ASTANA. 27 mamyr. Eýrazııalyq odaqtyń ekonomıkalyq qýaty oǵan qatysýshy elderdiń biryńǵaı naryǵyn nyǵaıtady. Al sol odaqtyń negizin qalaýshy Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs memleketteri arasynda jasalatyn kelisimshartqa qol qoıý rásimi osy aptanyń sońynda Astanada ótedi dep kútilýde. Bul týraly Primeminister.kz saıtyna bergen suhbatynda Ujymdyq qaýipsizdik kelisimshart uıymynyń ýnıversıtettik lıga prezıdenti Mıhaıl Fedorov áńgimelep berdi.
- Mıhaıl Vasılevıch, taıaýda Astanada ótken VII ekonomıkalyq forýmǵa qatysýshylar óz sózderinde ekonomıkalyq jáne saıası koordınattardyń jahandyq júıesindegi ózgeristeri týraly jıi másele kóterdi. Onda álemdik ekonomıkanyń negizgi suranysy men ósimi damýshy naryqtarǵa tıesili ekeni aıtyldy. Osy turǵydan kelgende, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty damý perspektıvalary qandaı bolmaq? EAEO sheńberindegi ıntegrasııa qandaı múmkndikter men nátıjeler beredi?
- EAEO perspektıvasy biryńǵaı naryq qalyptastyrý turǵysynan asa mańyzdy bolyp tabylady. Bul bir kúndik úderis emes, ónerkásip pen AО́K búgin tolyq ázirlenýde, bizdiń odaqta, sondaı-aq úshinshi eldermen seriktestikte tıimdi bolatyn bos taýasha izdeý júrgizilýde. EAEO kelisim-sharty bizdiń elderdiń bıznesi úshin yntymaqstastyqtyń qosymsha múmkindikterin beredi, Almatyda 2025 jylǵa qaraı sáıkes ınfraqurylymdy, elektr energetıkasy sektorynda, farmasevtıka sferasynda 2025 jylǵa qaraı Almatyda sáıkes ınfraqurylymdy qalyptastyra otyryp, qarjy sferasynda biryńǵaı naryqty qalyptastyrý týraly sóz qozǵaldy. Biryńǵaı naryq – bul sáıkes mobıldi eńbek resýrstary, túrli salalardaǵy jalpy taýar aınalymy, árıne bul ekonomıka draıvi, óıtkeni ol arqyly qosymsha tabys tabýǵa bolady. Barlyq osy úderis sáıkesinshe kóptegen baǵyttar boıynsha birlesken jumysty qarastyrady, jańa kelisim-shart negizinde naǵyz tolyq masshtabty ıntegrasııa úderisi endi bastaldy, biz teorııadan praktıkaǵa kóshemiz. Búginde kedergilerdi joıýdy josparlap otyrmyz, meniń oıymsha, bul úlken plıýs.
- Sizdiń pikirińizshe, EAEO keńeıtý perspektıvalary qandaı?
- Odaqty keńeıtýge alǵysharttar kez kelgen ıntegrasııalyq birlestikterde bar ekeni belgili. Búginde biz burynǵy Keńes Odaǵy elderi týraly sóz etip otyrmyz, olar búginde ekonomıkanyń damýynda jetkilikti teń múmkindikter alyp otyr, bul, árıne, olardyń basyn biriktiredi. Buǵan 20 jyl buryn birikken jáne bólingen elderimizdiń saqtalǵan tarıhı mentalıteti kómektesedi. Meniń oıymsha, ınfraqurylymdy qalyptastyrýmen baılanysty máseleler búginde tarıhı tamyrlarǵa ıe jáne burynǵy Keńes Odaǵyn eskere otyryp qalyptastyrylǵan. Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrý turǵysynan keńeıtý týraly sóz qozǵaıtyn bolsaq, Armenııa men Qyrǵyzstan sııaqty elderdi qosý jóninde aıtýǵa bolady. Qyrǵyzstanda birlesýge ynta joǵary. Menińshe, odaqqa Tájikstan sekildi basqa da elderdiń qatysýy týraly aıtýǵa bolady. Geografııalyq keńeıtý turǵysynan bul úderis qaıtarymsyz bolyp kórinedi.
Búginde eýrazııalyq keńistigi bar biryńǵaı ınfraqurylym qalyptastyrý boıynsha sharalar qoldanylýda. Ekonomıkalyq qýatty nyǵaıtý ázirge EAEO kirmeıtin, biraq ekonomıka salasynda ózara áreket turǵysynan jaqsy qarym-qatynas qalyptasqan eldermen ıntegrasııany boljaıdy. Bul tizimde birinshi orynǵa eýrazııalyq keńistiktegi ekonomıkalyq damýdyń draıveri bolyp tabylatyn Qytaıdy qoıýǵa bolady.
- EAEO DSU, EO jáne basqalary sııaqty yqpaldy odaq bola ala ma?
- Menińshe, bul ekonomıkalyq keńistiktiń jańa serpinge alýy úshin kerekti barlyq negiz bar. Eýropalyq odaqqa qosylǵan elderge qaraǵanda, EAEO-tyń kedergiler sany az. Bul, birinshiden, tarıhı sebeptermen baılanysty. Ekinshiden, búginde bizdiń memleket paıdalanatyn ınfraqurylym burynǵy Keńes Odaǵynyń ınfraqurylymy ekenin túsinýimiz qajet. Munyń bir artyqshylyǵy sol, biz biriktirýshi faktorlardy paıdalanatyn bolamyz. Bul ekonomıkalyq odaqtyń damýy úshin qandaı da bir jańa ınfraqurylymdyq jobalardy qurýdyń qajeti joq. EAEO-tyń álem keńistigindegi basqa da birlestikter aldyndaǵy úlken artyqshylyǵy osy dep esepteımin.
Murat Aıtqoja.
Derekkóz: Primeminister.kz.
Foto: forbes.kz.
