Tabys kózine aınalatyn joba

Atalǵan aýdandarda 747 adam jumyssyz retinde tirkelse, 151 otbasy ataýly áleýmettik kó­mek alyp otyr jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan ári tu­raq­ty tabysy joq turǵyndar sa­ny 5 myńnan asady. Jobaǵa qaty­sýshylar aýyldaǵy úılerin kepildikke qoıyp, paıyzdyq ús­temesi – 2,6 kóleminde bank­terden jeńildetilgen nesıe alyp kásip uıymdastyrady. Bul jerde kókónis ósirý, qus sharýashylyǵyn uıymdastyrý jáne aýyl sharýashylyǵy ónim­­derin óńdeý jobalaryna ba­symdyq beriledi. Osy máse­le­ler aýyl sharýashylyǵy salasy­nyń mamandary men taýar óndi­rý­shi­leri qatysqan keńeste aıtyldy.

О́ńir basshysy Eraly Toǵ­janov aýyl adamdarynyń tabysyn arttyrý maqsatynda qol­ǵa alynǵan qanatqaqty jo­ba­nyń mańyzdylyǵy týraly bylaı dedi: «Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy el ekono­mıkasynyń jańa qozǵaý­shy kúshi bolatynan aıtyp ótti. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes aldaǵy úsh jyl aýyldyq aýmaqtardy barynsha damytýǵa arnalady. Aqtóbe oblysy Memleket basshysynyń tapsyrmasyn alǵashqylardyń biri bolyp oryndaýǵa kiriskenin maqtanyshpen aıta alamyn. Jobaǵa qatysatyn aýyldar tolyqtaı skrınıngten ótkizilip, áleýmettik beınesi anyqtaldy. Skrınıng nátıjesinde, naqty jumyssyzdar sany men ózin-ózi qamtýshylar sany, ár ot­ba­sy­nyń tabysy aıqyndaldy. Biz tańdalyp alynǵan eldi me­kenderdi mal jáne qus eti, kók­ónispen qamtamasyz etý deńgeıin damytýǵa qajetti óndiris túr­lerin belgiledik».

Atap aıtqanda, jobaǵa Alǵa aýdanynan Besqospa, Úshqudyq aýyl­dyq okrýgteri (766 aýla), Áıteke bı aýdanynan Araltoǵaı jáne Qumqudyq aýyldyq okrýg­teri (532 aýla), Baıǵanın aýdanynan Kóltaban jáne Qyzylbulaq aýyldyq okrýgteri (798 aýla), Qarǵaly aýdanynan Kempirsaı jáne Qosestek aýyldyq okrýgteri (686 aýla), Qobda aýdanynan Besqudyq, Taldysaı aýyldyq okrýgteri (485 aýla), Mártók aýdanynan Qaratoǵaı jáne Táńirbergen aýyldyq okrýgteri (727 aýla), Muǵaljar aýdanynan Eńbek jáne Juryn aýyldyq okrýgteri (989 aýla), Temir aýdanynan Aqsaı jáne Sarkól aýyldyq okrýgteri (1138 aýla), Oıyl aýdanynan Saraljyn jáne Kóptoǵaı aýyldyq okrýgteri (511 aýla), Hromtaý aýdanynan Aqjar jáne Tasótkel aýyldyq okrýgteri (636 aýla), Shalqar aýdanynan Eset Kótibaruly jáne Shalqar aýyldyq okrýgteri (257 aýla), Yrǵyz aýdanynan Qyzyljar jáne Táýip aýyldyq okrýgteri (529 aýla) qatysady.

Máselen, Muǵaljar aýdanynan 8 eldi mekeni bar Eńbek jáne Juryn aýyldyq okrýgteri boıynsha 324 jobaǵa qatysýshy anyqtalsa, olarǵa beriletin jalpy nesıe kólemi 182 mln teńgeni quraıdy. Muǵaljarlyqtar qus ósirýge basymdyq berip, sondaı-aq orta jáne shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa 16 joba usyndy. Aýyl turǵyndary úılerin kepildikke qoıyp, arzan nesıe restýrstaryna qol jetkizbekshi. Eger 8 eldi mekende joba sátti júze­ge asar bolsa, aýdandaǵy aýyl­dyq okrýg­terdiń barlyǵy da qatysady.

Hromtaý aýdanynyń Aqjar jáne Tasótkel okrýgterine 5 eldi meken qaraıdy. Mundaǵy turǵyndar sany – 3 338 adam, 636 – aýla bar. Osy 636 aýlanyń 32 %-y jobaǵa qatyspaqshy. 3 338 turǵynnyń eńbekke jaramdysy – 2 084 adam. Qazirgi kezde 5 aýylda 219 turǵyn jumys­pen ózin-ózi qamtyǵan bolsa, 43 turǵyn jumyssyz retinde tir­kelgen. Qanatqaqty jobaǵa ju­mys­pen ózin-ózi qamtyǵan 219 adamnyń 87-sy qatysady. 42 myń sharshy metr jerge kókónis egilip, 10 jylyjaı salynyp, 460 bas qaz, 23 850 bas taýyq, 100 bas bódene satyp alynady. Barlyq aýla bir kooperatıvke biriktirilip, sharýaǵa qajetti aýyl ­sharýashylyǵy tehnıkasy keledi. Bastapqyda jalpy quny 100 mln teńge bolatyn 11 joba júzege asyrylady. Oǵan eki naý­baıhana, tigin sehy, kondıterlik seh ashý josparlanǵan.

Shalqar aýdanynan «Aýyl amanaty» jobasyna qatysatyn Eset Kótibaruly jáne Shalqar aýyldyq okrýgterine 4 eldi me­ken kiredi. 4 aýylda 257 úı bar, 1 484 adam turady. Qanatqaqty jobada kókónis túrlerin egý, qus ósirý jáne aýyl sharýa­shy­lyǵymen baı­lanysty sha­ǵyn kásipkerlikti da­mytýǵa basym­dyq beriledi. Ázir­ge 135 joba bekitildi. 2 koope­ra­tıv qurylady, 2 sút óńdeıtin, 2 et óńdeıtin sehtar, 5 jylyjaı qurylysy josparlanǵan. 45 ósimdik sharýashylyǵy, 45 qus sharýashylyǵy qurylady. Aýylda tórt kólik jóndeıtin ortalyq ashylyp, qoǵamdyq monsha salynady. Osyny iske asyrǵanda aýyl turǵyndary ózderin kartoppen qamtamasyz etýdi 30%-dan 41,1%-ǵa, sábizben qamtamasyz etýdi 23%-dan 61%-ǵa, jýamen qamtamasyz etýdi 15%-dan 37,1%-ǵa ulǵaıtpaqshy.

«Aýyl amanaty» jobasynyń túpki nátıjesi – áleýmettik ja­ǵynan az qamtylǵan otbasynyń óz aýlasynan tabys taýyp, ta­bı­ǵı taza ónimdy satý jolyn uıymdastyrý. Mal ósire me, jylyjaı asha ma, qus sharýa­shylyǵyn jolǵa qoıa ma, ony kásibı túrde uıymdastyrý kóz­delgen. Al qajetti tehnıka­men qamtamasyz etý men ónim­di satý jaǵyn kooperatıv she­shedi. Qazirgi kezde Aqtóbe ob­ly­sy azyq-túliktiń 60-70 paıy­zyn syrttan ımporttaıdy. Áli kúnge deıin ózimizde óndiriletin jumyrtqa, sary maı, sút ónimderimen, taýyq etimen turǵyndar suranysyn tolyq qamtamasyz ete almadyq. Syrttan tasymaldanatyn azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy aı saıyn qymbattap jatqany taǵy belgili. Bul ár otbasynyń bıýdjetine aýyr salmaq. Sol úshin de qalany aýyldyń tabıǵı azyq-túlik ónimderimen qamtamasyz etýin saýatty túrde jolǵa qoıý – strategııalyq qadamdardyń biri. О́ıtkeni azyq-túlik qaýipsizdigi máselesi eshqashan da mańyzyn joıǵan emes.

Aqtóbe oblysy