«Kúrshim» paromy kúlli aýdannyń júgimen júzedi

Altaı baýyryndaǵy aýdannyń halqy úshin kúrmeýi qıyn másele bolǵan ótkel máselesi búginde tolyq sheshimin tapty. «Kúrshim» paromy óńir turǵyndarynyń  ǵana emes, aýdanǵa asyqqan qonaqtardyń da kóńilinen shyǵyp tur. Dızeldi parom byltyr tolyǵymen kúrdeli jóndeýden ótip, halyq ıgiligine berilgen edi. Bıyl 6 sáýirde, aıdyndaǵy muzdyń kóbesi sógile bere maýsymdyq tasymal qyzmetin qaıta jalǵastyrdy. «Kúrshim» dızeldi elektrohodynyń ereksheligi de osynda – Altaıda alty aıǵa sozylatyn qys aıaǵyn kútpeı, qalyńdyǵy 30 santımetr­ge deıin jetetin muzdy erkin buzyp jarady. Bir tasymalynyń ózinde 70-ke jýyq avtokólikti alyp ótýge qabiletti. 200 tonnaǵa deıin júk kóteredi. Ertistiń aq aıdynyna kórik bergen elimizdegi biregeı paromnyń qyzmeti óńir ekonomıkasy úshin óte mańyzdy. Kúrshimdikter erteden parom qyzmetine júginýge májbúr. Arǵy jaǵalaý men bergi jaǵalaýdy jalǵap turǵan parom 1964 jyly Reseıdiń Túmen qalasynda jasalǵan eken. 1968 jyly ol Soltústik Muzdy muhıtty jaǵalaı júzip, Ertispen órlep, Buq­tyrma sý qoımasyndaǵy ót­keldi qamtamasyz etý maqsatynda Shyǵys óńirine jetkizilgen. Sodan beri bul parommen kári de, jas ta, bári-bári ári-beri qan­shama ret qatynady deseńizshi! Esebin eshkim dóp basyp aıta al­maıdy. Bizge aıany – jarty ǵasyr qatynas quraly boldy. Alaı­da, kez kelgen dúnıe tozady. «Enıseı» esimin enshilep, en ózen­di erkin júzgen paromnyń da sońǵy jyldary «yńqyl-syń­qyly» kóbeıdi. Burandasyn il­daldalap túzep qoıyp júre beretin qurlyqtyń kóligi emes, bir aýyldy kóshirip áketýge qaýqarly kemeniń qaýipsizdigin oılamasa bolmaıdy. Syn saǵatta 55 jyl jóndeý kórmegen parom óńir basshysy Berdibek Saparbaevtyń sheshimimen memlekettik menshikke qaıtarylyp, Buqtyrma sý qoımasynan Zyrıan aýdanynyń Per­vomaı eldi mekenine jón­deýge jiberildi. Kemeniń sý mújigen saýyry men tabanyn ınjenerler men tehnıkter, súńgýirler áb­den tekserip, tolyq jóndeýden ót­kizdi. Korpýstyq jumystar júr­gizilip, elektr qozǵaltqyshy aýys­tyryldy. Paromdy jóndegen «Gıd­rostal» JShS dırektory Ana­tolıı Sınısynnyń aıtýynsha, jón­deý jumystary bir jylǵa sozyldy. Bul ýaqytta tolassyz jú­re­tin halyqtyń kúni kishigirim barjalarǵa qarap qaldy. Onyń «qushaǵy» elektrohodtaı keń emes. Syımaı qalǵan jurt jaǵalaýda orynǵa talasyp, arazdasyp-aq qalatyn yńǵaısyz jaǵdaı týa bastaǵan. Mine, kúrmeýli máseleniń túıinin tarqatqan paromnyń paıdalanýǵa berilý sátinde óńir basshysy Berdibek Saparbaev: «Kúrshim óńiriniń turǵyndary úshin paromnyń qanshalyqty ózekti ekenin bi­lemin. Sondyqtan osy prob­le­manyń oń sheshim tabýyna baryn­sha kúsh saldyq. Sý kóligi siz­der­diń ıgilikterińizge qyzmet etetin bolady», – dep qýantqany esimizde. Paromdy jóndeýge oblys bıýdjetinen 117 mıllıon teńge bólinse, Saýd Arabııasy 80 mıllıon teńge kóleminde qarjylaı demeýshilik kórsetti. Qazirgi kezde kemede jolaýshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Ana men bala bólmesi, demalys múıisteri, gazet-jýrnal oqýǵa arnalǵan oryndar, qoǵamdyq ashana jumys isteıdi. Qol jýatyn ystyq jáne sýyq sý da aǵyp tur. Komanda músheleriniń tynyǵýyna arnalǵan jatyn bólme de qarastyrylǵan. Parom tańǵy saǵat 6.00-den keshki 22.00-ge deıin qyzmet kórsetedi. Ińir qarańǵysynda da toqtamaıtyn kemede 30 adam eki aýysym boıynsha jumyspen qamtylǵan. Kúrshim aýdanynyń ákimi Altaıbek Seıitovpen áńgi­meles­kenimizde, ótken jyly tamyz aıynan bastap qyzmet kórsete bastaǵan paromnyń qys túse muzdyń qalyńdyǵy 1,5 metr bolyp qatqanǵa deıin damyldamaǵanyn jetkizdi. Sóz etip otyrǵan keme qyzmetinde aýyl sharýashylyǵy taý­arlaryn óndirýshi kásipkerlerdiń ónimderin tasymaldaýǵa 50 paıyz jeńildik berilgen eken. Soǵys ardagerlerine  qamqorlyq bar. On jyldan astam ýaqyt boıy Qyzyltý ótkeliniń meńgerýshisi bolyp eńbek etip kele jatqan Baqytbek Nurpeıisov paromnyń iske qosylýymen birge halyqqa da qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, alty sha­qyrym qashyqtyqtaǵy qos jaǵa­laýǵa kúnine 16 márte baryp-qaı­tatyn parommen orta eseppen al­ǵan­da 150-den astam kólik ótedi eken. – Saǵat saıyn júrip turǵan­dyq­tan eshqandaı abyr-sabyr tirlik  joq. Bul jerdiń jeli, tabıǵaty qatań. Sondyqtan «Kúrshim» paromy kishigirim barjalarǵa qaraǵanda senimdi ári qaýipsiz. Alty baldyq tolqynǵa shydas beredi. Jaz aılarynda parom arqyly ótetin jurt ta kóbeıedi. Ásirese, demalysqa shyqqan oqýshylar kóp qatynaıdy, – deıdi Baqytbek Nurpeıisov. Parom kapıtany Valerıı Semenovıch óziniń alǵashqy reısin osy kemede 1977 jyly 1 sáýirde bastaǵan eken. Bir kezderi «Enıseı» dep atalǵan paromda búkil ómirin ótkizip kele jatqan Valerıı qazirgi «Kúrshimniń» tehnıkalyq jaǵdaıynyń jaqsy ekenin jetkizdi. Sý astyndaǵy bóliginiń 900 sharshy metrine kúrdeli jóndeý júrgizilgen parom daýylda da, qalyń muzda da tolyǵymen synaqtan ótipti. Búginde Zyrıan aýdanyndaǵy ­zaýytta «Ertis» atty dál osyndaı ekinshi parom kúrdeli jóndeý­den ótkizilýde. Oǵan oblys qazy­nasynan qajetti qarjy bólindi. Sátin salsa, ekinshi paromnyń da aıdynǵa shyǵar kúni jaqyn. Iаǵnı, qos parom eki jaǵada turyp, halyq­tyń kidirýine jol bermeıtin bolady. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kúrshim aýdany.