Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – teń quqyly táýelsiz memleketterdiń birlestigi

YQPALDASTYQ – ÝAQYT TALABY

Qazirgi zamanǵy álemdik ekonomıkada jahandaný men yqpaldasý úlken mańyzǵa ıe. Yqpaldasý úderisteri taýarlardyń halyqaralyq qozǵalysynyń ósýi men olardy óndirý faktorlarynyń zańdy nátıjesi boldy. Ortaq múddeler jáne mindettermen biriktirilgen memleketter shynaıy básekeles basymdyqtardy ıelene otyryp, ǵalamdyq ekonomıkada tabysty áreket etýde. 1994 jyly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev usynǵan eýrazııalyq yqpaldasý strategııasy óńirlik yqpal­dasýdyń álemdik mysaldaryna negizdeldi. Osy joba negizinde – Eýroodaq modeli, ıaǵnı erkin saýda aımaǵynan Keden odaǵyna, sosyn – ortaq naryqqa, eń sońynda – biryńǵaı ekonomıkalyq odaqqa kezeń-kezeńmen jyljý. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý ıdeıasy – teń quqyly táýelsiz memleketter odaǵy bolady. Onda árbir qatysýshy eldiń múddeleri iske asyrylyp, barlyq jıyntyq áleýeti paıdalanylady. Sonymen qatar, birigý negizinde ekonomıkalyq ózara baılanys qarqyn alady. Bizdiń birlesýdiń obektıvti basym­dyǵy – tildik ortaqtyq, uqsas dúnıe­tanymdyq jáne ómirlik standarttar, ózara is-qımyldyń qalyptasqan óndiristik modelderi bolyp tabylady. Bul rette negizin quraýshy mindetterge bizdiń azamattardyń múddeleri, elder arasyndaǵy dástúrli baılanystardy qoldaý men kúsheıtý jatady. Búgingi kúni TMD elderi arasynda ártúrli yqpaldasý formattary damýda: Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyǵy, Keden odaǵy, Birtutas ekonomıkalyq keńistik jáne basqalar. Olar áriptestik úshin keń tuǵyrnama jasaýda. 2000 jyldyń 10 qazanynda Belorýssııa, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı men Tá­jikstan prezıdentteri Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq qurý týraly shartqa qol qoıǵan bolatyn. Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyǵy Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptasý úderisin tıimdi ilgeriletý úshin quryldy. Eýrazııalyq yqpaldasýdy tereńdetýge kómektesetin mańyzdy element Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa qurý bolyp tabylady. 2011 jyldyń 18 qarashasynda Belarýs Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasynda tıisti shartqa qol qoıyldy. Komıssııa 2012 jyldyń 1 aqpanynda jumysqa kiristi. Ol Keden odaǵynyń jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń turaqty jumys isteıtin retteýshi organy bolyp tabylady. Komıs­sııanyń negizgi mindeti – Keden odaǵy men BEK jumys isteý men damý sharttaryn qamtamasyz etý, yqpaldasýdy odan ári damytý úshin usynystar ázirleý. Komıssııanyń quzyryna kedendik-tarıftik jáne tehnıkalyq retteý, úshinshi elderge qatysty saýda rejimderin belgileý, básekeles, makroekonomıkalyq jáne energetıkalyq saıasat pen basqa da máseleler jatqyzylǵan. Komıssııa sheńberinde sheshimder qabyldaý tetigi Keden odaǵynyń qandaı da bir qatysýshy memleketiniń basym bolýyna jol bermeıtinin atap ótý mańyzdy. Buǵan jalpy basshylyq jasaıtyn Komıssııa Keńesine árbir taraptan úkimet basshylarynyń orynbasarlary kiredi. Komıssııa Keńesine konsensýs arqyly sheshim qabyldaıdy. Keńestiń quzyryna Keden odaǵynyń jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistikte yqpaldasý prosesterin jalpy retteý kiredi. Komıssııanyń atqarýshy organy – Alqaǵa «úshtik» memleketterden úsh ókil kiredi. Komıssııa alqasy Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes pen Komıssııa Keńesiniń sheshimderin oryndaıdy. Keden odaǵynyń jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberinde yqpaldasý salasynda usynystar ázirleýdi júzege asyrady. Mundaı qyzmet fýnksıonaldyq baǵyttar boıynsha qurylady, oǵan Alqa músheleri (mınıstrler) jetekshilik etedi. Alqa músheleri men Komıssııa departamentteri óziniń qyzmet baǵyttary sheńberinde ýákiletti ulttyq organdarmen ózara is-qımyl jasaıdy. Qazirgi ýaqytta Komıssııa qurylymynda 23 departament jumys isteıdi. Olar Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń, Komıssııa Keńesiniń jáne Komıssııa Alqasynyń qyzmetin qamtamasyz etedi. 2013 jylǵy 1 qańtardan bastap Komıssııanyń shtat sany 1071 adamdy quraıdy. Árbir taraptyń sol nemese ózge másele boıynsha óz pikiri bolady. Qazaqstandyq tarap óz ustanymdaryn belsendi qor­ǵaýǵa quqyly. Biz Reseı men Belarýs tarap­tarynyń tizgininde júrmeıtinimizdi senim­men aıtýǵa bolady. Úsh jaqty talqylaý barysynda ózekti máselelerdiń biri – Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq komıssııadaǵy kadrlar máselesi boldy. Kelissózderdiń qorytyndylary boıynsha Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń jobasynda taraptar azamattarynyń úlesin Odaq taraptaryn proporsıonal qarjylandyrý arqyly aıqyndaıtyny jóninde ereje bekitildi. Eldiń Odaq bıýdjetine qanshalyqty kóp salymyna qaraı, Komıssııada onyń azamattarynyń sany kóp bolady. Komıssııa departamentteriniń dırektorlary men olardyń orynbasarlary boıynsha uzaq pikirtalastar boldy. Aqyr aıaǵynda, úsh taraptardyń arasynda ýaǵdalastyqqa qol jetti. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartta laýazymdy tulǵalar boıynsha árbir tarap teń dárejede bolý normasy bekitildi. Bul laýazymdarda ártúrli memleketterdiń azamattary, ıaǵnı eger departament dırektory qazaqstandyq bolsa, onyń eki orynbasary Reseı men Belarýs jaǵynan bolady. Bul laýazymdarǵa kandıdatýralardy árbir tarap Komıssııa Keńesiniń óz músheleri arqyly usynady. Kandıdattardy irikteý kezinde alqasy múshelerinen turatyn konkýrstyq komıssııa qurylady. Konkýrs qorytyndysy boıynsha dırektor nemese onyń orynbasarynyń kandıdatýrasyn Alqa tóraǵasy bekitpegen bolsa, onda sońǵy sheshimdi Komıssııa Keńesi qabyldaıdy. Komıssııanyń qyzmetkerleri halyq­aralyq mártebege ıe. Bizde memlekettik qyzmetke «kúmándi» bolǵan azamattarǵa jol berilmeıdi. Memlekettik qyzmetshiler merzimdi attestasııadan ótedi. Osyǵan baılanysty, qazaqstandyq taraptyń usynysy boıynsha Odaq týraly sharttyń jobasyna úmitkerlerge qosymsha talaptar qoıý, attestasııadan ótkizý jóninde suraqtar engizildi. Bul úmitkerlerdiń sottylyǵy, qos azamattyǵy, t.b. bolýynyń tekserýge zańdylyq múmkindigin beredi. Komıssııanyń Keńesine komıssııanyń qyzmetkerlerin jumystan bosatýdyń negizderin belgileýge quqyq berilgen. Bul taraptyń qarjylandyrý úlesin qysqartýda, sondaı-aq attestasııada teris nátıje anyqtalsa, qyzmetkerlerdi laýazymdarynan bosatýdy da retteıdi. Komıssııaǵa jumysqa qabyldaý kon­kýrstyq negizde júzege asyrylady.Qazaq­stannyń, Reseıdiń jáne Belorýssııanyń azamattary irikteýge qatysýǵa quqyǵy bar. Esik barlyǵyna ashyq. Osy sátti paıdalanyp, Komıssııanyń apparatynda jumys isteýge úmit bildirgen bizdiń otandastarymyzdyń nazaryna salamyn. Konkýrsqa qatysý úshin qujatty Komıssııaǵa joldaı berýge bolady. Irikteý boıynsha, sonyń ishinde konkýrs júrgizý qaǵıdalary, úmitkerlerge qoıylatyn talaptar, bos oryndar jónindegi jarııalanymdar týraly barlyq aqparat Komıssııanyń saıtynda ornalasqanyn (www.eurasiancommission.org) aıtý paryz. Álı KО́MEKBAEV, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri agenttigi tóraǵasynyń orynbasary.