Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL «EQ»
О́ńirde osy baǵytqa bólingen qarjy edáýir. Eger ár tıynyn shashaý shyǵarmaı jumsasa, tabıǵı qaýipten qorqýdyń jóni joq. Sý tasqynynyń aldyn alyp, eldi mekenderdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jumystaryna mamandar qazirden bastap kirisip jatyr. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimetine súıensek, bolýy múmkin apattardyń barynsha aldyn alýda.
Ánsheıinde aıazymen zar qaqsatatyn asaý aqpannyń kóbesi sógilip, laısań tarta bastady. Jetisý ózi ózen-kólge baı ólke bolǵan soń, arnasy tasýy ábden múmkin. Tórt túlik malyn mámelep otyrǵan aǵaıynnyń alańy – osy. Onyń ústine Túrkistandaǵy jaısyz oqıǵa jalpaq jurttyń úreıin eseletti. Memleket basshysy da mınıstrlerge arnaıy tapsyrma berip, jyldaǵy salǵyrttyqqa jol bermeýdi eskertti. Osylaısha, ár óńir ózinshe qamdana bastady.
Búginde Úkimet apta saıyn jıyn ótkizip, óńir basshylarynyń qareketin qadaǵalap otyr. Osy rette sońǵy selektorlyq keńeste kóktemgi sý tasqynyna qarsy sharalarǵa 955 mln teńge bólingeni aıtyldy. Az aqsha emes. Qomaqty qarjynyń basym bóligi bógetter men sý qoımalary syndy gıdrotehnıkalyq qurylystardy jóndeý-qalpyna keltirý jumystaryna qarastyrylǵan. Iаǵnı 820 mln teńgeniń barar jeri belgilenip tur.
Endi jalpy somasy 100 mln teńge kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý sharalaryna jumsalmaq. Al qalǵan 35 mln teńge kezek kúttirmeıtin sharalar boıynsha jobalyq-smetalyq qujattama (JSQ) daıyndaý men olarǵa túzetýler engizýge bólingen. Ondaı qujattar qatarynda Jońǵar Alataýynan bastaý alyp, Tekeli jáne Taldyqorǵan qalalaryn jaryp ótetin, birneshe aýdandaǵy birqatar eldi mekendi janap aǵatyn, aryny qatty Qaratal ózeniniń Qaratal aýdanyndaǵy Tastóbe aýyly tusyndaǵy arnasyn mehanıkalyq tazalaý jáne osyndaǵy bógetti qalpyna keltirý boıynsha JSQ jasaý jáne túzetý engizý, osy ózenniń Tekeli qalasy arqyly ótetin arnasynyń jaǵalaýyn bekitý túzetý bar.
Sonymen qatar Panfılov aýdanyndaǵy Kóktal-Arasan aýyly janynan ótetin Býraqojyr ózenindegi qorǵanys bógetin jóndeý-qalpyna keltirý jumystarynyń JSQ jáne osy aýdandaǵy Súptaı aýylyndaǵy Tyshqan ózeniniń jaǵalaýyn túzetýge JSQ jasaý, Qońyr-óleń aýylyndaǵy qar-jańbyr sýlaryn burýǵa arnalǵan naýa júıesin jóndeý-qalpyna keltirý jumystaryna jáne naýa júıesin ornatýǵa JSQ ázirleý úshin qarajat bólingen.
Oblystyń damý jospary aıasynda Aqsý aýdanyndaǵy Mataı stansasy aýmaǵy arqyly ótetin Aqsý ózeni arnasyn túzetý jáne mehanıkalyq tazalaý josparlanypty. Osy jumystar nátıjesinde, Panfılov jáne Aqsý aýdandary boıynsha tasqyn qaýpi kúshti 7 ýchaskedegi jaǵdaı turaqtanyp, qaýip seıiledi.
О́ńirlik tótenshe jaǵdaılar departamenti (TJD) jergilikti atqarýshy organdarmen birlese otyryp, 2023 jylǵy sý tasqyny qaýpi bar kezeńge daıyndyq jónindegi oblystyq josparǵa sáıkes, týyndaýy múmkin kúrdeli jaǵdaıǵa saqadaı saı bolý úshin aldyn ala boljamdar daıyndaý, eldi mekender men olardyń aýmaǵyn qorǵaý jóninde qajetti sharalar qabyldaý úshin sý tasqyny qaýip tóndirýi múmkin ýchaskelerdi aıqyndaý, tótenshe jaǵdaıda halyqty habardar etý júıesin daıyndaý, sý tasqyny kezindegi erejeler týraly jurtty qulaǵdar etý jumystaryn júzege asyryp jatyr.
Sondaı-aq aryq-kanal jelilerin, joldaǵy sý ótkizý qurylystary men kópirlerdi tazalaý, daıyndaý, gıdrotehnıkalyq qurylystardyń menshik ıeleri tarapynan jumys rejiminiń saqtalýyn baqylaý qolǵa alynyp, materıaldyq-tehnıkalyq, azyq-túlik, janar-jaǵarmaı, medısınalyq jáne basqa da resýrstardyń qorlary qurylypty.
«Qazirgi kezde oblysta 113 gıdrotehnıkalyq qurylys bar. Onyń 72-si – respýblıkalyq menshikte, 28-i – kommýnaldyq menshikte, 13-i – jekemenshikte. Olardyń ishinde 8 sý qoımasy, 16 toǵan, 10 bóget, 20 sý toraby, 59 magıstraldyq kanal bar. Oblys aýmaǵynda apatty jaǵdaıdaǵy sý qoımalary joq degenmen, báriniń qaýipsizdigi keremet dep aıtýǵa kelmeıdi. Jaǵdaıy da ala-qula. Iri sý qoımalarynyń tolý barysyn monıtorıngteýdi jáne basqarýdy Sý resýrstary komıtetiniń Balqash-Alakól basseındik ınspeksııasy júzege asyrady», deıdi oblystyq TJD TJAAB basshysy, azamattyq qorǵanys maıory Rınat Tazabekov.
Jaýapty mamandar aýyl-aımaqtaǵy sý tasqynyna qatysty jaǵdaıdy anyqtaý maqsatynda byltyrǵy apatty oqıǵalarǵa taldaý júrgizgen. Onyń ústine «Qazgıdromet» RMK-niń qar jamylǵysynyń bıiktigi men topyraqtyń tońy týraly derekterin negizge ala otyryp, jylda áýre-sarsańǵa salar qarǵyn sýdyń qaıda bararyna da boljam jasaǵan. Qandaı da bir qaýip tónse, qaýqar kórsetýge daıyn.
Temperatýra kúrt kóterilip, jańbyr túrindegi jaýyn-shashyn mol túsken jaǵdaıda oblystyń barlyq aýmaǵynda sý tasqyny týyndaýy múmkin ekenin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Sol sebepti, eldi mekender men ınfraqurylym nysandaryn sý tasqynynan qorǵaý maqsatynda birqatar profılaktıkalyq jáne ınjenerlik-qorǵaý shara qolǵa alynǵan.
Jalpy, tabıǵattyń aldyn ala boljanbaǵan tosyn minezi kılikse, osyndaı sharalar isti jeńildetedi. Kóbine sý tasqyndaryna qatysty oqıǵalardyń basym bóligi aldyn alý jumystaryna degen nemquraıdylyqty, dáliregi sý júretin aryq-atyzdardy arshý, bógetterdiń sapasyn tekserý, sý bógetterindegi sý mólsherin der kezinde rettemeý, ózender men kanaldardyń tabanyn tazalaý syndy sharalarǵa basa nazar aýdarmaýdan týyndap jatatyny ókinishti.
Qarańyzshy, jyl saıyn ótkizilgen is-sharalar nátıjesinde, 2021 jyly anyqtalǵan sý tasqyny qaýpi bar 13 ýchaskeniń jeteýiniń táýekel qaýpi azaıtylyp, bıyl sý tasqyny qaýpi bar 6 ýchaskede jaǵdaı qalypty. Olarǵa qatysty atqarylǵan jáne aldaǵy kezge josparlanǵan jumystardy joǵaryda keltirdik. Barlyǵy josparǵa saı oryndalsa, atalǵan qaýipti ýchaskelerdegi jaǵdaı da retteledi.
«Qazseldenqorǵaý» MM «Jetisý-Alataý aýmaqtyq paıdalaný basqarmasy» fılıaly basshysynyń orynbasary Aıdos Sabyrbaevtyń málimdeýinshe, qazirgi kezde atalǵan mekeme Jetisý óńirindegi barlyq ózenniń gıdrologııalyq jaǵdaıyna kúndelikti monıtorıng júrgizip, topyraq tońynyń deńgeıin turaqty ólshep turady.
Injenerlik qorǵanys ımarattarynyń tehnıkalyq jaǵdaıy qalypty, olardaǵy qyzmetkerler aýa raıynyń qubylýyna baılanysty ózgeristerdi turaqty baqylaýǵa alǵan. Ázirge ózenderdegi sýdyń deńgeıi jyldyq mólsherlemeden aýytqymaǵan, arnalarmen sý erkin ótip jatyr. Tutastaı alǵanda, sý tasqynynyń saldaryn joıý jumystary oblysta oıdaǵydaı jalǵasýda.
Qoryta aıtqanda, ózen-kólderge, sý qoımalaryna jaqyn ornalasqan aǵaıyn qystyń sońy men kóktemniń basynda qarǵyn sý qaı tusymyzdan tap beredi dep jyl saıyn mazasyz kúı keshedi. Qyzylaǵash oqıǵasy halyqtyń áli de sanasynda. Sondyqtan atalǵan máselege qansha daıynbyz desek te, turǵyndardyń baqylaýda bolǵany abzal.
Jetisý oblysy
