Jylý jelilerin baqylaý mańyzdy

Buǵan naqty dáleldi jylýǵa qa­tys­ty problemamen baılanys­ty aı­tý­ǵa bolady. Máselen, 6 jeltoq­san­­ǵa qaraǵan túni munaıly shahar­dyń «Nursaıa» shaǵyn aýdanynda kóp­qabatty 9 turǵyn úı birneshe sa­ǵat jylýsyz qaldy. Oǵan jylý qa­zan­dyǵynyń isten shyqqany sebep bol­ǵan. Sol sebepten turǵyn úılerdegi páterlerge jylý berý toqtatylǵan. Ob­lys ákiminiń orynbasary Qaırat Nurtaevtyń aıtýynsha, páterlerdegi jylý jelisiniń tehnologııa boıynsha qarastyrylmaǵan kez kelgen ózgerisi kópqabatty turǵyn úıdi jylytýǵa keri áser etedi. Muny turǵyndar da, turǵyn úılerge kommýnaldyq qyzmet kórsetý mekemesiniń basshylyǵy da eskermeıdi. Tipti jylý berý úshin dıagnostıkany merziminde júrgizbegeni anyqtalǵan.

Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bas­qarmasynyń basshysy Aıdýlat Kenje­bekovtiń aıtýynsha, bıyl turǵyndar tara­pynan 130 shaǵym túsken. Ási­re­se Atyraý qalasynyń «Nursaıa» sha­ǵyn aýdanyndaǵy kópqabatty 39, bas­qarý organy anyqtalmaǵan 336 úı­diń turǵyndary jıi shaǵymdanady. Bıylǵy 12 qazanda «Atyraý jylý-elektr ortalyǵy» AQ-da qýaty 100 MVt quraıtyn №12 týrboagregattyń jumysy toqtatylǵan. Atalǵan týrboagregat 2020 jyly kúrdeli jóndeýden ótkizilgenin eskersek, bul iste nem­quraılyq ańǵarylady.

– Alaıda bul týrboagregatty qal­pyna keltirý jumystaryn 2023 jyl­dyń 30 qańtaryna deıin aıaqtaý jos­parlanyp otyr. Jalpy, stansanyń bel­gilengen elektr qýaty 474 MVt-ty quraıdy. Al qazirgi jaǵdaıy boıynsha naqty óndirilgen kólem – 186 MVt. Stansanyń negizgi qondyrǵylaryn­da júrgizilip jatqan jóndeý jumysta­ry ýaqtyly aıaqtalmasa, jylý berý maýsymynyń turaqty ótýine qaýip tóný yqtımaldyǵy joǵarylaı­dy. «Aty­raýJylýJúıeleri» AQ-nyń men­shi­ginde jylý jelileriniń tozý deńgeıi 68 paıyzdy quraıtyn 426,7 shaqyrym jylý jelileri bar. Investısııalyq baǵdarlama aıasynda jyl saıyn 13-20 shaqyrym jelige jóndeý júrgiziledi. Biraq bul 50 jyldan beri qalyptasqan jylý jelileriniń tozý deńgeıin azaıtpaı otyr. Bul jelilerdi tolyqtaı jón­deýden ótkizý úshin jyl saıyn 70 shaqy­rym jylý jelisin aýystyrý qajet, – dep málim etti Aıdýlat Kenjebekov.

Atyraý qalasynyń ákimi Meıirim Qalaýıdyń málimetine súıensek, tozyǵy jetip turǵan jeke jylý qazandyqtary bar. Kópqabatty turǵyn úılerdi jylý jáne ystyq sý jelileriniń qýatyn arttyrý úshin qosalqy 3 jylý qazandyǵyn satyp alýǵa ashyq elektrondyq konkýrs jarııalanyp, jeńimpaz merdiger mekeme anyqtalǵan. Merdiger mekememen kelisimshart negizinde 1 jylý qazandyǵy «Tulpar» shaǵyn aýdanyna qoıylǵan. Bul qazandyq 8 kópqabatty úıdi qamtıdy. Memlekettik satyp alý jumystarynyń baıaýlyǵyna baıla­nys­ty 2 jylý qazandyǵy kesh jetkizi­­lip­ti. Qazir 2 jylý qazandyǵyn mon­tajdaý jumystary bastaldy. Eki jylý qazandyǵy «Nursaıa», «Bolashaq» shaǵyn aýdandaryndaǵy 13 úıdi qamtıtyny kózdelip otyr. Al «Nursaıa» shaǵyn aýda­nynda jylý qazandyǵynyń joqty­ǵy­nan jylýmen qamtýda qıyndyq týyn­daǵan. Merdiger mekeme rezervtegi jylý qazandyǵyn ornatyp, iske qosady.

Oblys ákimi Serik Shápkenov te jeke jylý qazandyǵy bar turǵyn úı keshenderiniń turǵyndarynan aryz-shaǵymdar kóp túsetinin jasyrmaıdy. Turǵyndar úıdiń salqyndyǵyn aıtyp, bazynasyn jetkizedi. Sol sebepten, energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jylytý maýsymyndaǵy túıtkildi máselelerdi sheshý úshin arnaıy baǵdarlama daıyndaýy qajet.

– Biz áriptesterimizdiń «Áleýmettik nysandardaǵy rezervtik jylý qazan­dyǵy tekserildi, jylý berý maýsymyna daıyn» degen sózine senip keldik. Qalanyń aýmaǵynda ár salaǵa bólinip, árkim óz betimen jumys isteıdi. Sonda qala ákiminiń fýnksıonaldyq mindeti qandaı bolmaq? Qala ákimi barlyq iske baqylaýdy kúsheıtýi kerek. Ár mekeme óz jumysymen tıisti deńgeıde aınalysýǵa tıis. Eger áriptester ara­synan jumysyna nemquraıdy qara­ǵandar bolsa, onda dereý sharasyn alý qajet, – deıdi S.Shápkenov.

Ákimniń pikirine qaraǵanda, jylýmen qamtý, jalpy kommýnaldyq sa­lada «bólip alý» degen qaǵıda bolmaýy kerek. «Mynaǵan páter ıeleri koo­peratıvi, basqasyna «Atyraý-Jaryq», ne «AtyraýJylýJúıeleri» AQ, jeke jylý qazandyqtary bary óz aldyna jaýap beredi» dep bólýge bolmaıdy.

– Turǵyndardyń aryz-shaǵymyna atústi qaraýǵa bolmaıdy. Olardyń tıis­ti deńgeıde sapaly qyzmet alýǵa quqyǵy bar. Ony biz qamtamasyz etýimiz qajet. Qazir eń birinshi kezektegi másele – jylytý maýsymynyń qıyndyqsyz ótýin qamtamasyz etý, – dedi S.Shápkenov.

Munaıly óńirdi elektr ener­gııasymen, oblys ortalyǵyn jylýmen qamtamasyz etetin Atyraý jylý elektr ortalyǵy 1963 jyly iske qosylǵan. Kásiporynnyń qýaty 474 MVt elektr jáne 798 Gkal/saǵ jylý energııasyn óndirýge jetedi. Ortalyqta 11 týrboagregat, 14 jylý qazandyǵy jáne bir gaztýrbınaly qondyrǵy bar. Sonymen qatar kásiporynda saǵatyna 103 Gkal óndiretin úsh fın jylý qazandyǵy jumys isteıdi. Fınlıandııada jasal­ǵan qazandyqtar – Atyraý qalasy­nyń oń jaǵalaý bóligin jylýmen jáne ystyq sýmen qamtamasyz ete­tin Atyraý jylý elektr ortalyǵynyń quramdas bólikteriniń biri. Onyń óndiristik qýaty – 120 MVt (103 Gkal). Árqaısysynyń qýaty 40 MVt-ty quraıtyn úsh jylý qazandyǵy 1995 jyly paıdalanýǵa berilgen.

2022-2023 jyldardaǵy jylytý maýsymynda turaqty jumysty qam­tamasyz etý boıynsha josparly is-sharalar aıasynda kásiporynda №2, №9 jáne №11 jylý agregattary, №9 týrboagregaty tolyq kúrdeli jóndeý­den ótkizilgen. Máselen, qarasha­nyń sońyna deıin №5 týrboagregatyn jóndeý josparlanǵan. Alaıda ony aıaqtaý jeltoqsan aıynyń sońyna de­ıin uzartylyp otyr. Al 2021-2024 jyl­darǵa arnalǵan ınvestısııalyq baǵ­darlamaǵa sáıkes qýaty 130 MVt jańa týrboagregatty aýystyrý jáne ornatý jumystary júrgizilip jatyr. Sonymen qatar №13 (65 MVt) jáne №6 (65 MVt) týrboagregattaryn aýys­tyrý jumystary qolǵa alyndy. Osyn­daǵy №6 týrboagregat jumystaryn aıaq­taý 2024 jyldyń jeltoqsan aıyna ­josparlanypty.

Atyraý jylý elektr ortalyǵy­nyń negizgi otyn túri – tabıǵı gaz. Apat­tyq jaǵdaıda mazýtty qoldanady. Qazir kásiporynda osy maqsat úshin 3 819,7 tonna mazýt qory bar.

Atyraý oblysy