshylyǵy bul jerler­de basqa daqyl egýge múmkindik ber­meıtinin aıtady. «Birden basqa da­qyl ósirý emes. Jerdiń qunar­lylyǵy, tuzdanýyna qatysty máseleler bar. Bir jyl maqtanyń baǵasy tómen boldy dep, daqyldan bas tarta salǵan durys emes», deıdi Jetisaı aýdanyndaǵy «Nuraly jol – J» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Erbol Eralıev. Maqta óndirisi –
ońtústik aýdandardaǵy sharýalardyń negizgi tabys kózi. Al tabys ákelerlik ónimniń baǵasy tómendeýi saldarynan sharýalar nesıelerin jáne basqa qaryzdaryn jaba almaıdy. Ta­bystyń bolmaýy kúzgi agrotehnıkalyq sharalardy ótkizý, qysqa otyn men mal azyǵyn daıyndaýǵa da keri áserin tıgizeri anyq. Májilis depýtaty Qaınar Abasov maqtashylardyń máselesine qatysty Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa joldaǵan depýtattyq saýalynda Túrkistan oblysynyń mıllıonnan astam turǵynynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy maqta óndirisine tikeleı baılanysty ekenin atap ótti. «Qarajattyń bolmaýyna baılanys­ty sharýalar agrotehnıkalyq sharalardy tolyq kólemde júrgize almaıdy, sapaly tuqymdardyń bolmaýy joǵary ónim alýǵa múmkindik bermeıdi. Ortasha ónimdilik pen maqta baǵasynyń tómendigi sharýalardy qatty qúızeltip otyr. Bul jaǵdaıǵa alyp kelip otyrǵan negizgi sebep, óndirilgen ónimniń basym kópshiligi deldal arqyly eksportqa shy­­ǵarylady, al ımporttaýshy elderde (Eý­ropa, Túrkııa) energııa baǵasynyń kúrt ósýine baılanysty maqta talshy­ǵyn óńdeýdiń ózindik quny edáýir ósken­dik­ten suranys kúrt tómendedi. Bul jaı bizdiń ekonomıkamyzdyń syrt­qy faktorlarǵa táýeldiligin taǵy da kór­setip otyr. Erekshe atap ótetin jaǵ­daı, maqta egetin aımaqta birde-bir toqyma fabrıkasy joq ekendigi. Onyń bolýy qazirgi jaǵdaıǵa oń áser etetini sózsiz edi. Al kórshi memlekette ár oblysynda birneshe maqta-toqyma fab­rıkalary bar, sondyqtan ol jerde maq­tanyń baǵasyna jáne ony satýǵa qatysty prob­lema joq», deıdi depýtat óz saýalynda. Maqtany daıyn ónimge deıin jetkizetin óndiris ornynyń joqtyǵy baǵaǵa áser etetinin oblystyq aýyl shar­ýa­shylyǵy basqarmasynyń basshysy Turǵanbek Ospanov ta aıtty. «Maqtanyń baǵasy tikeleı treıderlik kompanııaǵa baılanys­ty. Bizde tigin-toqyma fabrıkasy múlde joq. Bári Qyrǵyzstan, О́zbekstanmen salystyrady. О́zbekstannyń óziniń tigin-toqyma fabrıkasy jetkilikti. Olar syrtqa satpaıdy. О́zi jınaǵan maqtasyn óńdep, ár­túrli zat shyǵarady. Mine, osy ba­ǵyt­ bizde óte nashar damyp otyr», deıdi T.Ospanov.

Iá, maqta baǵasyna qatysty narazy­lyǵyn sharýalar sońǵy jıyrma jylda shyryldap aıtyp keledi. Qaıbir jyldary jekemenshik maqta zaýyttaryna básekeles bolsyn, baǵa kóterilsin degen nıetpen memlekettik maqta zaýyty salynǵan. Biraq ol zaýyt úmitti aqtamady, aqyr aıaǵynda jekeshelenip ketti. Búginde maqta shetelge shıkizat kúıinde eksporttalyp, arzanǵa satylady. Al jip ıiretin, mata toqıtyn kásiporyndar salynǵan joq. Ilgeride Shymkentte maqta-toqyma klasterin da­mytý úshin «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy qurylǵan bolatyn. Sol kezde «maqta-toqyma óndirisin damytamyz» degen maqsatta memleketten mıllıardtaǵan qarajat alǵan kásiporyndar da boldy. Olar qaıda, qarjy qalaı jumsaldy? Aqıqattyń al­daspany atanǵan Sheraǵa, Sherhan Murtazanyń sózimen aıtsaq, «Qaıda ketti úkimettiń sol mol aqshasy, qaı qal­­taǵa túsip ketti? Nege jetpeıdi aýylǵa?». О́kinishke qaraı, búgingi ty­ǵy­ryqtan shyǵý úshin jergilikti ákim­der maqta zaýytynyń basshylaryn tigin fabrıkalaryn salýdy qolǵa alýǵa shaqyryp, shetel ınvestorlaryna shuǵyl túrde jip ıirý fabrıkasyn salýdy usynýda. Mysaly, jýyrda Jetisaı aýdanynyń ákimi Murat Qadyrbek kórshiles О́zbekstan eliniń Anteks Group kompanııasynyń ókilderin qabyldady. Kezdesý barysynda sheteldik qonaqtarǵa aýdandaǵy ósirilgen maqta shıkizatyn dıqandardan naryqtaǵy qalyptasqan baǵamen satyp alý jumystaryn shuǵyl túrde uıymdastyrý jáne ony jergilikti zaýyttarda óńdeý arqyly eksportqa shyǵarý, maqta talshyǵyn tereń óńdeý úshin aýdanda qýattylyǵy 5 myń tonna jip ıirý fabrıkasyn salý jóninde usynystar aıtylǵan. «Investorlar bizdiń usynystardy qabyl alyp, aýdan aýma­ǵynan maqta shıkizatyn qaıta óń­­deıtin kásiporyn ashatyn bolsa, biz jan-jaqty kómektesýge daıynbyz. Jer berý, ınfraqurylymmen qamtý, ın­ves­tısııalyq sýbsıdııalaý, kedendik, sa­lyqtyq qujattandyrý jáne basqa da ákimshilik kedergilerdi boldyrmaý boıynsha qoldaý kórsetiletin bolady», deıdi aýdan ákimi. Osy arada aıta ketelik, álem boıynsha maqta talshyǵyn negizgi óndirýshilerdiń kósh basyndaǵy elder tiziminde bolmaǵanymen, Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ónimderi arasynda eksport boıynsha ekinshi orynda. Agro sala mamandary maqta óndirisin damytý úshin arnaıy tujyrymdama qajettigin aıtady. Bir kezderi qolǵa alynǵan maqta klasteri iske aspady. Jurttyń esinde bolar, sol kezderi aqparat quraldarynda elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri maqta salasyna úlken qoldaý jasalyp, maqta-toqyma klasteri dúnıege kelgeni jarııalanǵan bolatyn. «Búgingi tańda ósken shıtti maqtanyń 35 paıyzy oblystyń toqyma kásiporyndarynda óńdelýde. Endigi maqsat – 2020 jylǵa deıin shıtti maqtanyń 90 paıyzyn oblystyń kásiporyndarynda óńdeýdi qamtamasyz etý. Sonymen qatar shıt­ti maqta kólemin 54 paıyzǵa ósirý josparlanǵan, ol 420 myń tonnany quraıdy... Al «Ońtústik» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵynan toqyma fab­rıkalary iske qosyldy. Ǵylymı-zert­teý ınstıtýty, fabrıka jumys is­teıdi. «Maqta salasyn damytý týra­ly» zań qoldanysqa endi. Aǵyn sý tapshylyǵyn joıý maqsatynda qyrýar qarjy bólinip, Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵy atyndaǵy jańa kanal salyndy», degen jaǵymdy jańalyqtar da jarııa etildi. Alaıda jaqsy joba júzege asyrylmady, sóz júzinde qaldy. Taǵy bir túıtkil – maq­tanyń ónimdiligi tómen. Sharýalar sapaly tuqym men jańa tehnologııalardy paıdalansa, 1 gektardan 50 sentnerge deıin ónim alýǵa bolady eken. Sapaǵa terim kezindegi jumystar da áser etýde. «Keńes ókimeti kezinde qolmen terilgen maqta eń qymbat bolyp sanalatyn. Qazir qol terimi óte sapasyz júrgizilýde. Adam balasy qolmen kúndelikti 110 kılodan artyq tere almaıdy, múmkin emes. Al qazir qolmen 400-500 kılo teretinder bar. Árıne, taza terilmeı, bári aralasyp ketedi, sóıtip, sapanyń tómendeýine áser etedi. Taǵy bir másele – memstandarttyń óz­gerýi. Maqtada ylǵaldylyq, tal­shyq­tyń lastanýy degen túsinik bar. Zerthanalarda taza maqtanyń shegerilimi shy­ǵarylady. Qolmen taza teretinder de, barlyq tehnologııany saqtaıtyn sharýalar da bar. Biraq ortaq qazanǵa túsken soń olardyń jumysy kórinbeıdi. Qymbat ta sapaly tuqym ekkenine de, basqasyna da birdeı tólenedi. Taza maqtanyń túsimine qaraı tólenýge tıis. Kórshi ózbek elinde standart ózgergen joq, keńestik dáýirdegi kúıinde qaldy. Sosyn olarda tuqym sharýashylyǵy damyǵan, jumys júıelengen. Syrttan eshkimdi kirgizbeıdi. Tehnologııa tolyq saqtalady. Daıyn ónimge deıin óńdeledi. Al bizdiń jumysta birizdilik bolmaı tur. Sýbsıdııa máselesi de júıeleýdi qajet etedi. Gektaryna berilýge tıis, tonnasyna nemese basqalaı tólense sybaılastyq kóbeıedi», deıdi sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Erbol Eralıev. Bul salany damytý úshin jeńil ónerkásipti de órkendetý kerek. Qazir Qazaqstanda maqta-mata ǵana shyǵarylady. Onyń ózi boıalmaǵan, óndelmegen, ıaǵnı qosymsha qun qosylmaǵan kúıinde satylady eken. Maqtadan talshyq, tuqym, mata, maı, sabyn, dári-dármek, oq-dári, boıaý, mal azyǵy syndy júzden astam túrli ónim alynady. Al maqtadan jasalǵan matanyń quny túspeıdi. Osy oraıda otandyq óndirýshiler salany damytý úshin memlekettiń demeýi, ol úshin jeńil ónerkásip komıtetin quryp, naqty tujyrymdama ázirleý kerektigin aıtýda.

Tize bersek, sharýalar kótergen, mamandar aıqyndaǵan másele kóp. Al ol máselelerdi sheshý úshin taǵy qandaı jumystar atqarylýǵa tıis?

Ne istemek kerek?

О́ńirde týyndaǵan maqta máselesin sheshý maqsatynda jýyrda oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tóraǵalyǵymen alqaly jıyn ótti. Oǵan Syrtqy ister mınıstrligi, Investısııa komıtetiniń tóraǵasy Ardaq Zebeshev, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstriniń orynbasary Qaırat Tórebaev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Baǵlan Bek­baýov, Májilis depýtattary Qaınar Abasov pen Syrym Ertaev, sondaı-aq maqta zaýyttarynyń basshylary men dıqandar qatysty. Basqosýda jyl saıyn qaıtalanatyn ózekti máseleni sheshýdiń birneshe joly usynyldy. «Bıyl maqta baǵasy naqty belgilenbeı ári tu­raq­syz bolyp, saldary osy saladaǵy agro­qu­ry­lymdardyń narazylyqtaryn týdyrdy. Buǵan maqta salasynyń shıkizat kúıinde eksportqa baǵyttalyp, óńirde toqyma-tigin klasterin damytý tıisti deńgeıde qolǵa alynbaýy da sebep bolýda. Atalǵan másele jylda qaıtalanady. Osyǵan baılanysty agroqurylymdardy qoldap, máseleni júıeli sheshýdiń jolyn qarastyrǵan jón. Bizdiń sharýalar sheteldik treıderlik kompanııalarǵa táýeldi bolyp otyr. Aldaǵy ýaqytta usynystardy naqtylap, ortalyq úki­mettik organ basshylaryn óńirge shaqy­ramyz. Sharýalarmen, maqta zaýyty basshylarymen taǵy da kezdesemiz. Biz óńir sharýalarynyń óz jumysyn júrgizip, otbasylaryn asyraýlaryna qolaıly jaǵdaı qalyptastyrýǵa múddelimiz», dedi Darhan Satybaldy alqaly jıynda.

Sheteldik treıderlik kompanııalarǵa táýeldilikten arylý maqsatynda óńirde maqta klasterin damytýdy qolǵa alý qajet. Bul jóninde Úkimettiń aldaǵy kezekti otyrysynyń kún tártibine qaraý úshin usynys engiziletin bolady. Osyǵan baılanysty ortalyq atqarýshy organdarǵa birqatar máseleni nazarǵa alyp, oń sheshilýine yqpal jasaý suraldy. О́ıtkeni maqta máselesin tek oblys ákimdigi deńgeıinde sheshý múmkin emes. Ony kásipkerler de málimdep, saladaǵy problemalar boıynsha oılaryn ashyq aıtty. Ob­lysta jumys isteıtin 22 maqta jınaý jáne óńdeý zaýyttaryndaǵy qural-jabdyqtarynyń 80%-ǵa jýyǵy tozǵan. Osyǵan oraı, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan maqta óńdeý zaýyttaryn, toqyma tigin fabrıkalaryn salý/keńeıtý, qural-jabdyqtaryn alý, rekonstrýksııalaý jónindegi jańa pas­portty ınvestısııalyq sýbsıdııalarǵa qosý (óteý úlesin 50%) jáne tómen paıyzdyq mólsherlememen nesıe­ler berý usynylyp otyr. Maqta tal­shy­ǵy­­nyń baǵasyn anyqtap, maqta zaýyt­tarynan satyp alý múmkindikterin usy­ný jaǵy da aıtyldy. Sonymen bir­ge «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ jáne ekinshi deńgeıli bankter ar­qyly jeńildetilgen uzaqmerzimdi úlken kólemdegi nesıe berýdi qarastyrý má­selesi kóterildi. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-na maqta talshyǵyn eksporttaýshy kásipkerler úshin Maq­taaral – Dostyq (Alashankoý) stansalarynyń aralyǵynda qajetti kó­lemde vagondy merziminde bólý jáne maqta talshyǵyn tasymaldaý shy­ǵynyn 50% tómengi baǵada belgileý usynyldy. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine maqta tal­shyǵyn eksporttaý kólemin ulǵaıtý jáne ınvestorlardy qoldaý maqsatynda temir jol, júk kóligi tarıfterin 50% tómen­de­tý múmkindikterin qarastyrý, Syrtqy ister mınıstrliginiń Inves­tı­sııa ko­mı­tetine maqta talshyǵyn ımporttaýshy el­der­degi (Túrkııa, Qytaı, Belarýs, Reseı, Chehııa, О́zbekstan, Moldova, Latvııa, Belgııa, Germanııa, t.b.) elshi­lik­termen birlesip, maqta klas­te­rin da­my­tý úshin ınvestorlar tartý máselesi kóte­rildi.

Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan Májilis depýtaty Qaınar Abasov ta birqatar másele boıynsha shuǵyl túr­de sharalardy qabyldaý qajettigin aıtty. Naqtylasaq, birinshiden jer­gilikti atqarýshy organ sharýa qoja­lyqtarynan maqtany satyp alý boıynsha turaqtandyrý qoryn qurýdy tapsyrýy qajet. «Oblysta óndiriletin 330,3 myń tonna shıtti maqtany 330,0 myń teńgemen turaqtandyrý qory arqyly satyp alý úshin ortasha eseppen 109 mlrd teńge qajet. Turaqtandyrý qory arqyly jergilikti bıýdjetten bar-joǵy 2,0-3,0 mlrd teńge qarjylandyrý múm­kindigin eskersek, bul jalpy kólemniń 2%-yn ǵana quraıdy. О́z ke­zeginde turaqtandyrý qoryn tıimsiz etedi jáne tolyq qamtamasyz etpeıtindikten taýar óndirýshilerdiń narazylyǵyn týdyrady», deıdi depýtat. Bul oraıda depýtat Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi «Azyq-túlik kelisimshart korporasııa­sy» UK» AQ arqyly qysqa­merzim ishinde maqta talshyǵynyń baǵa­syn anyqtap, maqta zaýyt­­tarynan satyp alýdy usynady. Kelesi jyldyń qańtar aıynan bastap Lıverpýl maqta bırja­sy­nyń ındeksi ósýine baılanysty, «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ ónimdi eksportqa joǵarǵy baǵamen ótkizedi. «Ekinshi. Ag­rarlyq kre­dıttik korporasııaǵa sharýalar ónimdi satqanǵa deıin kredıtter bo­ıynsha uzartý máselesin sheshýdi tapsyrý. Úshinshi. Kóktemgi dala jumystaryna 10 qarashadan bastap 10 mlrd teńge kóleminde qarjy bólý. Tórtinshi. In­dýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, óndirilgen ónim­di turaqty ótkizýdi qamtamasyz etýge múmkindik beretin toqyma fabrıkasyn salý máselesin pysyqtaý. Besinshi. Qazaqstandyq maqtanyń sapasyn jaq­­sartý jáne ony álemdik naryqqa shy­ǵarý úshin maqta sharýashylyǵyn da­mytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn ázirleý jáne engizý qajet, oǵan jer­gilikti atqarýshy organdar men maqta óndirýshileri tartylýǵa tıis. Altynshy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine joǵary sapaly maqta sorttaryn satyp alý máselesin pysyqtaý jáne óńdelgen sapaly ónimderdi suranysy mol Azııa men Ońtústik-Shyǵys Azııa elderinde ótkizý joldaryn qarastyrý kerek», deıdi Q.Abasov.

Aıta ketelik, oblystyq aýyl sharýa­shylyǵy basqarmasynyń málimet­te­­rine qaraǵanda, Saýran aýdanynda ornalasqan «Karteks» maqta óńdeý zaýyty 3,0 myń tonna ónimge sheteldik ınvestorlarmen kelisimge kelip, shıtti maqtany tonnasyna 330,0 myń teńgeden qabyldaı bastaǵan. Sonymen qatar Maqtaaral aýdanyndaǵy «Zhanassyl» maqta óńdeý zaýyty 330,0 myń teńgeden jáne Ordabasy aýdanyndaǵy «Nur-Agro 73» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi taýar óndirýshilerden shıtti maqtany 370,0 myń teńgeden qabyl­daýda.  Oblysta 22 maqta zaýytynyń 3-ýi ǵana sharýalarǵa shıtti maqta satyp alýdy tıimdi baǵada usyn­ǵanymen, bul jınalatyn shıtti maqtanyń 10%-yn­ quraıdy. Oblystyq aýyl shar­ýashylyǵy basqarmasynyń basshysy T.Ospanovtyń aıtýynsha, jalpy maqta sharýashylyǵyn qoldaýǵa memleket tarapynan kóktemgi jáne kúzgi dala jumystaryna naryqtyq baǵadan 15-20% arzan baǵamen 96,0 myń tonna janar-jaǵarmaı bosatylǵan. Sonymen qatar mıneraldy tyńaıtqyshtar qunynyń 50%-yn sýbsıdııalaýǵa 6,1 mlrd teńge, pes­tısıdter men bıopreparattardyń qunyn sýbsıdııalaýǵa 521,4 mln teńge, tuqym sharýashylyǵyn qoldaýǵa 600,0 mln teńge qarjy bólindi, búginde 15,0 myńǵa jýyq agroqurylymǵa mem­lekettik qoldaý kórsetilgen. Budan bólek, 494 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary satyp alynyp, 1,9 mlrd teńge ınvestısııalyq sýbsıdııa tó­lengen. Kó­mek kórsetilýde, alaıda onymen másele jyldar boıy tolyq she­shimin tappaı keledi. Bıylǵy ónimniń shyǵymy jaqsy ekenin, alaıda kórshi ózbekstandyq dıqandarǵa básekeles bola almaı el erge, er jerge qaraıtyndaı kúı keshetinin aıtqan sharýalar Aqordadan, Úkimetten qoldaý kútedi.

Túrkistan oblysy