Reıtıng álegi

Máselen, tamyzda Qazaqstannyń turǵyn úı baǵasy eń arzan 10 eldiń qataryna kirgeni jóninde jańalyq tarady. Toǵyzynshy terrıtorııada ortalyqta ornalasqan turǵyn úıler baǵasy ortasha eseppen sharshy metri 927,2 dollar turady. Elimizden basqa ondyq qataryna TMD elderiniń birde-biri enbegen.

Sondaı-aq jyl basynda Qazaqstan benzın baǵasy arzan memleketterdiń biri ekeni de aıtyldy. Elimiz qazirgi tańda GlobalPetrolPrices keltirgen tizimde 10-orynǵa jaıǵasqan. Iаǵnı orta eseppen bir lıtr janarmaıdyń quny 0,446 dollarǵa teń. Top basynda Venesýella, Lıvııa, Iran, Aljır, Angola sekildi memleketter tur.

Mundaı reıtıngterdi jalǵastyra berýge bolady. Biraq munyń nelikten qate ekenine toqtalǵandy jón kórip otyrmyz. Birinshiden, Qazaqstannyń belgili bir ónimi arzan elder qataryna enýi shynaıy jaǵdaıdan habar bermeıdi. О́ıtkeni mundaı tizimder ádette taýar ne qyzmettiń dollarǵa shaqqandaǵy qunyn ǵana kórsetedi. Al halyqtyń tabysy eskerilmeıdi.

Mysaly, Venesýellada benzınniń quny 0.016 dollardy quraıdy. Teńgege shaqqanda qazirgi baǵammen bul – 7,5 teńge. Biraq ortasha aılyq jalaqynyń kólemi 25 dollar shamasynda (11 731 teńge). Demek venesýellalyq bir aıda tapqan tabysyna 1 564 lıtr benzın satyp ala alady. Salystyryp qaraıtyn bolsaq, janarmaıy qymbat eldiń biri sanalatyn Shveısarııada onyń quny – 1,9 dollar. Bul shamamen 897 teńge. Biraq ortasha aılyq jalaqy 5060 dollarǵa teń (2,37 mıllıon teńge). Ta­bı­ǵaty jaısań Shveısarııany mekendegen turǵyn tabysyna shamamen 2663 lıtr benzın alýǵa shamasy jetedi. Endeshe, muhıttyń arǵy betindegi Venesýellada ja­nar­­maıdyń baǵasy arzan bolǵanmen, jalpy halyqtyń tabysyna shaqqanda qymbat ekeni anyq baıqalady.

Endi Qazaqstandaǵy ahýalǵa oralsaq. Qa­zir­gi tańda elordada AI-92 markaly benzın 182 teńge kóleminde satylady. AI-95 markaly janarmaıdyń quny 212-214 teńge aralyǵynda. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, eldegi ortasha jalaqy mólsheri ekinshi toqsanda 312 myń teńgeden asqan. Taǵy da osy merzimdegi tabysty bir lıtr benzın baǵasyna bólip kóreıik. Sonda Uly dalany mekendegen, «temir tulpar» júgendegen ár azamat aılyq jalaqysyna shamamen 1714 lıtr benzın satyp ala alady.

Osydan-aq toǵyzynshy terrıtorııa­ hal­qynyń ál-aýqaty venesýel­la­lyqtan jaq­sy bolǵanymen, shveısa­rııa­lyqtan álde­qaıda artta ekenin ańǵaramyz. Árıne, ekonomıkanyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken mamandar naqty málimetti bere jatar. Bizdiń keltirgenimiz qa­ra­paıym esepteý ǵana. Degenmen jalpy baǵdar túsinikti boldy degen oıdamyz.

Negizi álemdik ekonomıkada halyqtyń turmys-tirshiligin baǵalaýǵa arnalǵan túrli reıtıngter bar. Onda belgili bir taýardy ár elde satyp alý quny men sol qarajatty tabýǵa qansha ýaqyt ketetinin esepteıdi. Má­se­len, The Economist jýrnaly «BıgMak» ındeksin usynady. Reıtıngte shartaraptaǵy bir bıgmaktyń qunyn jáne ony satyp alýǵa kerek qarajatty tabýǵa qansha ýaqyt ketetinin anyq­taıdy. Sol arqyly valıýtalardyń dol­larǵa shaqqandaǵy kýrsyn túzedi.

Budan bólek, KFC Index, Nespresso Index, iPad Index degen sekildi kóptegen reıtıng bar. Olardyń árqaısynyń artyqshylyǵy men kemshiligi bar. Sebebi esepke alynatyn taýar men qyzmet quny geografııalyq jaǵdaıǵa baılanysty qubylatyny túsinikti. Biraq bastysy munyń bári turǵyndardyń tólem qabiletin anyqtaýǵa kómektesedi.

Ekinshiden, taqyrypqa negiz bolǵan reı­tıng­terdi paıdalaný buqaralyq aqparat quraldarynda manıpýlıasııa jasaý dep kesip aıta alamyz. О́ıtkeni jyl basynan beri taýarlar men qyzmetter qymbattamasa, arzandaǵan joq. Benzınniń quny biraz jerge baryp qaldy. Ulttyq statıstıka bıýrosy kúni keshe ǵana bir jylda janarmaı baǵasy 4 pa­ıyz­ǵa artqany jóninde aqparat taratqan edi.

Turǵyn úı baǵasy da qymbattap, qaltasy tesikterdiń baspanaly bolýy sa­ǵymǵa aınalyp bara jatqandaı. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, byl­tyrǵy merzimmen salystyrǵanda páter baǵasy qaıtalama naryqta 25,9 paıyzǵa, bas­tap­qy naryqta 17,7 paıyzǵa ósken.

О́ki­nishke qaraı, Uly dalada Shal­quı­ryq­taı sha­shasyna shań juqtyrmaı, Qulager sekildi qara úzip bara jatqan baǵaǵa shaban atqa aı­nalǵan jalaqy jete almaı keledi. Osyndaı sátte «eń arzan» degen reıtıngti muqııat qol­danǵan jón-aý...