Muraǵat – memlekettiń baǵa jetpes baılyǵy

Prezıdent arhıviniń dırektory Álııa Mustafına Qazaq­stannyń HH ǵasyrdaǵy jáne memleketemizdiń Táýelsizdik keze­ńindegi qoǵamdyq-saıası tarıhyn kózdiń qarashyǵyndaı saqtap otyrǵanyn málim etti. Sondaı-aq Ulttyq arhıv qory týraly jan-jaqty málimet berip, jalpy arhıv isiniń nor­ma­tıvtik-quqyqtyq rettelý joly men tarıhı damý kezeń­de­rine toqtalyp ótti. Dı­rektor­dyń deregine qaraǵanda, 2023 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha saqtalǵan aqparattyń jalpy kólemi 1,131 mıllıon arhıvtik faıldy qurady jáne bul otandyq arhıv isi úshin aı­tarlyqtaı senimdi kórsetkish.

Arhıvtiń negizgi mindeti Qazaq­­stan Respýblıkasy Prezı­dentiniń, onyń apparatynyń jáne Memleket bas­shysyna tike­leı baǵynatyn, esep beretin memle­kettik organdardyń qyz­me­tin mura­ǵat­tyq qamtamasyz etý ekenin atap ótken jón.

– 2022 jyly bizdiń jumy­symyzda túbegeıli ózgerister boldy. Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes, jańa Ereje bekitildi, uıymdyq nysany men qurylymy ózgertildi, jańa baǵyttar men mindetter belgilendi. Arhıvti 2035 jylǵa deıin damytý tujy­rymdamasy ázirlendi, onda Qa­zaqstan Respýblıkasy Ulttyq arhıv qorynyń qujattaryn jınaqtaý, esepke alý, saqtaý jáne paıdalaný jónindegi me­kemeniń qyzmetin jańǵyrtý, arhıv isin sıfrlyq túrlendirý, arhıv isi men qujat júrgizý salasynda ǵylymı ádistemelik jáne úılestirý ortalyǵy retinde qa­lyptasý baǵyttary naqtylanǵan, – deıdi Prezıdent arhıviniń dırektory Álııa Mustafına.

О́tken jyly Arhıvte úsh jańa or­talyq: qoldanbaly jáne ǵylymı jobalar ortalyǵy, oqý-ádistemelik ortalyq, qýǵyn-súrgin materıaldaryn zertteý or­­talyǵy uıymdastyryldy. Arhıv Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstr­liginen akkredıtasııadan ótip, ǵylymı qyzmet nysanyna aınaldy. Prezıdent arhıvi buqaralyq aqparat quraly re­tinde tirkelgen «Jańa muraǵat» kásibı jýr­nalyn shyǵarýdy bas­tady. Jýrnal arhıvshilerge, qujattanýshylarǵa jáne is júr­gizýshilerge arnalǵan kásibı ba­sylym retinde jaryq kórdi, onyń ár paraǵy jańa ıdeıa­lar­dy usyný, olardy odan ári tá­jirıbede qoldaný úshin tal­qylaý alańyna aınaldy.

Arhıv basshysynyń sózin túrli mysalmen sabaqtaǵan dırektordyń oryn­basary Qaı­rat Álimǵazınov: «Ar­hıv­te HH ǵasyrdaǵy saıası qý­­ǵyn-súrgin materıaldaryn zert­teý orta­lyǵynyń ashy­lýy­men el aýmaǵynda ótken ǵasyr ba­syndaǵy saıası qu­ǵyn-súrgin qur­bandarynyń qujat­taryn saq­taý­ǵa arnalǵan maman­dan­dy­rylǵan qoıma paıda boldy. Nátıjesi de tańǵa­larlyq: 260 myńnan astam arhıv isiniń qujattary qabyldandy, qabyl­daý áli de jalǵasyp jatyr. Arhıv osy taqyryp boıynsha áleýmettik-quqyqtyq suranystardy oryn­daýǵa kiristi, tulǵalar týraly «Ama­nat» málimetter bazasy ázir­­le­­nip jatyr» dep mekemedegi ja­ǵymdy jańa­lyqtardy jarııa etti.

Bıyl otandyq arhıvshiler 1998 jyly 22 jeltoqsanda qa­byldanǵan «Ulttyq arhıv qo­ry jáne arhıvter týraly» za­­ń­ynyń 25 jyldyǵyn atap ótip jatyr. Zańnyń qabyldanýy – ult­tyq arhıv salasynyń damýyn­daǵy tarıhı kezeń. Dál osy sátten bastap normatıvtik baza­ny qa­lyp­tastyrý bastaldy. 25 jyl ishinde arhıv qujattaryn saq­taý jáne paıdalaný erejeleri qa­byldandy, qujat­tardy saqtaý merzimderi men joıý tártibi bel­gilendi, memlekettik jáne ve­dom­stvolyq arhıvterdiń ju­mysynda biryńǵaı qaǵıdattar men talaptar bel­gi­lendi. Zań qabyldanǵannan beri oǵan 40-tan astam ózgerister men tolyq­tyrýlar engizildi.

Zamanaýı jaǵdaıdaǵy sala damýynyń negizgi úrdisi – jańa IT tehnologııalardy engizý bol­sa, buǵan aldyńǵy qa­tar­­ly shetel­­dik tájirıbeni paıdalaný isi oń nátıjesin kórsetip otyr. Bul bir jaǵynan arhıv ju­­my­syn uıym­­dastyrýdy jáne olar kór­setetin qyz­metterdi jańa sapaly deńgeıge shyǵarýǵa múmkin­dik berse, ekinshi jaǵynan, za­ma­naýı talaptarǵa jaýap be­retin ádis­teme men sheshimderdi ázir­­leý­de múlde jańa mindetter júk­teıdi.

Tıisinshe, zańnamalyq bazany je­tildirý qajet, al ózgerister strategııa­lyq jaǵynan aldyn ala eseptelip, tıim­dilikti kózdeýi kerek. Qazaqstandaǵy arhıv salasy uzaq merzimge qabyldanǵan strategııalyq qujatty qa­jet etedi. Bul – ádisnama máse­le­leri, IT daǵdylary bar jańa býyn kadrlaryn daıyndaý jáne elektrondyq (sıfrlyq) aqpa­rattyń kaýipsizdigi máse­leleri.

Prezıdent arhıvi «Ulttyq arhıv qory jáne arhıvter týraly» zańnyń 25 jyldyǵyna oraı «Tarıhı qujat – urpaqqa amanat» atty biryńǵaı arhıv marafony aıasyna biriktirilgen qala­lyq, respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıde birqatar is-sharalar jospar­laǵan.

Spıkerler aldaǵy ýaqyt­ta osy joba sheńberinde óte­tin is-sharalar týraly da áńgi­me­ledi. Dóńgelek ústelder, ta­rı­hı-qujattyq kórmeler, tusaý­ke­serler, ta­qyryptyq kezdesýler, sporttyq týrnırler men ta­­­bıǵatty qorǵaý sharalary uıym­­­das­tyrylady. Jastar úshin «Otan­­dyq arhıvterdi qa­laı jań­ǵyr­týǵa bolady? «Jańa ıdeıalar­dy izdeý jolynda» breınstormıng forma­tynda kásibı pro­­b­lemalar talqylanady. Ar­­hıv­­shiler arasynda voleıbol­dan jáne ústel tennısinen ashyq týrnırler jos­parlanǵan. Ma­rafonnyń basty maqsaty – Qazaq­stan tarıhynyń arhıv mu­ralary, biregeı jáne baǵa jetpes qu­jattary týraly bilýge múm­­kindik be­rý, qoǵamdaǵy nasıhatyn arttyra túsý.