Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Birinshi nesıe bıýrosynyń atqarýshy dırektory Ásem Nurǵalıeva ushyrasýy yqtımal táýekelderdi bylaı tizbekteıdi.
«Shaǵyn jáne orta bıznes salasynda bankter men nesıe uıymdary naryqtyq, salalyq táýekelderge tap bolady jáne syrtqy faktorlar da kóp áser etedi. Syrtqy faktorlar qazir jetkizý tizbegine, logıstıkaǵa, ótkizý naryǵyna jáne baǵaǵa qatty áser etip tur. Bankter de bızneske kredıt berýdi tejeı turady», deıdi ol.
Ulttyq bank qazirgi ýaqytta bank sektorymen birlesip ekonomıkany kredıtteý boıynsha yntalandyrý sharalaryn ázirleý jumystary júrgizilip jatqanyn aıta kelip: «Ekinshi deńgeıli bankterdiń kepildik nesıeleý men korporatıvtik kredıtteý úlesin tómendetý máseleleri boıynsha Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine júginýdi usynamyz. Sebebi 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap qarjy naryǵyn, onyń ishinde ekinshi deńgeıli bankterdi memlekettik retteýdi, qadaǵalaýdy jáne baqylaýdy Agenttik júzege asyrady», dep jaýap berdi.
Alaıda Agenttik ekonomıkany nesıeleý týraly saýaldarymyzǵa áli kúnge jaýap bergen joq. Olardyń tarapynan jaýaptyń keshiktirilip jatqanyna 2 aıǵa jýyqtap qalǵanyn da aıta keteıik.
Taqyrypqa qatysty bizdiń basylymnyń saýaldaryna «Nurbank» pen Jusan Bank pikir bildirdi. «Nurbank» AQ basqarma tóraıymy Gúlnar Musataevanyń aıtýynsha, bank qazirgi kezde ózin senimdi sezinetin salalardy, kásiporyndardy kredıtteıdi jáne belgili bir ósimge qol jetkizýde. Jyl basynan beri salalarǵa berilgen kredıtterde basym oryndardy kelesi salalar ıelenip otyr: kóterme saýda –14,58%, tutynýshylyq maqsattaǵy kredıtter – 12,47%, taǵam ónerkásibi – 9,38%. Al ShOB-tyń nesıelik qorjyny qurylymyndaǵy nesıe úlesi mynadaı: qyzmetter salasyndaǵy kredıtter – 42%, ónerkásipte – 13%, jyljymaıtyn múlikterge qatysty operasııalarda – 13%, qurylysta – 9%.
Banktiń nesıe portfelinde negizgi úlesti áýe joly (28%), kásiptik ǵylym men tehnıkalyq qyzmetter (13%) jáne ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy (12%) alyp otyr.
«Nurbank» sonymen birge «jasyl» ekonomıkany damytýǵa da qoldaý kórsetýge tyrysady jáne osy baǵyttaǵy birneshe jobany júzege asyrýda. Mysaly, elektrmen qamtý, gaz jetkizý, býdy jáne aýany kondısııalaý, qaýipti emes qoqystardy óńdeý jáne joıý sekildi jobalar bar. Jaqynda ǵana qaıta jańǵyrmaly energııa kózderi boıynsha Túrkistan oblysynda 4 kentti elektr qýatymen qamtamasyz etýge shamasy jetetin shaǵyn sý elektr stansasynyń qurylysyn salý boıynsha kólemdi ekojobany qarjylandyrdy. Bızneske jasalǵan kredıtterdiń basym kólemi aınalymdaǵy qarajattardy tolyqtyrýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq nysandardyń qurylysyn salý men qaıta qurýǵa, negizgi qorlardy satyp alýǵa da belsendi túrde kredıt berilýde. Bank kásipkerlerge qarjylyq qyzmetterdiń kúlli spektrin kórsete otyryp, sonymen birge olardyń jobalaryn damyta kelip, ulttyq ekonomıkanyń turaqty damýyna qolǵabys etýge talpynady», deıdi Gúlnar Musataeva.
Qarjy ınstıtýty basshysynyń aıtýynsha, kásipkerler «Nurbankten» aınalymdaǵy qarajatty tolyqtyrý maqsatyna 7 mln teńgege deıingi somada kepilzatsyz kredıt ala alady.
«Bul ónimde qaryz alýshyǵa tómendegideı talaptar qoıylady: sońǵy úsh jylda kredıttik tarıhynyń durys bolýy, blanktik qaryzdar boıynsha bereshek 7 mln teńgeden aspaýy, qaryz alýshynyń negizgi qyzmet boıynsha jumys tájirıbesi 12 aıdan kem bolmaýy, aǵymdaǵy shottardyń úzindi kóshirmelerin tapsyrýy jáne basshysynyń jeke kepildigi bolýǵa tıis. Sonymen qatar bank basqa da qujattardy surata alady», deıdi qarjy ınstıtýtynyń basshysy.
Jusan Bank 2022 jyldyń 9 aıynda kásipkerlik sýbektilerine 270 mlrd teńgege jýyq kólemde nesıe usynǵan. Bank kredıt berýdi jón dep tapqan negizgi salalar – kóterme jáne bólshek saýda, óńdeýshi ónerkásip, qarjy jáne saqtandyrý salasy. Al qarjy surap kelgen bıznes ókiline kelesideı talaptar qoıady.
«Qaryz alýshyny qarjylandyrý boıynsha sheshim qabyldaý kezinde bank eń birinshi kezekte onyń qarjylyq jaǵdaıyna jáne nesıe alýdyń túpkilikti maqsatyna mán beredi. Qaryz alýshynyń tólem qabiletine ıe bolýy jáne usynylǵan qarajattyń kásipker bıznesine oń yqpal etýi biz úshin óte mańyzdy. Kepil shartynda bank Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq kodeksiniń talaptaryna sáıkes keletin múlikti kepilge qabyldaıdy. Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy aıasynda syıaqy mólsherlemesiniń bir bóligin sýbsıdııalaý jáne kepildik berý baǵdarlamalary boıynsha memlekettik qoldaý ekonomıkanyń naqty sektoryn nesıelendirýdi aıtarlyqtaı yntalandyratynyn atap ótkimiz keledi», dep habarlady bank.
Biraz ýaqyt buryn ekonomıkany nesıeleý máselesin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qatań synaǵan edi. Prezıdenttiń aıtýynsha, qazir bankterde trıllıondaǵan qarajat ekonomıka ıgiligine paıdalanylmaı, bosqa jatyr. Ol sondaı-aq sońǵy 5 jyl ishinde berilgen qaryzdardyń jalpy somasyndaǵy korporatıvtik kredıttiń úlesi 68%-dan 41%-ǵa deıin tómendep ketti degen derekti de keltirdi. «Nurbank» basshysynyń pikirinshe, korporatıvti nesıe úlesiniń tómendeýine birneshe sebep bar.
«Birinshiden, bazalyq mólsherlemeniń qarqyndy ósimi jáne banktiń qor jınaý kózi bolyp otyrǵan jeke tulǵalardyń depozıtteri (maýsymdyq) boıynsha mólsherlemeni kóterý sýbsıdııa baǵdarlamasyna enbeıtin, sońǵy qaryz alýshylardyń mólsherlemeleriniń artyp ketýine soqtyrady. Ekinshiden, bazalyq stavkaǵa baılanysty qaralatyn memlekettik baǵdarlamalardyń sharttaryn qaıta qarastyrý jáne memlekettik baǵdarlamalar aıasynda ekonomıkanyń basymdyqty salalarynyń tizimin qysqartý da áserin tıgizdi. Odan bólek, valıýta baǵamynyń ósýi syrttan ákeletin ónim men negizgi quraldardyń qymbattaýyn týdyryp, mundaı jaǵdaı negizgi qorlardy jańartý, ótimdilik merzimin arttyrý sııaqty isterdi tejedi», deıdi bank basshysy.
Prezıdent Ulttyq bank, Agenttik jáne Úkimet úshtigi naqty sektordy qoljetimdi jáne turaqty nesıeleýdiń naqty sheshimin tabýy kerek degen edi. Naqty sektorǵa tıimdi sharttarmen nesıe berý boıynsha shetel tájirıbesin de zerdelep kórý keregin jetkizdi. Jusan basshylyǵynyń habarlaýynsha, qazir Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń alańynda barlyq ekinshi deńgeıli bankterdiń jáne Agenttiktiń qatysýymen normatıvtik quqyqtyq qujattarǵa ózgeris engizý máselesi talqylanyp jatyr.
«Talqylaý qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń naqty sektoryn neǵurlym belsendi qarjylandyrýǵa múmkindik berý úshin Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tarapynan korporatıvtik sektordyń qaryz alýshylaryna qoıylatyn talaptardy jeńildetetin birqatar ózgerister qaralýda», delingen bank jaýabynda.
Bank osy kezge deıin bıznespen birigip naryqty ıgerý boıynsha ortaq jobalar qolǵa aldy ma? Nemese sondaı jobalardy ázirleý, óndiriske engizý jospary bar ma?
«Klıentterimizdiń quramy aıtarlyqtaı aýqymdy. Mysaly, jalpy qýattylyǵy jylyna 1 mlrd lıtrge jetetin, úsh birdeı zamanaýı óndiristik alańǵa ıelik etetin, Qazaqstandaǵy sýsyndar óndirisi boıynsha kóshbasshy sanalatyn kompanııalardyń birin kredıtteımiz. Búginde kompanııada 2 500 adam eńbek etedi, al kásiporyn shyǵaratyn sýsyndardy kún saıyn mıllıondaǵan qazaqstandyq tutynady. «Nurbank» 2020 jyly et óńdeıtin jańa zaýyttyń qurylysyn qarjylandyrdy. Et óńdeıtin kombınat – Qazaqstannyń soltústik óńirindegi eń iri jáne sapaly ónim shyǵarýdaǵy joǵarǵy tehnologııaly kombınattyń biri. Zamanaýı keshen búkil jumysyn «HALAL» standarty boıynsha júrgizedi jáne ol eń zamanaýı eýropalyq jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Halyqaralyq standarttardy qatań ustanady», deıdi G.Musataeva.
Sonymen birge banktiń taǵy bir klıenti jaqynda Aqtóbede balalarǵa arnalǵan eń úlken oıyn-saýyq parkin ashqan. «Mundaı jobalardyń iske asýynda úlken áleýmettik mán jatqanyna senimdimiz jáne biz olardyń bankpen jasalǵan seriktestik arqyly júzege asyp otyrǵanyn maqtanyshpen aıtamyz», deıdi bank ókilderi.
Al Jusan Bank nesıesin tutyný boıynsha Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń jáne Qaraǵandy men Atyraý oblystarynyń kásipkerleri belsendi.
«Bank ınvestısııalyq maqsattaǵy qaryz alýshylardy jıi qarjylandyrady. Sonyń nátıjesinde jańa óndiris oryndary ashylyp, jumys istep turǵan kásiporyndar modernızasııalanyp jatyr. Bank qupııasy sanalǵandyqtan qarjylandyrylyp jatqan jobalar týraly egjeı-tegjeı aıta almaımyz. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, bank óziniń bıznes prosesteri men servısterin belsendi túrde sıfrlandyryp jatyr. Bul bank klıentteriniń sapaly qyzmet alýyna jaǵdaı jasaıdy. 2022 jyly bank kásipkerlerdiń kepilsiz 100 mln teńgege deıin nesıe alýyna múmkindik beretin «Onlaın-kredıt» ónimin iske qosty», dep jaýap berdi bank basshylyǵy.
Bir túıtkil bar. Bul joǵaryda spıkerler ishinara aıtyp ótken bazalyq stavka jaıy. Ulttyq bank ınflıasııamen kúresý úshin bazalyq mólsherlemeni 16 paıyzǵa kóterdi. Májilis depýtaty Amanjan Jamalovtyń aıtýynsha, bazalyq stavkanyń bulaısha tym joǵary bolýy bıznesti nesıeleýge keri áser etedi.
«Aqsha aǵynyn ishki óndiristi damytýǵa baǵyttaıtyn aqylǵa qonymdy aqsha-nesıe saıasaty qajet. Ázirge monetarlyq saıasat bankter men iri depozıt ıeleriniń paıdasyna jumys istep tur. Bazalyq stavkanyń 16 paıyzǵa kóterilýi nesıe boıynsha stavkalardyń da ósýine ákelip soǵyp, endi nesıe bıznes úshin odan saıyn qoljetimsiz bolyp ketedi. Qymbat nesıeniń júgi bıýdjetke túsedi. 2023 jyly memlekettik qaryzǵa qyzmet kórsetýge Qazaqstan tarıhyndaǵy rekordty soma josparlanǵan – 1,8 trln teńge. Al bankter úshin trıllıondaǵan ótimdiligin Ulttyq bank notasyna ornalastyrǵan, sóıtip jyldyq 16 paıyzben tabys tapqan tıimdi. Baılar baıı beredi, kedeıler kedeılene túsedi», dep ashyna pikir bildirdi depýtat.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimetinshe, ekonomıkaǵa kredıtter 2022 jylǵy qyrkúıekte 2 paıyzǵa ósip, 21,1 trln teńgeni qurady (jyldyń basynan bergi ósim – 14,1 paıyz nemese 2,6 trln teńge). Zańdy tulǵalarǵa kredıtter osy jylǵy qyrkúıekte 1,3 paıyzǵa ulǵaıyp, 8 trln teńgeni qurady. Bul rette jyl basynan beri osy kórsetkishtiń ósýi 3,6 paıyzdy qurady (2021 jylǵy osyndaı kezeńde – 3,9 paıyzǵa ósti). Bıyl qyrkúıekte zańdy tulǵalarǵa 988 mlrd teńge somaǵa qaryz berildi, bul 2022 jylǵy tamyzben salystyrǵanda 1,5 paıyzǵa kóp. Al iri bızneske berilgen qaryzdar jyl basynan beri 2,7 paıyzǵa, 3,3 trln teńgege deıin, shaǵyn jáne orta bıznes (jeke kásipkerlikti qosa alǵanda) qaryzdary 6,8 paıyzǵa, 5,6 trln teńgege deıin ulǵaıǵan.
