Túbit murtty bozbala kúlimsiregen qalpy qol bulǵap, týǵan jer tósine kele jatqandaı elesteıdi
Álemdegi qurǵaqtaǵy aýmaqtyń altydan birin ıelengen Keńes Odaǵynyń «aqtańdaqtary» jetip artylady. Solardyń bir parasy – Uly Otan soǵysy degen atpen tarıhqa engen qaraly kezeń zulmaty. Talaı shańyraqty kúıretip, ortasyna túsirgen, analardy jesir atandyryp, balalardy jetim qaldyrǵan qıly da qıyn tusta áli kúnge deıin habar-osharsyz ketken, iz-túzsiz joǵalǵan maıdangerlerdi úmitteri úzilmegen kúıi zaryǵa, saǵyna kútken otbasylar qanshama!
Bizdiń shańyraqta ardaqty ákemiz Seıitqasymdy 18 jasynda óz erkimen qan maıdanǵa attanyp, oralmaǵan úlken aǵasynyń taǵdyry tirisinde qatty mazalaıtyn. Qatardaǵy gvardııa jaýyngeri Aıtan Baıtelenov Shortaı aýylynyń týmasy edi. 1942 jyly 25 qyrkúıekte Oktıabr aýdandyq áskerı komıssarıaty arqyly soǵysqa shaqyrylǵan. Áskerı daıarlyqtardan ótken soń I Prıbaltıka maıdanyna qarasty Karachevskıı gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń 247-shi atqyshtar polki quramynda rota bólimshesin basqarǵan. Odan arǵy taǵdyry beımálim bolyp, 2011 jyldyń shildesine deıin iz-túzsiz joǵalǵandar tiziminde júrdi.
Aǵamyz Ermektiń Keńes Odaǵy Qorǵanys mınıstrliginiń Ortalyq muraǵatyna joldaǵan suraýlary nátıjesiz aıaqtaldy. Ákemiz aǵasy jaıly jaqsy habar tosýmen dúnıeden ótti. Keı kezde: «Taǵdyrdyń basqa salǵany osy ma?» dep nalyp otyratyn. 1995 jyly jaryq kórgen «Bozdaqtar» kitabynyń birinshi tomynda Oktıabr aýdandyq áskerı komıssarıaty kinásinen jiberilgen qatelikti oqyǵanda kózine jas úıirilgeni bar. «Baıtelenov Aıtannyń» ornyna «Baıtemenov Aıtjan» dep jazǵany qalaı degen renishin jasyrmaıtyn. Budan basqa «Rústenov Aıtan» dep te esepke alynǵan kórinedi.
Baıtelenovter áýleti jadynda 2011 jyl máńgi umytylmastaı saqtalyp qaldy. Tamyz aıynyń tamyljyǵan bir keshinde ulym Rústen Aıtan aǵamyz jaıly derekterdi ınternetten taýyp, súıinshi habar estirtti. Bárimiz tóbemiz kókke jetkendeı bolyp, qýanyshymyz qoınymyzǵa syımady. «Memorıal» saıtynda A.Baıtelenovtiń Nevel-Gorodoks baǵytynda shabýyldaý operasııasy kezinde 1943 jyly 26 jeltoqsanda erlikpen qaza tapqany, Moıseenko derevnıasy mańynda jerlengeni jazylǵan. Kýálandyratyn qujatta týǵan jyly men týǵan jeri dálme-dál kórsetilgen. Onda atamyz Baıtelenov Ahmetjan týraly derekti de ushyrattyq. Aǵamyzdyń jerlengen jerin izdestirý barysynda ótken ǵasyrdyń 50-jyldary Vıtebsk oblysy Gorodoks aýdandyq atqarý komıtetiniń sheshimimen Kabıshe derevnıasyndaǵy baýyrlastar qabirine qaıta jerlengeni belgili boldy.
Gorodoks aýdandyq atqarý komıtetimen birneshe márte jazysqan hattardyń arqasynda áskerı komıssar, podpolkovnık D.Bogýmırskııden mynadaı jaýap keldi:
«Qurmetti Sábıt Seıitqasymuly! Qyzylásker Aıtan Rústenuly Baıtelenovtiń Moıseenko derevnıasyndaǵy baýyrlastar zıratyna qaıta jerlengenin málimdeımin. «Soǵys bozdaqtary men Otan qorǵaýshylardy máńgi este qaldyrý týraly» Belarýs Respýblıkasy Mınıstrler Keńesiniń qaýlysyna sáıkes, aýdandyq atqarý komıtetiniń sheshimimen onyń esimi memorıaldyq taqtaǵa jazyldy».
Internet betterin paraqtaı otyryp, aǵamyz jaıly birqatar qundy derekter kezdestirdik. Solardyń biri – tankterge qarsy rota bólimshesiniń komandıri A.Baıtelenovti marapattaý týraly «qupııa belgisi» bar 1943 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 029/N buıryq. Onda aǵamyzdyń 13 jeltoqsanda jaýdyń aldyńǵy qorǵanys shebin buzý jáne basyp alý kezindegi erligi men basshylyq jasaý taktıkasy, eki pýlemet oshaǵy men bir brondy tankti joıǵany, «Erligi úshin» medalimen marapattalǵany baıandalǵan. Operasııa kezinde aǵamyz polk komandırinen arnaıy tapsyrma alyp, shartty belgi zymyranynan keıin: «Ýra! Otan úshin!» degen uranmen atoılap, rotany shabýylǵa kótergen.
Amanshylyq bolsa, bıyl máńgilik tynyshtap jatqan baýyrlastar zıratyna taǵzym etýdi, týǵan jerinen bir ýys topyraq ala barýdy oılastyryp otyrmyz.
Sábıt BAITELENOV.
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Shal aqyn aýdany.
