Saılaýaldy baǵdarlama sapaly iske asyrylady
Álıhan Smaıylov elimizde ótken prezıdent saılaýy aıasynda Úkimet jumysynyń aldaǵy jyldarǵa belgilengen negizgi baǵyttaryn atap ótti.
«Úkimettiń aldaǵy jeti jyldaǵy negizgi mindeti – saılanǵan Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn sapaly ári nátıjeli iske asyrý. Ekonomıkada, áleýmettik salada jáne óńirlik saıasattaǵy túbegeıli ózgerister – osy saılaýaldy baǵdarlamanyń negizi», dedi ol.
Premer-Mınıstrdiń aıtýynsha, barlyq memlekettik organdar men vedomstvolar osy maqsat úshin, ıaǵnı ádiletti Qazaqstan qurý jolynda halyqtyń múddesine saı kúsh biriktirip, jumyla eńbek etýge tıis. Úkimettiń jumysy negizinen ekonomıkany monopolııasyzdandyrýǵa, kásipkerlik qyzmetti yntalandyrýǵa jáne azamattardyń tabysyn arttyrýǵa, bilim berý men densaýlyq saqtaý júıelerin jańǵyrtýǵa baǵyttalady.
Úkimet otyrysynda «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasyn iske asyrý josparlary qaraldy. Osy másele týraly baıandaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııattyń málimetinshe, búginde aýylda shamamen 8 mln adam (bul el halqynyń 41%-y) turady. Aýyl turǵyndaryna 5 myńnan astam medısınalyq uıym medısınalyq kómek kórsetedi.
«Jalpy, medısınalyq-demografııalyq jaǵdaı elimizde turaqty. Resmı statıstıka boıynsha halyqtyń densaýlyǵy jaqsaryp, ólim-jitim 21,3%-ǵa tómendedi. Aýyl halqy densaýlyǵynyń taldaýy birinshi orynda 42,7% tynys alý aǵzalary aýrýlarynan zardap shegetinin kórsetedi, as qorytý – 9%», dedi mınıstr.
Búginde aýyldyq jerlerde 67 myńnan astam medısına qyzmetkeri, onyń ishinde 13 myń dáriger jáne 54 myń orta medısına qyzmetkeri jumys isteıdi. Medısına kadrlaryn aýylǵa tartý úshin túlekterdiń mindetti túrde 3 jyldyq jumys isteý normasy qabyldandy, kelgen árbir dárigerge 1-2 mln teńgege deıin kóterme járdemaqy bólinedi, al keıbir ákimdikter 3-5 mln teńgege deıin bóledi. Jyl saıyn klınıkalyq beıindegi 1 500 medısına kadryn daıarlaýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysy bólinedi, túlekterdi óńirlerge bólý júzege asyrylady.
Aıta keteıik, Memleket basshysy úsh jyldyń ishinde rezıdentýraǵa beriletin granttardyń sanyn jyl saıyn 70%-ǵa ulǵaıtýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sonymen qatar rezıdentter aýylda mindetti praktıkadan ótetin qanatqaqty joba pysyqtalyp jatyr. Osy jyly praktıkalyq densaýlyq saqtaý qajettilikterine sáıkes óńirlerge 1 872 jas maman, onyń ishinde aýylǵa 444 dáriger bólindi.
«Shalǵaı aýyldardyń turǵyndaryna medısınalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda kólik medısınasy damyǵan. Medısınalyq kómek jáne konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmetter kórsetetin 149 jyljymaly medısınalyq keshen jumys isteıdi. Bıyl elimizdiń 10 óńirinde 64 myń turǵynǵa medısınalyq kómek kórsetken «Járdem» jáne «Salamatty Qazaqstan» eki medısınalyq poıyzy qaıtadan iske qosyldy. Aýyldaǵy naýqastardy tasymaldaý jáne shuǵyl kómek kórsetý qyzmetin medısınalyq avıasııanyń 33 áýe kemesi júzege asyrady», dedi A.Ǵınııat.
Aýylda jedel medısınalyq kómek kórsetý úshin 595 brıgada jumys isteıdi, bıyl 1,7 mln shaqyrtýǵa qyzmet kórsetildi. Aýylda medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartý úshin Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy maquldaǵan «adamǵa baǵdarlanǵan tásil» dep atalatyn medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómektiń ozyq tájirıbeleriniń jobalary engizilýde. Mysaly, pasıentterdi qoldaý qyzmeti, aqparattandyrylǵan qoǵamdyq monıtorıng jáne halyqpen keri baılanys tetikteri, ınfeksııalyq emes aýrýlardy erte anyqtaý, aýrýlardy basqarý baǵdarlamalary, durys tamaqtaný, salamatty ómir saltyn úıretý, ámbebap progressıvti patronaj úlgisi, otbasyn josparlaý, er adamdardyń densaýlyǵyn jaqsartý, balany damytý kabınetteri bar.
700 medısınalyq mekeme salynady
Densaýlyq saqtaý mınıstri bıyl Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanynyń aýdandyq emhanasy Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq aımaǵyna múshe 53 memleket úshin medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek boıynsha demonstrasııalyq alań bolyp tanylǵanyn atap ótti. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy óziniń Eýropalyq aımaǵynyń úsh elinde – Qazaqstan, Ispanııa men Shvesııada demonstrasııalyq alańdar ashty.
Emhanalar deńgeıinde úzdik tájirıbelerdi engizýmen qatar, kópbeıindi aýdandyq ortalyq aýrýhanalar deńgeıinde medısınalyq kómek kórsetý tásilderi jetildirilip jatyr. Álemdik jáne otandyq tájirıbede qoldanylatyn dıagnostıka men emdeýdiń zamanaýı ádisteri qoldanylatyn Abaı oblysynyń Aıagóz kópbeıindi aýdandyq ortalyq
aýrýhanasynda da standarttardy engizýdiń jáne iske asyrýdyń eń úzdik tájirıbesi qoldanylý ústinde ekenin atap ótken jón.
Koronavırýs ınfeksııasynyń pandemııasy jyldarynda shekteý sharalaryna baılanysty aýyl turǵyndaryna mamandandyrylǵan medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi tómendedi. Osyǵan oraı aýrýlardy erte anyqtaý jáne ýaqtyly emdeý úshin aýqymdy profılaktıkalyq qarap-tekserý engizilip jatyr. Jynystyq jas quramyn, halyqtyń densaýlyǵyn taldaýdy eskere otyryp, nysanaly top pen aýyl turǵyndary qyzmetteriniń tizbesi keńeıtildi. 20 qazannan bastap aýyldarda profılaktıkalyq qarap-tekserýler búkil el boıynsha júrgizilýde.
Ambýlatorlyq dári-dármekpen qamtamasyz etýge kirmeıtin dárilerdiń qoljetimdiligin arttyrý úshin salalyq zańnamaǵa aýyldyq medısınalyq uıymdarda dárihana pýnktterin qurý jónindegi norma engizildi. Osy jyldyń 4 aıynda 230 eldi mekende 75 memlekettik jáne 161 jeke dárihana ashyldy.
«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy sıfrlandyrý boıynsha sharalar qabyldanýda. Aýyldyq densaýlyq saqtaý obektileriniń 86,1%-y ınternetke qosylǵan, jumys oryndarynyń 91,1%-y
kompıýterlermen jabdyqtalǵan, 81% medısınalyq uıym gospıtaldyq aqparattyq júıelerdi engizgen», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
El halqyna, onyń ishinde aýyl turǵyndaryna medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómektiń qoljetimdiligin arttyrý úshin bıyl densaýlyq saqtaý uıymdary jelisiniń jańa memlekettik normatıvi bekitildi. Osylaısha, 50 adamǵa deıingi aýyldarda medısınalyq kómekti meıirger úı-jaısyz júzege asyrady, al 500 adam turatyn aýyldarda medısına qyzmetkerleriniń sany bir adamnan úshke deıin ulǵaıyp, feldsherlik-akýsherlik pýnktter ashýǵa bolady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha aýyldaǵy densaýlyq saqtaý nysandaryna túgendeý júrgizildi, nátıjesinde 200-den astam eldi mekende medısınalyq nysandar joq ekeni, 400-ge jýyq medısınalyq nysandardyń jaldamaly, apattyq jáne iske beıimdelmegen ǵımarattarda ornalasqany anyqtaldy. Aýyldyq medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómektiń medısınalyq ınfraqurylymynyń tozýy 50%-dan asqany belgili boldy.
Osyǵan oraı Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda aýyldyq jerlerde kásibı kadrlarmen jáne zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalǵan 700 jańa medısınalyq nysan ashý kózdelgen. Bul rette ulttyq jobamen 655 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysanyn salý jáne 32 kópbeıindi ortalyq aýdandyq aýrýhana uıymdastyrý josparlanǵan.
Halyqtyń jasyn uzartatyn ulttyq joba
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha júzege asyrylatyn «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» jobasy úsh mindetti qamtıdy: Birinshi mindet – feldsherlik-akýsherlik pýnktter, dárigerlik ambýlatorııalar salý arqyly barlyq aýyldyq eldi mekenderdi medısınalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý. Ekinshi mindet – zamanaýı medısınalyq jabdyqtarmen jabdyqtalǵan zamanaýı kópbeıindi aýdanaralyq ortalyq aýrýhanalar jelisin uıymdastyrý. Úshinshi mindet – aýyldyq densaýlyq saqtaý obektilerin medısına kadrlarymen qamtamasyz etý.
Jobany iske asyrýdyń nátıjesinde profılaktıkalyq qarap-tekserýlerdiń, skrınıngterdiń, sondaı-aq aýyl turǵynyna alǵashqy shuǵyl, mamandandyrylǵan jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý, sondaı-aq qanaınalym júıesi aýrýlarynan bolatyn ólim-jitimdi tómendetý josparlanǵan.
Máseleni qorytyndylaǵan Álıhan Smaıylov aýyldarda medısınalyq qyzmettiń sapasyn jaqsartý úshin barlyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý qajet ekenin atap ótti. Osy oraıda joba aıasynda 655 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysany salynyp, qaıta jóndeledi. Sondaı-aq 12 aýrýhana jańǵyrtylyp, jańadan 20 aýdandyq aýrýhana ashylady. Sonymen qatar basqa da jobalar aıasynda, mysaly, «Aýyl – el besigi» jobasy boıynsha medısınalyq nysandardy salý kózdelip otyr.
«Aýyl halqy úshin barlyǵy 700-ge jýyq medısınalyq nysan ashylatyn bolady. Bul úshin jergilikti atqarýshy organdar jer ýchaskelerin bólýdi jedel qamtamasyz etip, ınjenerlik kommýnıkasııalardy júrgizý máselesin sheshýi qajet», dedi Á.Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, Ulttyq joba sheńberinde aýyldaǵy medısınalyq uıymdardy densaýlyq saqtaýdyń biryńǵaı aqparattyq júıesine ıntegrasııalaý jáne jańa tehnologııalardy jappaı engizý kózdelgen. Bul azamattarǵa ózderi turatyn óńirlerde sapaly medısınalyq qyzmetter alýǵa múmkindik beredi.
Á.Smaıylov ulttyq jobanyń asa mańyzdy qyrlarynyń biri – kadr tapshylyǵy problemasyn sheshý jáne aýyldyq jerdegi medısına qyzmetkerleriniń biliktilik deńgeıin arttyrý ekenin aıtty. «О́ńir ákimderi aýylǵa keletin medısınalyq kadrlardyń áleýmettik máselelerin sheshýge nazar aýdarýǵa tıis. Jas mamandar aýylǵa kelip, biliktiligin arttyrýǵa jáne jumys isteýge múddeli bolýy kerek», dedi Premer-Mınıstr osy máselege oraı.
Ol jobada kózdelgen barlyq shara aýyldaǵy medısınalyq qyzmettiń sapaly ári qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etetinin aıtyp, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, ulttyq jobadaǵy is-sharalardyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Sýdy únemmen paıdalaný qajet
Úkimet otyrysynda agroónerkásip kesheninde sý resýrstaryn paıdalaný jóninde arnaıy másele qaraldy.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshevtiń baıandaýynsha, bıyl barlyq tartylǵan sýdyń shamamen 11,6 tekshe shaqyrymy turaqty sýarýǵa jiberildi, onyń 97%-y ońtústiktegi bes oblysqa – Almaty, Jambyl, Túrkistan, Qyzylorda jáne Jetisý oblystaryna tıesili, jalpy sýarý aýdany 1,61 mln gektardy (el boıynsha 73%) qurady.
Atalǵan kezeńde transshekaralyq ózender basseınderindegi 5 322 sý shyǵarý qurylystaryna jóndeý júrgizildi, 1 512 shaqyrymdyq magıstraldyq jáne sharýashylyqaralyq kanaldardy qaıta jaraqtandyrý jáne mehanıkalyq tazartý jumystary júzege asyryldy, sýarý úshin kollektorlyq-drenajdy sýlardy qaıta paıdalanýǵa 67 sorǵy qondyrǵysy satyp alyndy, 107 myń gektar aýdanda sý únemdeý tehnologııalary qoldanyldy.
Búgingi tańda 2023 jylǵy vegetasııalyq kezeńge daıyndyq úshin arnaıy jospar bekitildi, onyń aıasynda aldyn ala jumystar bastaldy.
Atalǵan másele boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev, Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Nálibaev, Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov jáne Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy baıandama jasady.
Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Á.Smaıylov elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigi aýyl sharýashylyǵyna qajetti sýdyń jetkilikti bolýyna tikeleı baılanysty ekenin aıtyp ótti. Sebebi búginde tutynatyn sýdyń jartysynan kóbi agrarlyq sektorǵa tıesili.
Oǵan qosa, AО́K-ti sýmen qamtamasyz etý sý jetispeýshiligine baılanysty jyl ótken saıyn qıyndaı túsýde. Buǵan birneshe faktor áser etip otyr. Máselen biz kórshi elderdiń aýmaǵynan keletin sýǵa táýeldimiz, osyǵan oraı bizdiń óńirde sýdyń az jınalýy baıqalady. Ekinshiden, kanaldardaǵy sýdyń shyǵyny joǵary. Sýdy únemdeý tehnologııalary da jetkiliksiz.
«Osyǵan qaramastan qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde bıylǵy vegetasııalyq kezeń qalypty jaǵdaıda ótti. Kórshi memleketterdiń sý qoımalarynan qosymsha sý jiberildi. Sýmen qamtamasyz etý nysandarynda qajetti tehnıkalyq jumystar júrgizildi. Bul jumysty ári qaraı jalǵastyryp, kelesi vegetasııalyq kezeńge arnalǵan josparlardy bekitýdiń mańyzy zor», dedi Á.Smaıylov.
Premer-Mınıstr transshekaralyq sýlar boıynsha úkimetaralyq kelisimderdi jetildirý jumystaryn turaqty túrde júrgizý, kanaldar men sý qoımalaryn jóndeý jáne qalpyna keltirý jumystaryn kúsheıtý, sýarmaly jerlerde sý únemdeý tehnologııalaryn jáne jalpy sýdy sıfrlyq esepke alýdy engizýdi yntalandyrý kerek ekenin aıtty.
«Atap aıtqanda, sýdy kóp qajet etetin daqyldardy ósirý úshin jańbyrlatyp jáne tamshylatyp sýarý jabdyqtaryn qoldaný tájirıbesin keńeıtý qajet. Sondaı-aq kollektorlyq-drenajdyq júıeler arqyly sýdy qaıta paıdalaný tehnologııalaryn kóbirek qoldaný kerek», dedi Á.Smaıylov.
Sóz sońynda Úkimet basshysy jalpy óńirlerdi qajetti sýdyń kólemimen qamtamasyz etý úshin sýmen jabdyqtaýshy uıymdardyń jumysyn úılestirý qajet ekenin atap ótti.
