Tarıhtan biletinimizdeı, alǵashqy adamdar tasqa qashap jazǵan. Úńgirlerde ań aýlap jatqan kórinister, túrli rásimder, adam beıneleri, tańba, belgiler qashalǵan. Bul sol kezdegi baılanys quraly boldy. Al ol keskinderdi beıneleý úshin boıaǵyshtar, tas-kómir men kúıdirilgen aǵash tamyrlarynyń untaǵy qoldanylǵan.
Syna jazýy. Alǵashqy jazba tilin – syna jazýyn ejelgi Mesopotamııa turǵyndary oılap tapqan. Olar aqparatty taıaqpen jumsaq saz taqtaıshalarǵa jazyp otyrdy. Qazba jumystary kezinde tabylǵan saz taqtaıshalar sol kezdegi órkenıet týraly, taıpalardyń ómir salty týraly málimet alýǵa múmkindik berdi.
Sııamen jazý. Qazirgi sııanyń alǵashqy analogtary ártúrli elderde bir ýaqytta paıda bola bastaǵan. Olardy jasaý úshin kúıe nemese josa boıaýyn aralastyryp sirke sýy men ósimdik maıyn qosqan.
Ejelgi Egıpette sııany keptirip saqtaǵan. Jazatyn kezde olardy sýda suıyltyp paıdalanyp otyrǵan. Al mysyrlyqtar papırýsqa jazý úshin úshkir bambýk taıaqshalaryn qoldandy. «Kalamos» dep atalatyn mundaı taıaqshalar Ejelgi Gresııada da qoldanylǵan.
Qytaıda mátin jazý úshin taıaqshalar emes, kóbine qylqalamdar paıdalanyldy.
Qaýyrsyn qalam. Qalamdar jazý quraly retinde Eýropada erte orta ǵasyrlarda kalamostyń ornyna qoldanyla bastady. Qaz qaýyrsyndary jıi qoldanylǵan. О́ıtkeni olar sııany jaqsy sińiretin.
Qaýyrsyn qalamdy jazýǵa jaramdy etý úshin ony siltige qaınatyp, keptirip, kúıdirip, ystyq qumǵa qataıtqan. Osydan keıin qalamnyń ushy arnaıy pyshaqpen qaıralyp, sııa aǵyzý úshin ortasynda oıyq jasalǵan. Qaýyrsyn qalamdar XIX ǵasyrdyń basyna deıin jazýdyń negizgi quraly boldy.
Qaryndash. Erte orta ǵasyrlardan bastap jazý jáne sýret salý úshin qalamdar ǵana emes, sonymen qatar kúmis ıne de qoldanylǵan. Kúmistiń qaǵazǵa kókshil-sur iz qaldyratynyn baıqaǵan. Kúmispen jazylǵan nárseni óshirý múmkin bolmaǵan. Keıin qara shıferden jasalǵan «ıtalıandyq qaryndash» keńinen qoldanyldy.
XVI ǵasyrda alǵashqy grafıt qaryndashtary paıda boldy. Biraq bastapqyda olardy jazý úshin paıdalaný yńǵaısyz boldy. Al áıgili altyburyshty qaryndashtardy 1851 jyly Faber-Castell qaryndash fabrıkasynyń ıesi usynǵan. Búgingi tańda keń taralǵan mehanıkalyq qaryndashtardy 1869 jyly amerıkandyq Alonso Taýnsend Kross oılap tapqan.
Qalam. Sharıkti qalamdar XIX-XX ǵasyrdyń basynda paıda boldy. Alǵashqyda bundaı qalamǵa ekiniń biri qol jetkize almaǵan. Biraq naryqtaǵy básekelestik baǵanyń tómendeýine jáne onyń túr-túriniń paıda bolýyna áser etti.
