Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bıyldyqqa bazalyq mólsherleme ósýmen boldy. 2022 jyldyń 25 qańtarynda – 10,25 paıyz, 24 aqpanda – 13,50 paıyz, 26 sáýirde – 14 paıyz, 26 shildede – 14,5 paıyz, 27 qazanda 16 paıyz bolyp bekitildi.
Telegramdaǵy ikapitalist kanaly «bazalyq mólsherlemeni udaıy ózgertýdiń sońy nege ákelip soǵady?» degen saýalǵa jaýap izdep kórgen:
«Bankterdiń bızneske arzan aqsha joq bolǵandyqtan nesıe bermeı otyrǵany belgili. О́ıtkeni bazalyq mólsherleme 60 paıyzǵa joǵarylap ketti. Memlekettik baǵdarlama boıynsha jumys isteýge ruqsaty bar bankterdiń sany 10-ǵa jýyq. Daǵdarysqa deıin nesıe jyldyq 14-15 paıyzben kepilmen berildi. Sondyqtan memlekettik baǵdarlama jyldyq 9 paıyzǵa jýyq sýbsıdııany shamalady. Sonyń nátıjesinde qaryz alýshy úshin aqyrǵy mólsherleme 6-7 paıyzdy quraıdy dep oılady.
Aqpanda Ulttyq bank bazalyq stavkany 10,25-ten 13,5 paıyzǵa deıin kóterdi jáne bul búkil júıeni tyǵyryqqa tiredi. О́ıtkeni sýbsıdııa 8-9 paıyz mólsherinde eseptelgen, al sońǵy qaryz alýshy jyldyq 7 paıyzben alýy kerek. Al bazalyq stavka ósip ketken soń ekinshi deńgeıli bankterdiń aqshasy 3,25 paıyzǵa qymbattady.
Endi bank nesıeleri jyldyq 17-20 paıyzben (+3,25 paıyz) berile bastady. 7 paıyzdyq maqsatty stavkaǵa jetý úshin aıyrmashylyq burynǵydaı 9 emes, 12+ paıyz boldy (+3,25 paıyz), al aqsha 7 paıyzdan joǵary stavkamen berilmeýge tıis. Sóıtip, memleket ýádesin oryndaı almady jáne memlekettik baǵdarlama boıynsha qarjylandyrý toqtatyldy. Bank memleketke ótinish bildirip, sýbsıdııany 3,25 paıyzǵa kóbeıtýdi suraıdy. Biraq bul barlyq memlekettik baǵarlama kórsetkishin nasharlatady. Sebebi aqsha burynǵydan kóbirek jumsalady, soǵan qaramastan kútiletin nátıje baıaǵydaı qala beredi», delinedi jazbada.
Post avtorynyń sózine súıensek, osydan soń mınıstrlik ókilderi Parlamentke kelip, memlekettik mashınada «benzınniń» azaıǵanyn, sońǵy núktege deıin jetpeıtinin aıtady. Budan keıin memlekettik organ bankterden komıssııany tómendetýdi talap etedi. Qarjy ınstıtýty bolsa, mınýsqa jumys isteýge kelispeıdi, sóıtip prosess toqtaıdy. Buǵan da birneshe aı ketedi.
«Bankterge óndiristi qarjylandyrý maqsaty boıynsha kelip túsken ótinishter jaýapsyz tura beredi, al jobalar toqtaıdy, qurylǵylardy satyp alý júzege aspaıdy, jalaqy tólenbeıdi, qazynaǵa salyq túspeıdi. Kórip otyrǵandaryńyzdaı, óndiris júrip jatqan joq, taýar óndirilip jatqan joq, sheteldik ımport jalǵasa beredi...
Halyq pen bıznes shetel taýaryn tutynýdy jalǵastyrady. Jańa taýar óndirgisi kelgen nemese qazirgi bıznesiniń aýqymyn keńeıtkisi kelgen, solaı naryqqa otandyq taýardy kóbirek jetkizgisi kelgen jergilikti óndirýshi kútken qalpy otyra beredi. Aqyry kásipkerler shyǵyndardy qysqartyp, joba aýqymyn azaıtady. Ol úshin jobalyq-smetalyq qujattardy ózgertýge májbúr bolady. Oǵan 3-4 aı ýaqyt jumsaıdy. Odan keıin ózgertilgen qujat jańa memlekettik ekspertızamen sáıkestendirilýi qajet. Ol da 2-5 aı aralyǵynda ýaqytty alady. Sosyn baryp bankke qaıtadan kelip, ábden kesip-kesip azaıtylǵan jobasyna aqsha suraıdy.
Sol sátte Ulttyq bank taǵy da bazalyq mólsherlemeni 16 paıyzǵa deıin kóterýge qatysty usynys bildirip jatady. Kóp ótpeı taǵy da kóbeıtetinin málimdeıdi. Sonda ne bolady? Taǵy da sol aınalymǵa túsemiz. Sheneýnikter júgiredi, túrli qaǵazǵa qol qoıylady... Sonyń bári shyndap kelgende Qazaqstanǵa taýar tasyp, Qazaqstan halqynyń jáne bıýdjetiniń aqshasynan nesibe terýdi jalǵastyryp jatqan sheteldik kompanııalar úshin ǵana paıdaly bolady.
Bizde búkil memlekettik organnyń mynadaı sharýadan qoly tımeıdi – bir-biriniń qate sheshimderin odan ári órkendetedi, sóıtip qazaqstandyq bıznesti tunshyqtyrady, al sheteldik bıznestiń tynysyn keńeıtedi. Bul aralyqta biz devalvasııadan devalvasııaǵa deıin ómir súrip, sheteldiń taýaryn satyp alyp, syrttan tamaq jeı beremiz», deıdi avtor.
Degenmen taıaqtyń eki ushy bar ekenin ár kez esten shyǵarmaǵan abzal. Bazalyq stavkany kóterý dál qazir májbúrli jáne asa qajet áreket. Bizde odan basqa qoldana qoıarlyq tıimdi qural da bolmaı tur. Prezıdenttiń Úkimet pen Ulttyq bankke tutynýshylyq nesıe júktemesin azaıtý týraly mindet júktep otyrǵany belgili. Qazaqstandyqtar qaryzdaryn tóleı almaı tyǵyryqqa tirele bastady. Sol úshin jeke tulǵa bankrottyǵyna múmkindik beretin zań da qabyldanǵaly jatyr. Bul oraıda bazalyq stavkanyń qymbattaýy jáne soǵan sáıkes nesıe paıyzynyń da ósýi tıimdi bolmaq. Iаǵnı azamattar bank nesıesinen bas tartady jáne qarjy tabýdyń adal ári tıimdi basqalaı jolyn tabýǵa tyrysady. Ulttyq bank logıkasyna sáıkes nesıe az rásimdelgen soń naryqtaǵy suranys ta tómendeýge tıis. Bul óz kezeginde taýarlar baǵasynyń arzandaýyna da áser etpek. Bazalyq stavka qymbattaýynyń taǵy bir oń tusy – depozıt tartymdylyǵy artady. Iá, bul aıtarlyqtaı serpindi kómek emes shyǵar, degenmen az da bolsa ońtaıly qadam. Bazalyq stavka óskendikten, bankter depozıt boıynsha stavkalardy joǵarylatady jáne azamattardyń salymy kóbeıedi. Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatovtyń aıtýynsha, maýsym aıynan bastap teńgedegi depozıtter ájeptáýir artqan. Salym kólemi 30 trln teńgege jetken. Bul – tarıhı maksımým.
Árıne, qazirgideı qysyltaıań kezde qandaı da bir taraptyń qadamyna qol soǵý qıyn-aq. Degenmen májbúrli qadamnyń oń tustaryn da atap ótken artyq bolmaıdy. Túptep kelgende el ekonomıkasy bazalyq stavkanyń joǵaryly-tómendi zyr qaǵýyna táýeldi de bolmas edi, eger óndiris áý bastan jolǵa qoıylǵan, jemqorlyq jaılamaǵan, ekonomıka ártaraptandyrylǵan bolsa.
Ulttyq banktiń aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatý sıkly 2022 jyldyń 5 jeltoqsanyndaǵy sheshimimen aıaqtala ma, álde bazalyq stavka taǵy bir basqyshqa joǵarylaı ma, ony keler jyldyń qańtarynda bilemiz. Bazalyq paıyzdyq mólsherlemege qatysty kezekti sheshim 2023 jyldyń 13 qańtarynda jarııalanady.
