«Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń birinshi ornyn Muqashevter áýleti aldy
Ushqan uıa
Áńgimemizge arqaý etkeli otyrǵan Muqashevter áýleti jónindegi shaǵyn shejireni, osy áýlettiń ustazdyq bastaýynda turǵan Eshmuhan Muqashevten taratýdy jón kórdik. Eshmuhan Muqashev Aqkól aýdanyndaǵy О́rnek aýylynyń týmasy, qazaq tili men ádebıetinen dáris bergen. Belgili jazýshy Jaıyq Bekturov Eshmuhan Muqashulynyń bilim bulaǵynan birge sýsyndaǵan, qalam qaıratkeriniń izbasary, shákirti bolǵan. Otbasyndaǵy 8 balanyń beseýi áke jolyn qýyp, muǵalimdik mamandyǵyn tańdapty. Ustaz otbasynda dúnıege kelip, tálim-tárbıe alǵandar búgingi kúni elimizdiń túkpir-túkpirinde bilim, ǵylym salasynda eńbek etip júr. Árıne, balapan óskende qyran bolýy úshin, ony ushýǵa úıretýshi muzbalaq bolýy shart. Sol balapandardy uıasynan ushyryp, boıyna bilim-ónege Hám tárbıeni daryta bilgen Eshmuhan Muqashev tek bir otbasynyń urpaǵyna ǵana emes, aýdan, oblys, Respýblıka kólemindegi pedagog, tárbıeshiler qaýymyna úlgi. Áńgime keıipkeri Eshmuhan Muqashev birge týǵan baýyrlary da Aqmola oblysynyń mektepterinde eńbek etip, talaı pedagogıkalyq ujymdardy basqarǵan. Máselen, týǵan inisi Kenjebek Muqashev te 44 jyl ustazdyq etken. Onyń Ǵalııa esimdi qyzy Astana qalasyndaǵy Medısınalyq ýnıversıtette muǵalim, al Álııa atty qyzy elordadaǵy Aýyl sharýashylyǵy ýnıversıtetinde oqytýshy.
Eshmuhan atanyń tuńǵyshy Faına Muqasheva – oblysymyzǵa, Respýblıka kóleminde keńinen belgili. Ol talaı jyldar boıy Aqmola oblystyq bilim qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý ınstıtýtynyń dırektory boldy. «Qazaq KSR aǵartý ozaty», Qazaqstannyń bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri belgisimen, «Eńbek ardageri», Y.Altynsarın medaldaryn, Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Alǵys hatymen marapattalǵan. Onyń kindiginen taraǵan ul-qyzy da ustazdar qatarynda. Qaıshan Eshmuhanqyzy zeınet jasyna kelgenshe Aqkól aýdany, О́rnek orta mektebinde dırektor bolyp, osy mektepti ǵana emes, osy aýyldyń kórkeıýine mol eńbegin sińirdi. Taǵy bir qyzy Zeıin Aıýpova-Muqasheva aıaýly anasy men ardaqty ákesiniń bastaǵan jolyn jalǵap, joldasy Talǵatbek Aıýpovpen birge О́rnek orta mektebinde muǵalimdik jumysyn atqaryp, osy mekteptiń ujymyn basqardy. 2009 jyly О́rnek orta mektebiniń dırektory bolyp taǵaıyndaldy. Eńbek ótili – 37 jyl. Uly Muqashev Dáýlethan orys tili men ádebıeti mamandyǵy boıynsha S.Seıfýllın atyndaǵy Selınograd memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirdi, orys tili pániniń muǵalimi bolyp jumys isteıdi, eńbek ótili – 30 jyl. Tárbıe men bilim berýshi, ustaz Eshmuhan Muqashevtiń ekinshi urpaǵyn da áńgimeden tys qaldyrý múmkin emes. Onyń ómirlik joly ákeden balaǵa, baladan nemerege mura boldy. Qyzy Faına Eshmuhanqyzynan 1971 jyly dúnıege kelgen jıeni Satybaldına Dına Jaǵyparqyzy – L.N.Gýmılev atyndaǵy ulttyq ýnıversıtettiń oqytýshysy, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, PhD doktory, dosent. «Balapan uıada ne kórse, ushqanda sony iledi» degen danalar sózi Muqashevter syndy atadan-balaǵa jalǵasqan, tamyryn tereńnen alǵan ónegeli áýletke arnalsa kerek.
Mádına QASENOVA.
Batyrhanovtar áýleti – «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń ekinshi oryn jeńimpazy
Máýeli báıterektiń butaqtary
Kókshetaýda ylǵı basshy qyzmetterde, áldebir abyr-sabyr uıymdastyrý sharalarynyń basy-qasynda jalyndap júretin Batyrhanov degen azamat jigitter bar. Olar – ótken jyldary Kókshetaý qalasynyń ákimi bolǵan, qalanyń qurmetti azamaty, respýblıkanyń qurmetti qurylysshysy, búgingi tańda oblystyq eńbek ınspeksııasy basqarmasynyń basshysy Munarbek Búrkitbaıuly Batyrhanov, respýblıkanyń qurmetti týrızm qyzmetkeri, professor, búgingi tańda oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Shynarbek Búrkitbaıuly Batyrhanov, qarjy polısııasynyń otstavkadaǵy polkovnıgi Temirbek Búrkitbaıuly Batyrhanovtar. Qaryndastary Gaýhar Búrkitbaıqyzy Batyrhanova bolsa respýblıkanyń densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi.
Bir-birine túrleri uqsas aǵaıyndylardyń alǵyrlyqtaryna rıza keıippen qarap, osy ul-qyzdyń bir shańyraqtan órbigenine kóńiliń tola otyryp, shyqqan ortasy kim eken deriń anyq. Sol mezet óńiri orden-medaldarǵa toly, toqsandy tolyq óńgerse de, eńsesin tik ustap, kári emendeı qasqaıyp kele jatqan olardyń ákelerin kóresiń. Ol – Uly Otan soǵysynyń ardageri, derbes zeınetker, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, «Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty» Búrkitbaı Batyrhanov aqsaqal. Abzal analary Kúlnaraı Tákenqyzy. Búgingi qazaq qoǵamynda «shal kóp te aqsaqal joq, dýaly aýyz qarııa joq» dep kúńirengenderdi qulaq shalyp júr. Ondaı derttiń bary ras. Jasy jetkenmen kemeline jetpeı, keri ketken zamannyń yqpalynan shyǵa almaı júrgen biren-saran úlkender bar da shyǵar. Biraq, Qudaıǵa shúkir ultymyzdyń ınabaty men ıbasyn, qadiri men qasıetin boıyna sińirip qalǵan báıterekteı asyl atalarymyz jetip artylady.
Sonyń biri, mine, salıqaly da sabyrly, úrim-butaǵyn jaıqaltyp ósirgen, ulty men jurtyna eńbek etken, on nemeresi men jıyrma shóberesin ıiskep otyrǵan Búrkitbaı Batyrhanov aqsaqal. Odan ári úńilseńiz ómirdiń talaı qıyndyǵynan muqalmaı, talaı synaǵynan súrinbeı ótken Búrkitbaı ataıdyń ata-tegine kóz júgirtseńiz onyń da tekti áýletten qanat qaǵyp shyqqanyn ańǵarasyz. Ákesi Másip Aıyrtaý óńirinde qus salyp, ıt júgirtken kásibı ańshy, saıatshy bolypty. Atalardan mıras bolyp qalǵan osy bir sahı ónerdi mán berip mánistep, qyzǵyshtaı qorǵapty. Tipti, KSRO-nyń saıatshylar qoǵamyna múshelikke tirkelipti. Másip ańshy ań qýalap, qyzyqqa qus salǵan emes, ony óner dep, shyn kásip dep qaraǵan eken. Kúshi men qaıratyna, óreli ónerine sengen ol eshqashan qara basynyń qamyn kúıttemegen, kópti oılaǵan, jurtqa pana bolǵan. Osyndaı otbasynda ósken Búrkitbaı ataı da ómir synaqtarynda bir súringen joq.
Keshegi Uly Otan soǵysynda elimizdiń arda azamattarymen birge ot keshti, jaýǵan oqtyń astynda júrdi. Elge abyroımen oraldy. Soǵystan keıingi qıraǵan eldi qalpyna keltirý isine belsene aralasty. Adal júrdi, bel sheshpeı eńbek etti. Oblystyq partııa komıtetindegi jaýapty qyzmetin de múltiksiz atqardy. Oı júıesin irkip, toqtala ketsek, 1941 jyly Kókshetaý pedagogıkalyq ýchılıshesin, 1962 jyly KOKP OK janyndaǵy Joǵary partııa mektebin bitirdi. Qyzyltý aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy Kókshetaý oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi bolyp eńbek etti. Birinshi dárejeli Uly Otan soǵysy, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet Belgisi» ordenderin, «Erligi úshin», «Jaýyngerlik erligi úshin», «Germanııany jeńgeni úshin», «Malaıa Serbııa VSHV», taǵy basqa medaldardy ıelendi. Otanǵa osylaı eńbek etip, abyroıly ul-qyz tárbıelegen ardager atamyz jaqynda oblystyq «Mereıli otbasy» baıqaýyna qatysyp, júldeli orynǵa ıe boldy. Búginde qazynaly qart atanǵan Búrkitbaı aqsaqaldyń bul taǵy bir ónegesi edi.
Serik JETPISQALIEV.
Kókshetaý.
Kolesnıkter áýleti – «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń úshinshi oryn ıegeri
Tyńnyń tuńǵysh shańyraǵy
Eń alǵash salynǵan úı, birinshi kóshe. Qazirgi Egindikól aýylyndaǵy yqshamaýdan1954 jyldardaǵy tuńǵysh tyń ıgerýshilerdiń ornalasqan jeri bolatyn. Jalyndy jastar úlken talpynyspen baspanalaryn qura bastaıdy. Al olardyń arttarynan paromdarmen Esil ózeni arqyly tehnıka kelip jetedi. Birneshe kúnnen keıin palataly shaǵyn qalashyq yrǵaqta jumys isteıdi. Dúkender ashyldy. Biraq onda satýshy bolmapty. Túrli azyq-túlik bar palatkadaǵy dúkende kassa-jáshigi turypty. Oǵan alǵashqy tyń ıgerýshiler alǵan taýary úshin aqshasyn salyp otyrdy. Bir aıdan keıin satýshy keledi. Tekseris jasaıdy. Sonda kassa jáshiginde aqshanyń somasy taýardan áldeqaıda kóp ekenin baıqaıdy. Kóktemge qaraı qurylys jumysy da jandanyp, alǵashqy kósheler – Selınnaıa jáne Belorýsskaıa degen atpen paıda bolady. Qurylys materıaldary tasymaldanyp, úıler salyna bastaıdy. Ádette, joldastar jınalyp, aı saıyn kezekpen bir-birine úı salatyn. Palatalardyń ornyna ádemi aýyldar paıda boldy. Tyń ıgerýshilerdiń alǵashqy qatarynda Harkovten kelgen ýkraındyq jigit Nıkolaı Kolesnık te bar edi. Sol kúni ol óziniń Qazaqstanyndaǵy, óziniń alpysynshy kóktemin qarsy alady. «Sol kezde alǵashqy kóktemdi asyǵa kúttik. Mańaıdyń bári jyrtylmaǵan keń dala. Alǵashqy beskorpýstyq soqany da tirkedik. Kópten kútken alǵashqy jer jyrtyldy. Orkestr oınap, gúl syılanbasa da árqaısymyzdyń janymyzda saltanatty sezim turdy», dep áńgimesin órbitti Nıkolaı Dmıtrıevıch. «Áli esimde, eń alǵashqy egistik jer. Men tyń jerdi ıgerýge slesar bolyp keldim. Birinshi jyly mehanızator tapshy boldy. Sonymen, búkil taǵdyrym jermen tamyrlasty. Keıinnen mashınaǵa otyrdym», deıdi ol. Búkil sanaly ǵumyryn osy Krasnoznamenskıı sovhozynyń órkendeýine arnaǵan, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet Belgisi» ordenderiniń ıegeri Nıkolaı Dmıtrıevıch Kolesnık naǵyz – eńbek adamy.Osy jerde balalary da, nemereleri de ósip erjetti. Baqılyq bolǵan joldasy Olımpıada Sergeevna ekeýi shırek ǵasyr tatý-tátti ómir súrdi. Tyń jerdegi ótken eń alǵashqy toı da osy ekeýiniki bolatyn. Tyń ıgerýdiń birinshi jylynyń kókteminde, 31 mamyrda bas qosyp, otaý qurady. Aýylymyzdyń kónekóz qarııalary bul otbasylyq jupty otbasylyq baqyt pen senimdiliktiń úlgisindeı kóredi. Tyń – onyń jalyn atqan jastyǵy, ómiriniń eńbir keremet qyzyqty shaǵy bolyp qala beredi. Jyl saıyn kóktem kelgende, Nıkolaı Dmıtrıevıch árdaıym óziniń qazaq jerindegi tuńǵysh kóktemin eske alady.
Svetlana Gýrbanova. Egindikól aýdany.
P.S. Elimiz óńirlerinde uıymdastyrylyp, óz máresine jetken «Mereıli otbasy» aksııasynyń jeńimpazdary týraly materıaldar serııasy gazetimizdiń aldaǵy nómirlerinde óz jalǵasyn tabatyn bolady.
