Janǵa batqan aýrý dáriger tapshylyǵyn kórsetip tur

Qarańyzshy, óńirdegi aýyl tur­ǵyn­daryn skrınıngten ótkizý qorytyn­dysynda 1 myń­ǵa jýyq naýqas anyq­talǵan. Búginde medısınalyq tekserýden 32 myńǵa taıaý adam ótken eken. Bul úrdis áli de jalǵasady. 18-29 jas araly­ǵyn­daǵy jastar arasynda da naýqastar sany edáýir. Sol sebepti arnaıy skrınıngterden ótkizilip jatyr. Koronavırýs indeti de aıaq­tan tartyp tur.

Densaýlyq saqtaý mınıstr­liginiń arnaıy buıryǵyna sáıkes aýyl turǵyndarynyń skrınıngi 4 maqsatty top boıynsha júrgi­zilipti. Aldymen «Jastar» – 18-den 29 jas aralyǵynda, odan keıin «Eńbek-1» – 30 ben 44 jas aralyǵy, orta býyn «Eńbek-2» – 45 pen 65 jas aralyǵy jáne «Zeınetker» 66 jastan joǵary qart adamdar tekseristen ótýge quqyly. Budan buryn oblysta skrınıngpen 30-70 jas aralyǵyndaǵy turǵyndar tolyq qamtylǵan eken. Bul rette bizdi qýantqany – aýyl turǵyndaryna kórsetiletin qyzmet túrleriniń keńeıtilgeni.

Máselen, búginde glaýkoma, qant dıabeti, júrek-qan tamyr aýrýlary, asqazan-ishek jol­darynyń jáne búırek jetispeý­shiligi, ókpe týberkýlezi, sút beziniń qaterli isigi aýrýlary erte satyda anyqtalady. Iаkı alystaǵy aýyl turǵyndary emge júginýge erte bastan qamdansa bolady degen sóz. Aldyn alý, erte dıagnostıka jáne ýaqtyly em­deý kez kelgen syrqatpen kúres­te óte mańyzdy. Osy ret­te oblysta turǵyndardy pro­fılaktıkalyq tekserýlermen keńirek qamtý maqsatynda 8 jyljymaly medı­sınalyq pýnkt jumyldyrylǵan. Osyn­daı múmkindiktermen barlyq aýdan­dyq aýrýhana qamtamasyz etilgen eken. Qazirgi ýaqytta aýdandarda 3 jyljymaly medısınalyq pýnkt  pen 5 avtobýs bar. Biraq... Osy «biraq» degennen shyǵady. Mundaı medısınalyq tekserý jumystary jylyna bir-eki ret qana uıymdastyrylady. Tórt túlik­tiń sońynda júrgen keıbir aýyl aza­mat­tary jyljymaly me­dısınanyń kelge­nin de esti­meı qalady. Ári syrqaty qoz­ǵan­da janyn qoıarǵa jer tappaı qala­­tyn jandarǵa anda-munda bir soǵa­tyn kómektiń paıdasy shamaly. Olarǵa emine shıpa beretin maman jaqyn mańda bolǵany tıimdi.

«Koronavırýs indeti kezinde aýyl turǵyndarynyń deni úıinde emdeldi. Baıaǵy dala medısınasynyń tásilin paıdalanyp, syrqatty jeńgender de bar. Aýyldaǵy jalǵyz dáriger qaısy­myzdyń aýrýymyzben alysady. Dert meńdese aýdan ortalyǵyna sabylamyz. Onda da emdep qatyrmaıdy. Dári­ger­lerdiń jetispeıtini bilinedi. Áı­teýir dárihanadan dárimizdi alyp qaıtamyz. Kovıdpen aýyrǵan­dar áli de onyń azabyn tar­typ keledi», deıdi Eskeldi aýdany­­na qarasty Qaratal aýyly­nyń turǵyny Dosymbek Qanatbek.

8 maýsymnan beri Jetisýda 2 554 adam KVI-men naýqastanǵan eken. Kún­nen-kúnge dertti jandar artyp keledi. Syrqattanýshylyq 5 jaǵdaıdan 16 jaǵdaıǵa deıin ósken. Aýyrǵandardyń ara­synda tolyq ekpe kýrsyn almaǵandar (revak­sınalaý) 65 paıyzdy qurasa, múl­dem ekpe almaǵandar 35 paıyzdy qu­rap otyr. Odan bólek, óńirde tolyq genomdyq sekvenırleý nátıjesinde «Serber» sýbgenetıkalyq jelisi tabylǵan.

«Jańa «Serber» shtamynyń belgileri omıkronnyń burynǵy kishi túrlerinen aıtarlyqtaı erekshelenbeıdi. Aýrý kóbinese jiti respıratorlyq aýrýdyń jeńil túrinde bolady. Qyzýdyń kóteri­lýi, býyn aýrýy, azdap murynnan sý aǵý, álsiz­dik bolýy múmkin, keıbirinde ishek aýrý­lary bolady. Shtamm tez juǵýy­men erek­shelenedi, alaıda asa qaýipti emes. Naý­qastardy dıagnostıkalaý jáne emdeý basqa COVID-19 shtamdarynan erek­shelenbeıdi. Infeksııadan qorǵaý­dyń tásili – COVID-19-ǵa qarsy vaksı­na­laý men revaksınalaýdyń aıaqtal­ǵan kýrsy», deıdi oblystyq sanıtarııa­lyq-epıdemıologııalyq departamenti bas­shysynyń orynbasary Ashat Charapıev.

Iá, indet ústi-ústinen bastyr­malatýda. Bul rette áýelgi aýyrt­palyq dári­gerlerge túsetini daý­syz. Aýdandaǵy 2-3 maman aýyl­dan aǵylyp keletin jurttyń qaısysyna jetedi? Maman tap­shylyǵyn aıtpaǵanda, oblys boıyn­sha medısınalyq mekemesi joq aýyldar áli de jeterlik. Keı­bir aýdandarda medısına meke­mesi múlde bolmaǵan. Endi biri apatty jaǵdaıda. Eden­deri tesi­lip, tóbesi qulap turǵan­dary da kezdesedi.

Máselen, 40 myń turǵyny bar Aqsý óńirinde aýdandyq aýrýhanadan bas­qa eki aýrýhana bar. Biri – Mataı­da, ekinshisi – Qapal aýylynda. Qalǵan­dary – dárigerlik ambýlatorııa men feldsherlik-akýsherlik pýnktter. Sonymen Aqsýda barlyǵy 41 medısına mekemesi bar. Aýdanǵa endi 12 medısınalyq pýnkt kerek. Osy jaǵdaı barlyq aýdanǵa qatysty. Eskeldi aýdandyq aýrýhanasynyń dırektory Sáýle Ryspekqyzynyń aıtýynsha, olarǵa da 12 medısına pýnkti kerek. Bıyl úsheýi salynsa, taǵy 9 medısına mekemesine qajettilik týyndaýda. Al jaýapty mamandar «ár aýdanǵa jylyna osyndaı blokty-modýldi pýnktten 2-3-ten salyp alsaq, barlyq eldi mekendi qamtıtyn edik» deıdi.

Jetisý oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Arman Jan­sen­girovtiń aıtýynsha, kadr tapshylyǵy máselesin sheshý úshin mamandardy bas­panamen qamtý, balalaryn balabaqshaǵa ornalastyrý sııaqty áleýmettik qoldaý qarastyrylǵan.

«Qazirgi ýaqytta Prezıdent tapsyrmasymen aýyldyq densaýlyq saqtaý salasyn jańǵyrtý boıynsha aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Onda densaýlyq saqtaý salasyn jańǵyrtý kelesi jyldan bastaý alady. Jetisý oblysy boıynsha josparǵa 59 nysan endi. Onyń ishinde 15 dárigerlik ambýlatorııa, 39 feldsherlik-akýsherlik pýnkt jáne 5 medısınalyq pýnkt bar. Sondaı-aq bıyl oblystyń 6 aýdanynda 12 blok-modýldik konstrýksııa ornatylýda. Onyń 5 nysany qazirgi ýaqytta qoldanýǵa berildi. Bul ortalyqtar Kóksý, Eskeldi jáne Alakól aýdandarynda ornalasqan. Qalǵan 7 nysan jeltoqsan aıynyń basyna deıin paıdalanýǵa beriledi», dedi A.Jansengirov.

Onyń aıtýynsha, medısı­na­lyq mekemelerde «Enbek.kz» elektrondy eńbek bırjasy turaqty túrde júrgizilip turady. Usynylǵan bos jumys oryndaryna apta saıyn taldaý jáne jańartý júrgiziledi. Úmitkerdiń bilik­tilik deń­geıine jáne kásibı quzy­rettiligine qoıy­latyn talap­tar­ǵa sáıkes personal­dy izdeý jáne irik­teý júzege asyrylady. Bıyl ob­lystyń medısınalyq uıym­da­ry­na 82 dáriger kelip, «Enbek.kz» portaly arqyly qabyldanǵan.

Oblys boıynsha emhanaǵa tirkelgen azamattardyń sany – 666 489 adam. Osy rette 6 737 oblys turǵyny emhana aýystyrǵan eken. Iá, árbir adam jaqsy mamanǵa qaralǵysy keletinin eskersek, aýrýhana aýystyrǵan azamattardy túsinýge bolady. Zań boıynsha emhanany turǵylyqty mekenjaıyn, jumysyn nemese oqý ornyn ózgertkende, basqa jaqqa qonys aýdarǵanda, tirkelý emhanasy qaıta qurylyp nemese qyzmet kór­setýdi toqtatqanda da aýystyrýǵa bolady. Sonymen qatar jylyna 1 ret erkin tańdaý boıynsha tirkelý quqyǵy bar.

«Emhanaǵa tirkelý úrdisi­niń mańyzy zor. Sebebi kepilden­diril­gen tegin medı­sı­nalyq kó­mek pen mindetti medısı­nalyq saqtandyrý sheńberinde qyzmet­­terdi josparly paıdalaný úshin emhanaǵa tirkelý qajet. Osy jy­ldyń tirkeý naýqanyna 17 em­hana qatysty, onyń 1-i jańa, jeke­men­shik medısınalyq uıymdar», deıdi Gúlzıra Taıpova.

Jalpy, tirkeletin emhana úıge jaqyn ornalasý qajet. Bul dárigerdiń ýaq­­tyly úıge kelip jedel kómek kórse­týine qolaıly. Ekinshiden, bir otbasy­nyń bir emhanaǵa tirkelgeni jón. Emha­naǵa tirkelý, ótken jyldan bastap elek­trondy úkimet portaly arqyly júzege asyrylatyn boldy. Tirkeýdiń avto­mat­tandyrylýy emhanaǵa «syrttaı» tir­kelý faktileriniń aldyn aldy. Oǵan tir­keýge qatysty shaǵymdardyń kúrt azaıýy dálel.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, jalpy óńir boıynsha 129 583 adam saqtandyrý mártebesin almaǵan. Alaıda saqtandyrý mártebesine qaramastan, barlyq azamat tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemine quqyly. Biraq josparly emdeýge jatqyzý, beıindi maman­dardyń qabyldaýy, qymbat tura­tyn tekserýlerden ótý jáne joǵary tehnolo­gııalyq em alý úshin MÁMS júıesin­de saq­tan­dyrylǵan bolýy qajet. Saqtan­dyrý mártebesin Elektrondyq úkimet por­ta­lynda, Qor saıtynda jáne Telegram-daǵy Saqtandyry Bot arqyly bilýge bolady.

Jalpy, 2021-2022 jyldary bilik­tilikti arttyrý úshin oblys dárigerleri Túrkııa, Reseı, Belarýs sııaqty shetelderde bilimin jetildirip keldi. Bul rette aldymen akýsher-gınekolog, anestezıolog-reanımatolog, nevropatolog, psıhıa­trlar sekildi mamandardyń mańyzy zor. Búginde oblysta 361 medısınalyq uıym kómek kórsetedi.

Jetisý oblysy