BEKET ATA ShEJIRESI

Beket ata degenniń kim ekenin qazir ıisi qazaq túgel bilip boldy. Qazaq­stannyń túpkir-túpkirinen Beket atanyń burynǵy qonysy, áke-sheshesi jatqan Jylyoı aýdanyndaǵy Aqmeshitke, Eski Beıneýdegi Beket Ata meshitine, Beket atanyń óz súıegi jatqan Oǵlandy kesenesine zııarat etýge aǵylyp kelýde. Keńes ókimeti degen alyp memleket qulap, Qazaq eli egemendik alǵannan keıin halyq sanasyndaǵy aqtańdaqtardy qozǵap, alasapyran shańynyń astynda qalǵan tarıhı tulǵalarymyzdy tiriltip, qazaq tarıhyn túzeýge zııalylarymyz bilek sybana kirisken bolatyn. Sol aqtańdaq jaıdyń biri – Beket ata máselesi edi. Ǵasyr qoınaýynan ózi qasıetti qalamymen baba rýhyn jaryq dúnıege tuńǵysh alyp shyǵyp, aýyzsha ǵana aty atalyp júrgen Beket atany qaǵaz betine túsirgen, elge jalaýlata jarııalaǵan, tuńǵysh tebirene qalam terbegen adam Islam qajy Myrza­bekuly. Ol elimiz egemendik alysymen, 1993 jyly “Beket ata” atty kitabyn Gagarın qalasynyń baspasynan basyp shyǵardy. Sodan soń ile-shala ǵalym Qabıbolla Sydıyqulynyń zertteý kitaby 1994 jyly “Arys” baspasynan jaryq kórdi. Islam qajynyń osy kezge deıin 9 kitaby shyqty. Beket atanyń máńgilik rýhy týraly kitaptaryn S.Kerelbaev, R.Qos­barmaq, Ǵ.Áripov, О́.Ozǵanbaı, S.Bólekuly, L.Sısekenov, A.Ershýov sııaqty avtorlar birinen soń biri týyndatty. Áıteýir, jıyrma birinshi ǵasyrdyń jıyrma jyl boıyna Beket ata jaıyndaǵy kitaptar men gazet-jýrnalda jarııalanǵan maqalalardyń báriniń basty ıdeıasy – uly ǵulama, kóripkel, batyr, qasıetti pirdiń aldynda bas ııý, ony ulaǵattaý, úlgi tutý. “Mádınede – Muhambet, Túrkistanda – Qoja Ahmet, Mańǵystaýda – Pir Beket” degen urandy ashyq aıtýǵa eldi sendirdi, sanasyn oıatty, dinsizdik túneginen alyp shyqty. Jylap otyryp, arýaqtardan keshirim suraı otyryp jazylǵan, páktik pen aqtyqqa jetelegen jalyndy sózder, shabytqa toly jyrlar Pir Beketke degen ata-babalardyń móldir kózqarasyn qaıta tiriltip, Beket ataǵa qatysty ańyz-áńgimelerdiń jastardyń jattap alýyna, qarttardyń kópshilik jınalǵan jerlerde kósile áńgimeleýine múmkindik aldyq. Búgin kólemi 800 betke jýyqtaıtyn “Beket ata” atty alyp kitap aldymyzda. Ol 2008 jyly jaryq kórgen. Ony qurastyrýshy Pir Bekettiń urpaǵy, qazirgi Aqmeshittiń ımamy Islam qajy Myrza­bek­uly. Onyń Beket ata týraly qyryq jyl boıyna jınaqtaǵan dúnıeleri, ózi de shabyt qushaǵynda otyryp týyndatqan jazbalary óte ádemi bezendirilgen, sapaly qaǵazben myqty túptelgen, ómir súrýge, ımandylyqqa, Beket ata týraly bilim men ǵylymǵa uıytatyn ǵulamalyq kitap dúnıege kelipti. Bul ǵasyrlyq týyndy ár úıdiń tórinde kitap dúnıeleriniń qudiretindeı erekshe qurmettelip turýǵa laıyq. Osy óte qymbat sana darııasyndaı dúnıeni jaryqqa shyǵarýǵa demeýshilik etken burynǵy “Qazmunaıgaz” AQ prezıdenti Uzaqbaı Qarabalınge, Atyraý qalasyndaǵy “Adaı-Petroleým kompanı” JShS bas dırektory Súıinishbek Ábýǵalıevke, Jańaózen qalasyndaǵy “Krýz” JShS tehnıkalyq dırektory (“QazMunaıGaz”) Maılybaı О́tebaıulyna, Aqtaý qala­syndaǵy “Astana treıd ınterneıshnl” AQ kompanııasynyń bas dırektory Bolat Altynbekulyna halyqtyń sheksiz alǵysy arnalady. Bul kitap ımandylyq-taǵylym kitaby Beket ata Myrzaǵul­ulynyń dúnıege kelgenine 260 jyl tolý qarsańynda jarııalanyp otyr. “Beket ata” kitabyn – úlken ǵımarat desek, onyń endi ishki syrlaryna ený úshin saraılaryn aralap ketkendeı, kitaptyń taraý-taraýlaryn oqyp, tereń syryna ene bastaısyz. Kitaptyń ar­hıtektonıkasy oqyrman qyzyǵarlyqtaı júıeli, bir taraýynan bir taraýyna ilesip, biriniń syrynan ekinshisiniń sy­ryna enip, ilgeri órleı túsesiz. Kitaptyń kólemine qarap “qashan oqyp bolar ekenmin” dep kóziń qoryqqanymen, “kóz – qorqaq, qol – batyr” degendeı, ki­risip ketkenińde, ǵımarat saraılarynyń birinen birin qyzyqtap aralaǵandaı árbir taraýǵa jeke-jeke toqtap, Beket atanyń arýaǵy jetektegendeı bolasyz da, qalaı oqyp bitirip tastaǵanyńyzǵa tań qalasyz. Árıne, belgili dárejede ýaqytyńyzdy alatyny ras, alaıda qasıetti atanyń ǵumyr tarıhy, tegi, naǵashy jurty, Beket ataǵa baılanys­ty qyzyqty ańyz-áńgimeler, Ata rýhyna tabyna da tamsana jazylǵan maqalalar, ádebı jyrlar, Ata salǵan meshit syrlary, keıingi elimiz egemendik alǵannan bastalǵan Ata arýaǵyna degen kózqaras, meshitterdiń qalpyna keltirilýi, Ataǵa baılanysty kitaptardyń birinen soń biriniń dúnıege kelýi týraly aqparlar – bári-bári júregińizge rızashylyq pen qýanysh uıalatyp, Ata arýaǵynyń óshpesteı qurmetine ıe bolyp jatqandyǵy mereıińizdi ósiredi. Alyp kitap toǵyz bólimnen turady: “Atanyń qysqasha ǵumyrnamasy jáne naǵashylary týraly” dep atalatyn bólimde Beket atanyń ata-tegi, ǵumyrnamasy týraly baıandalady. Sodan keıingi bólimder bylaı atalady: “Meshitter men Atadan qalǵan muralar”, “Beket atany ǵylymı-tarıhı tanymdyq turǵydan zertteý nemese Bekettaný ǵylymyna kirispe”, “Pir Beket máńgi maqtanysh”, “Qosqulaqtan shyqqan qasıet ıeleri”, “Aqmeshit týraly áńgimeler”, “Kitap ishindegi kitaptar”, “Atany ulyq­taýǵa qatysty is-sharalar”, “Suhbattar, joljazbalar, quttyqtaýlar jáne oı-pikirler”. Osylaısha júıeli qurylǵan bólimder óz ishinde árbireýi birneshe taraýlarǵa taramdalyp ketedi. Ár taraýdyń óz taqyryptary, aıtar oılary, Beket ataǵa baılanysty baıandaýlar men túıindeýler, ár alýan faktiler jarııalanǵan. Bir ǵajaby, qaıtalaýlar joq, bári de oqyr­mannyń sezimin erek oıatyp, aqylyna aqyl, bilimine bilim qosatyndaı tyń dúnıeler. Pir Beket qazaq halqynyń qııalynan týǵan ańyz keıipkeri emes, ómirde shyn bolǵandyǵyna derek-arhıv qazynalary bar. Qazaqstan óte erte zamandardan arab, parsy, qytaı jáne basqa shetel, orys ǵa­lym­darynyń zertteý obektisine aınalǵa­ny belgili. Shyǵysty zertteýshi V.Radlov, B.Grıgorev, K.Inostransev, HIH ǵasyrda Mańǵystaý ólkesin zerttegen E.Eversman, A.Dıýgamel, Alekseev ekspe­dısııalary jáne jergilikti halyq sana­synda jattalyp, urpaqtan urpaqqa taraǵan aýyzsha áńgimeleri Beket atanyń ómiri men eldegi atqarǵan isterin tolyq rastaıdy. Sonymen, Beket atanyń qysqasha ǵumyr­namasy mynadaı eken. Beket Ata Adaı­dyń Kelimberdisinen taraǵan atalar­dan óris alady: Muńal – Jaýly – Qosqu­laq – Janaly – Myrzaǵul – Beket. Myrzaǵuldan – Aldabergen, Aldońǵar, Meńdiǵul, Beket esimdi – 4 ul; Ánýash, Aqmańdaı esimdi 2 qyz dúnıege kelgen. Beketten basqalarynyń týǵan-ólgen jyldary týraly derek qalmaǵan. Islam qajy bylaı dep jazady: “El urany – Beket ata 1750 jyly qazirgi Atyraý oblysynyń Jylyoı aýdany aımaǵyna qaraıtyn Aqkıiztoǵaı aýylynan 30 shaqyrym qashyqtyqta, Jem boıyndaǵy Aqmeshit degen jerde týǵan. Bekettiń ákesi Myrzaǵul Janalyuly asa dáýletti bolmasa da, baryna myrza, dinı saýatty, zaıyrly, el aqsaqaly bolǵan. Al anasy Jánııa arǵy tegi arab, qasıetti qojalar urpaǵy, Nazarqojanyń qyzy. Nazarqoja jas jigit shaǵynda ıslam dinin elge taratyp ýaǵyzdaý maq­satynan Mekkeden Mańǵystaýǵa jibe­rilip, sonda máńgi qalyp qoıǵan desedi”. Bekettiń Janaly atasy balany 5 jasynan ózi oqytyp, sodan soń moldaǵa bergen. Beket óte zerek, yntaly, talantty bala bolǵandyqtan, moldanyń úıretken­derin buljytpaı oryndap, basqa balalar­dan shyǵandap alda bolady. Bilimi molyǵyp, parasatty, adamgershiligi mol, asqan tárbıeli bolyp ósip kele jatady. Sóıtip, 14 jasqa kelgenshe óz betimen dinı kitaptardy, paıǵambar hadısterin oqyp, bilimi tereńdeı beredi. Zerektigi jolbasshy bolǵan bala bilimin ármen qaraı jalǵas­tyra berýdi kózdegen eken. Ata-anasy balasynyń talabyna oń qabaqtarymen qaraıdy. Áýeli Shopan ataǵa baryp zııarat etýdi tapsyrypty. Beket Shopan atanyń basyna túnegen tórtinshi kúni Ata túsine enip, Hıýa shaharyndaǵy Baqyrjan qajy degen ǵulamadan dáris alýdy aıtyp aıan beredi. Ata týraly ańyz Shopan ata daıyn­daǵan pyraqqa minip, Baqyrjan qajyǵa jetipti deıdi. Kúni buryn Bekettiń ke­letinin bilip otyrǵan qajy ony “Sherǵazy han” medresesine tabys etedi. Baqyrjan qajy ózi osy medresede dáris beredi eken. Beket medresede qasıetti qajydan 7 jyl dáris alady. Medreseni bitirgende shákirt 21 jasqa keledi. Sol kezden bastap, Beket atanyń el ishindegi qasıetti qyzmeti bastalyp, ǵulamalyǵy, batyrlyǵy, kórip­keldigi, ustazdyq jumysy, el qorǵaý jo­lyn­daǵy qol bastaýy, sonyń nátıjesinde Beket atanyń eldiń uranyna aınalyp, Pir atanýy birine-biri jalǵasa beredi. Beket atamyz 1813 jyly Paıǵambar jasynda dúnıe salypty. Pir Beket urpaǵy jónine kelsek, el shejiresi ony bylaı tizbekteıdi eken: Beket – Toǵaı – Qulnııaz – Sarymolda (Aldanııaz) – Oraz – Aralbaı – Kóben. Kóben aqsaqal qazir Ońtústik Qazaqstan oblysy, Jetisaı qalasynda turady eken. Islam qajy osy Kóben aqsaqaldy “Beket atanyń shańyraǵy” dep ataıdy. Kóbenniń tórt uly bar – Murat, Qoılybaı, Áziretáli, Pernebek. Aqsaqal­dyń aıtýyna qaraǵanda, kári shańyraqtyń ıesi bolyp Pernebek qalatyn sııaqty. Beket atanyń Sherǵazy han medrese­sinde oqyǵandyǵy jóninde sol áli kúnge deıin saqtalǵan meshittiń eskertkish taq­tasynda jazylǵan esimder aıqyn kórsetedi. Bul taqtada Beket Myrzaǵululynyń esimimen qatar túrkimen halqynyń aqyny Maqtymquly Pyraǵy (1733-1793jj.), qaraqalpaq aqyny Ájinııaz Qosybaıuly (1824-1878jj.) oqyǵandyqtary týraly málimetter bar. Beket ata da osylar sııaqty nemese Qoja Ahmet Iаsaýı sııaqty ǵulama ǵalymdyǵymen birge aqyndyqty qatar júrgizýi múmkin-aý degen oı týady. Beket ata jazbalarynan eshnárse qolda saqtalmaǵandyǵy ókinishti. Al Maqtym­qulynyń atalǵan meshitte oqyǵandyǵyn onyń óleń joldary dáleldeıdi: Úsh jyl boıy tattym dám men tuzyńdy, Ketip baram qosh bol, gózál Shırǵazy! Kórdim seniń kóktemińdi, kúzińdi, Ketip baram, qosh bol, gózál Shırǵazy! Buıryq keldi, beldi bekem býyndym, Bilim aldym, sende qaıta týyldym. Enesine qaıta asyqqan qulynmyn, Ketip baram, qosh bol, gózál Shırǵazy! ...Maqtymquly qana bolmaı osy kún, Alady eske pirleriniń esimin... Máńgi esimde bolar altyn esigiń, Ketip baram, qosh bol, gózál Shırǵazy! Múmkin, Beket shákirt te jeti jyl oqyǵan óziniń qasıetti Sherǵazy medresesine osyndaı arnaý jyr jazǵan shyǵar, kim bilipti. Beket ata óziniń ǵumyr jolynda supylyq baǵytty ustap, sony ýaǵyzdaýshy boldy. Onyń supylyq mektebi supy shákirtter daıyndaýǵa arnalǵan. Supylyq – jaýlaýshylarǵa, ıslam dinindegi reaksııalyq kúshterge qarsy halyqtyq qozǵalys ıdeologııasy. Beket ata óziniń ǵylym-ilimin taratyp, shákirtterin oqytý úshin bes meshit salǵan. Alǵashqy meshitti Hıýadan oqý bitirip kelgennen keıin óziniń týǵan jerinde saldyrǵan. Bul meshitti sheber Soqyrsha degen adam salǵan eken. Bul meshitte 1771-1774 jyldary Beket bastap shákirtterge bilim bergen. Ekinshi meshit – Eski Beıneýdegi meshit. Bul meshitti jyl maýsymdaryna ıkemdep, balalar oqytý úshin, sonymen birge árli-berli ótken jolaýshylardyń namaz oqyp, tynyǵyp ketýi úshin saldyrǵan degen el aýzyndaǵy derekter bar. Bul meshit tastaq tóbeni qashaý arqyly salynǵan. Úshinshi meshit – Oǵylandydaǵy meshit. Ata múrdesi osy meshitke qoıylǵan. Tórtinshi meshit – Tobyqtydaǵy meshit. Ol Tobyqty oıpatyndaǵy bıik tóbeshikten qashalyp salynǵan. Munda Beket ata shákirtterin oqytqan. Besinshi meshit – Baıshaǵyrdaǵy meshit. Bul Ústirt jazyǵyndaǵy Baısha­ǵyrǵa jaqyn ornalasqan. Bul meshit Beket ata namaz oqyp, demalyp ketý úshin shaǵyndap salynǵan eken. Árli-berli ótken jolaýshylar bul meshitti uzaq joldan sharshap-shaldyqqanda demalatyn orynǵa aınaldyrǵan sııaqty. Beket ata mektepterinde shákirtterine dinı bilim berýmen qatar, geografııa, me­dısına, matematıka, fızıka, astronomııa sııaqty ǵylym salalaryn da úıretken. Ata týraly osy kitapqa engen maqalalarda jazylǵan derekterge qaraǵanda, Atanyń ózi bul ǵylym negizderin tereń meńgergen sııaqty. Ǵulamanyń Oǵylandydaǵy meshiti kóptegen ǵylymı negizderge súıenip salyn­ǵan degen pikir bar. Oǵylandydaǵy meshit-tiń tómende aıtylatyn qasıetteri osylaı salynǵandyǵyn aıqyndaıdy. Meshittegi oqylǵan quran, duǵa, aıattar meshitke qansha kisi otyrsa da bárine anyq estiletindeı etip, akýstıkalyq jaǵy qarastyrylǵan, jyldyń qaı mezgilinde de aýanyń yl­ǵaldylyǵy sanıtarlyq-gıgıenalyq mól­sherden aspaıdy, úńgip salynǵan ǵımaratta esigi men túndigi ashyq tursa da, qýmajeldiń (skvoznıak) bolmaýy, meshit Mekke baǵy­tymen jasalǵan, al esigi shyǵysqa baǵyt­talǵan. Atanyń emshilikpen de aınalysqan­dyǵyn – meshit bulaǵyndaǵy súlikter dáleldeıdi. Beket ata osy súlikter arqyly adamdardy emdegen. Súlik bul bulaqtan basqa sýda ómir súre almaı ólip qalady. Onyń tabıǵaty tek qana osy bulaqqa laıyqtalǵan. Meshittiń tóbesine qaraǵanda, Temirqazyq juldyzy tóbeniń dál ústinde turady. Muny Beket atanyń ob­servatorııasy bolǵan sııaqty deýge bolady. Kartadan qarap otyryp, Aqmeshit, Oǵylandy, Baıshaǵyr meshitteriniń arasyn túzý syzyqtarmen qossa, tik buryshty úshburysh shyǵady, al Beıneý meshiti men Baıshaǵyr meshitteriniń arasyn qossa, sol úshburyshtyń bıssektrısasy sııaqty. Sonda bul meshitterdi Ata belgili bir matematıkalyq esepteýlermen saldyrǵan joq pa eken degen oıda qalasyz. Pir Beket arýaǵy adamdarǵa jylan, arqar, aqqý bolyp kórinedi. Beket meshitterine adamdar shyn nıetimen kelmese, ıa bolmasa, kúnáli adamdar kelse, jylandar ysyldap shyǵyp, aldaryn kes-kestep jolatpaıdy. Atanyń aspandaǵy arýaǵynyń ıesi – aqqýlar. Oǵylandy meshitiniń mańyndaǵy taý-tas arasynda arqarlar bar. Adamdar jylandarǵa da, aqqýlarǵa da, arqarlarǵa da tımeıdi, olarǵa zaqym jasamaıdy, atpaıdy, aýlamaıdy. Eger zulymdyq jasalsa, olardy Atanyń arýaǵy tegin jibermeıdi. Kitaptyń biraz bóliginde ádebı shyǵar-malardyń Beket ataǵa arnalǵan jyrlaryna jazýshy Doqtyrhan Turlybek sholý bergen. Munda biraz ádebı derekterdi baıqaımyz. Ertede ǵumyr keshken Túmen Baltabasov, Nurym Shyrshyǵululy, Bala Oraz О́tebaıuly, Nasıhat Súgiruly sııaqty jyr súleıleri Beket týraly tolǵansa, HH ǵa­syrdyń jazba aqyndary Ǵafý Qaıyr­bekov, Farıza Ońǵarsynova, Qabıbolla Sydıyqov, Esenǵalı Raýshanov, Sabyr Adaev, Mels Qosymbaev jáne basqa da el aqyndary Pir Beketke jyrlaryn arnaǵan eken. Sonymen qatar, Beket Atanyń beı­nesi iri kólemdegi dastandarda da jasa­lypty. Ybyraıym ahýn Qulbaıuly “Jaýlynyń uly Qosqulaq” tolǵaýy, Jaqsylyq Eleýsinovtiń “Qasıetti babam – Pir Beket” atty uzaq jyry, О́mirzaq Qalbaıulynyń “Qýanyp meshitińnen atta­narmyn”, “Kók Asa – Oǵylandydan or­nyńdy tap” jyrlary, Rahmet Aıapber-genovtiń “Beket ata”, Amanqos Ershýovtyń “Kıe”, Aıtýar О́tegenovtiń “Ant”, Nurlan Qanaǵatulynyń “Ańyz túbi – aqıqat” dastandary jáne kóptegen poetıkalyq óleńder kitaptan qomaqty oryn alǵan. Bul shyǵarmalardyń bárinde de aqyn­dar Beket Atanyń alýan qasıetteri men ǵulamalyq, pirlik qyrlarynan ózderiniń júrekjardy asyl sózderin arnap, Pir Bekettiń beınesin jasaǵan. Beket ataǵa baılanysty alýan jaıdy beınelegen ańyz-áńgilemelerdi oqyp otyrǵanyńyzda Pir Ata qasıetterine tańǵalasyz. Bekettiń qol bastaǵan batyrlyǵy, Pir atanýy, ulystyń uranyna aınalýy týraly jáne basqa da hıkaıalar shoǵyry birinen-biri qyzyq. Halyqtyń basyna aýyr jaǵdaı tús­kende, syrqatqa shaldyqqanda, qıynshy­lyqqa dýshar bolǵanda, áıelder perzent kótere almaıtyn halde bolǵanda, qysqasy barlyq qıyn shaqtarǵa kezikkende Beket ataǵa sıynyp, Beket ata meshitterine, Oǵylandydaǵy Pir múrdesi jatqan mekenge baryp túneıdi. Kómek suraıdy, tabynady. Shynynda da, Beket tiri kezinde halyqqa qandaı shıpagerlik tanytyp, emdep júrgenindeı, onyń arýaǵy ózine sıynyp kelgen adamdarǵa kómek kórsetýge daıyn ekendigin Islam qajy Myrzabekulynyń barlyǵy 400-ge tarta áńgimelerinen aıqyn kórinedi. Áýlıe basyna barýǵa nıet etken adam­dar adasyp ketse de, Ata jetelep jol bas­ta­ǵandaı bolady eken. Jaqynda osy jol­dardyń avtory Mańǵystaýdaǵy Pror­vadan kelgen bir qonaqpen áńgime-dúken quryp otyryp, qonaqtyń óziniń basynan ótken mynadaı oqıǵany aıtqanyn estidi. Bir top adam astaryndaǵy senimdi mashınamen Oǵylandyǵa baǵyt alady. Biraq baǵyttarynan adasyp ketip, Qaraqalpaqstan terrıtorııasynan bir-aq shyǵady. Ne isterlerin bilmeı ańtarylyp turǵanda aspanda, qos aqqý úıirilip aınalyp, bir baǵytqa qaraı ushady. Sol kezde osy qos aqqýdyń baǵytynan qalmaýǵa tyrysyp, jolaýshylar solaı qaraı tartady. Aıtqanyndaı, aqqýlar olarǵa ózderi jolbasshylyq jasap, Oǵylandyǵa tike alyp kelipti. Osyny estigen jurt qalaı tań qalmas? Alyp kitaptyń basynan aıaǵyna deıin zer salyp oqyp shyqqanymyzda, bir ǵajaıyp dúnıemen kezikkendeı, tabıǵattyń tylsym syrlaryn ashqandaı bolasyz. Bul kitapty basqa adamdardyń qyzyǵa oqýyn tiler edińiz. Kitaptyń materıalda­ryn tirnektep jınaý úshin kitap qurastyrý­shy búkil ǵumyrynyń qyryq jylyn arnaǵan eken. Al derekterdi jınaý, baspaǵa qaıta-qaıta usyný, adamdarmen kezdesý, Azııa elderiniń birqataryn, respýblıkamyzdyń talaı oblysyn, ortalyq qalalaryn aralap, kerekti adamdarmen kezdesý úshin jaıaý-jalpylap, arbamen, atpen, máshınemen, poıyzben, samoletpen qansha myń sha­qyrym joldy júrgenin eseptesek, jer sha­rynyń ekvatorymen birneshe dúrkin ora­lyp shyqqandaı bolar dep shamalaımyz. Aqylǵa saıyp qarasaq, bul Islam qajy tarapynan jasalǵan úlken erlik. Ol Beket ata arýaǵynyń aldynda jasalǵan sonshama eńbegin beınet dep te eseptemeıtin shyǵar. Halyqtyń ulan-ǵaıyr sheksiz saýabyna qalǵan Azamatty qalaı dáripteýge de turarlyq eńbek. Qadyr JÚSIP, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.