Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Táýelsizdik alǵaly beri otandyq shahtalarda 12 apat bolyp, 160 adamnyń ómiri qıyldy. Osyndaı qaıǵyly oqıǵa byltyr qarashada «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń Lenın atyndaǵy shahtasynda taǵy da qaıtalanyp, 5 kenshi qaza boldy. Shahtalardaǵy apatqa negizinen metannyń jarylýy sebep. Oqıǵaǵa qatysty tergeý júrgizilip, kináliler anyqtaldy. Qazirgi sátte eńbek qaýipsizdigi ǵana emes, ónerkásip, ekologııa, tótenshe jaǵdaı boıynsha halyqaralyq aýdıt júrgizilip jatyr. О́ndiristik nysandarda qoldanylatyn tehnologııalyq jabdyqtyń moraldyq, fızıkalyq tozýy, onyń ýaqtyly aýystyrylmaýy nemese jóndelmeýi saldarynan tótenshe jaǵdaılardyń paıda bolý qaýpi jıi týyndaıdy. Al búginde tehnologııalyq jabdyqtyń basym bóligi ótken ǵasyrdyń 70-80- jyldarynan beri paıdalanylyp kele jatqan qurylǵylar.
Baqylaý-qadaǵalaý qyzmeti sheńberinde apattyń aldyn alý maqsatynda 2022 jyly 2 450 tekserý, onyń ishinde erekshe tártip boıynsha 1 355 tekserý jáne jospardan tys 1 095 tekserý júrgizildi, nátıjesinde 38 277 nysan zertteldi. Qorytyndysynda barlyǵy 34 617 ónerkásiptik qaýipsizdik talaptaryn buzý anyqtalǵan, 254 mln teńgege aıyppul salynǵan
Byltyr el kásiporyndarynda 28 apat oryn alyp, saldarynan 15 adam kóz jumdy. Eńbek qaýipsizdiginiń saqtalmaýy 231 oqys oqıǵaǵa ákeldi. Batys Qazaqstan oblysynda – 61, Mańǵystaý oblysynda – 53, Qaraǵandy oblysynda – 30, Pavlodar oblysynda – 24, Qostanaı oblysynda – 16, Atyraý oblysynda – 13, Aqtóbe oblysynda – 11, Shymkent qalasynda – 8, Aqmola oblysynda – 8, Túrkistan oblysynda – 4 jáne Almaty qalasynda 3 oqıǵa oryn aldy. Apattardy tergep-tekserý barysynda qaýipti óndiristik nysandar jumysshylarynyń ónerkásiptik qaýipsizdik talaptaryn saqtamaǵany, paıdalanylatyn jabdyqqa tehnıkalyq tekserýdiń sapasyz júrgizilgeni belgili boldy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi ónerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Nyǵmedjan Maqajanovtyń aıtýynsha, bıyldan bastap qaýipti óndiris nysandaryndaǵy apattardy tergeý baqylaý formalarynyń birine jatqyzyldy. Soǵan sáıkes apattardy tergeýdi uıymdastyrý men júrgizý kezinde Kásipkerlik kodekstiń erejeleri qoldanylatyn bolady.
Baqylaý-qadaǵalaý qyzmeti sheńberinde apattyń aldyn alý maqsatynda 2022 jyly 2 450 tekserý, onyń ishinde erekshe tártip boıynsha 1 355 tekserý jáne jospardan tys 1 095 tekserý júrgizildi, nátıjesinde 38 277 nysan zertteldi. Qorytyndysynda barlyǵy 34 617 ónerkásiptik qaýipsizdik talaptaryn buzý anyqtalǵan, 254 mln teńgege aıyppul salynǵan. Adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna zııan keltirý qaterin týdyratyn ónerkásiptik qaýipsizdik talaptaryn óreskel buzǵany úshin 733 óndiristik nysan – tehnologııalyq qurylystar, ýchaskeler, sehtar, qaýipti tehnıkalyq qurylǵylar toqtatyldy. Qazirgi ýaqytta 10 myńǵa jýyq kásiporynda ónerkásiptik qaýipsizdik jaıy qadaǵalanýda. Olardyń quramynda 200 myńnan astam qaýipti óndiris nysandary bar.
Mysaly, jýyrda ǵana TJM О́nerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń Aqmola oblysy boıynsha departamentiniń memlekettik ınspektorlary Stepnogor qalasy Aqsý kentiniń turǵyndarynyń ótinishteri men shaǵymdary negizinde quramynda altyny bar kenderdi óndiretin «Aq Altynalmas» AQ-na jospardan tys tekserý júrgizdi. Jarylys jumystaryn júrgizý ýchaskesi (karer) men jobalyq qujattamasy tekserilip, nátıjesinde ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zańnama talaptarynyń birqatar buzýshylyǵy anyqtaldy. Kompanııaǵa anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý týraly nusqama berilip, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 298-baby, 1-tarmaǵy boıynsha ákimshilik jaza qoldanyldy. Tekserý qorytyndysy boıynsha kásiporyn ókilderimen keńes ótkizilip, anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý merzimderi talqylandy, sondaı-aq ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zańnama talaptary túsindirildi.
Osy óńirdegi mıneraldy tyńaıtqyshtar shyǵaratyn «Qazfosfat» JShS – «Hımııa zaýyty» Stepnogor fılıalyna da jospardan tys tekserý júrgizildi. Onda ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zańnama talaptarynyń 3 buzýshylyǵy anyqtaldy. Memlekettik ınspektorlar anyqtaǵan buzýshylyqtardy joıý týraly nusqama berilip, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 298-baby 1 jáne 3-tarmaqtary boıynsha aıyppul túrinde ákimshilik jaza qoldanyldy. Sonymen qatar adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin buzýshylyqtardyń bolýyna baılanysty kásiporynnyń bas korpýsynyń óndiristik ǵımaratynyń obektisin toqtata turý túrinde jedel den qoıý sharalary qabyldandy. Toqtata turýǵa talap-aryz Aqmola oblysynyń ekonomıkalyq sotyna joldandy. Tekserý qorytyndysy boıynsha kásiporyn ókilderimen keńes ótkizilip, onda tekserý barysynda anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý merzimderi talqylandy. Sondaı-aq ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zańnamanyń, onyń ishinde hımııa salasyndaǵy qaýipti óndiristik nysandar úshin ónerkásiptik qaýipsizdikti qamtamasyz etý qaǵıdalarynyń talaptary túsindirildi.
О́nerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zańnamada qaýipti óndiristik obektilerdiń ıelerin normatıvtik qyzmet merzimin ótegen tehnıkalyq qurylǵylardy ýaqtyly jańartýǵa mindetteıtin normalar kózdelgen. Qadaǵalaýdaǵy kásiporyndarǵa qatysty jyl saıyn qaýipti óndiristik obektilerdi tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrýdyń jıyntyq jospary qalyptastyrylady. О́tken jyly mundaı nysandardyń ıeleri 2 585 birlik tehnologııalyq jabdyqty aýystyrdy. Qazirgi ýaqytta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine azamattyq qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda qajetti quqyqtyq normalardy qalyptastyrý arqyly ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy memlekettik retteýdi jetildirý boıynsha jumys jalǵasýda. Sonymen birge byltyr «О́nerkásiptik qaýipsizdik máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańnyń jańashyldyqtary tájirıbede tolyq iske asyryldy. 10-nan astam normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
Ekonomıkanyń ártúrli salasyndaǵy kásiporyndar shoǵyrlanǵan eldegi eń iri jumys berýshi qurylym ‒ «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory. О́ndiristik personaldyń úlesi kompanııa qyzmetkerleriniń jalpy sanynyń 92,4%-yn quraıtyn topta baılanysshylar, energetıkter, atomshylar, kenshiler, mashınıster, temirjolshylar, bortserikter jáne basqa da mamandardyń kópshiligi qaýipti óndiristik nysandarda, apattar men jazataıym oqıǵalardyń joǵary qaýpi jaǵdaıynda eńbek etedi. Byltyr Qorǵa qarasty «QazMunaıGaz» kompanııalarynda 34 óndiris jaraqaty tirkelip, bir adam qaıtys boldy. 24 jol apaty oryn alyp, onyń 11-de kompanııa júrgizýshileri sebepker boldy, 1 órt oqıǵasy tirkeldi. Sol sekildi «Alataý Jaryq Kompanııasynda» jumysshy joǵary kerneýli toqqa túsip mert boldy. «Bogatyr Kómirde» brıgadır vagon astyna túsip qaldy. Osyndaı qaıǵyly jaıttardyń sebebi «Samuryq-Qazyna» AQ Qoǵamdyq keńesiniń ashyq otyrysynda talqylandy.
«Samuryq-Energo» AQ eńbek kúzeti departamentiniń dırektory Tólegen Maksılovtyń málimdeýinshe, «Alataý Jaryq Kompanııasynda» joǵary kerneýli toqqa túsip qaıtys bolǵan jumysshy 8 jyl ótili bar tájirıbeli maman bolǵan. Alaıda sol kúni ýchaskege jeke qorǵanys quraldarynsyz shyqqan. Sonymen qatar negizinen kásibı mindetine kirmeıtin jumysty oryndaýǵa kirisken. Belgili bolǵandaı, jumysshynyń ol jerge jalǵyz barýyna zańnamalyq turǵyda ruqsat etilgen. Osy jaǵdaıdan keıin kompanııada tıisti shara qabyldanyp, ár jumysshynyń sońynan beınebaqylaý ornatý mindetti etildi.
Sondaı-aq Tólegen Maksılovtyń aıtýynsha, zańnama talaptary kásiporynǵa jumysshylardyń psıhologııalyq jaǵdaıyn baqylap otyrýǵa múmkindik bermeıtin kórinedi.
«Ár oqıǵany búge-shigesine deıin taldap, zerttedik. Resmı tergeýden bólek ózimizdiń ishki tergeý júrgizildi. «Bogatyr Kómirde» brıgadır vagon astyna túsip qaza bolǵan jaǵdaıdy qarasaq, bul qaıǵyly oqıǵaǵa esh alǵyshart bolmaǵan. О́zi brıgadır, eńbek qaýipsizdigin ózgelerge úıretip júretin. Qasynda belgi berýshi turǵan. Ol da eskertýi kerek bolatyn. Ázirge munyń bári jumbaq kúıinde qalyp otyr. Tergeý áli aıaqtalǵan joq. Biz jasaǵan qorytyndynyń biri – baqylaýdy kúsheıtý, baqylaýshylardy oqytý. Keshendi ózgeristerden keıin mundaı jaıttar qaıtalanbaıdy dep úmittenemiz», deıdi ol.
Qordyń basqarýshy dırektory Ǵıbrat Aýǵanovtyń aıtýynsha, «Samuryq-Qazyna» kompanııalarynyń basshylaryna jumysshy qaýipsizdigi úshin jeke jaýapkershilik júktelgen.
«Qorǵa qarasty 13 iri kompanııa basshylaryna qyzmetkerlerdiń qaýipsizdigi men densaýlyǵyna jeke ózderi jaýapty ekeni eskertildi. Eńbekti qorǵaýǵa qatysty is-sharalar «Qazaqtelekom», KEGOC, QazaqGaz jáne SK Ondeu kompanııalarynda ótkizildi. Onda enshiles uıymdardyń, fılıaldardyń jáne qurylymdyq bólimshelerdiń basshylary qyzmetkerlerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha mindetteme aldy», deıdi basqarýshy dırektor.
Onyń aıtýynsha, óndiris qaýipsizdigine jaýapty «Samuryq-Qazyna» kompanııalarynyń 1-deńgeıdegi bas dırektorlary óndiris oryndaryn keminde 2 aıda bir ret tekserýge mindetti. О́tken jyly olar 43 tekserý júrgizgen. Atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde Qor toby boıynsha óndiristegi jazataıym oqıǵalardyń saldarynan zardap shekkenderdiń jalpy sany 2021 jylmen salystyrǵanda 16 paıyzǵa azaıypty. LTIF múgedektik jaraqattarynyń jıilik koeffısıenti 0,16 bolsa, ólim deńgeıi 11 paıyzǵa tómendegen.
Sondaı-aq ol qyzmetkerlerdi oqytý zamanaýı halyqaralyq tájirıbege sáıkes júrgizilip jatqandyǵyn aıtady. 98 qyzmetker Ulybrıtanııadaǵy Eńbekti qorǵaý jónindegi ulttyq emtıhan keńesiniń (NEBOSH) kýrsynan ótti. Brıtandyq qaýipsizdik jáne eńbekti qorǵaý ınstıtýtynyń (IOSH) kýrsyn 286 qyzmetker oqyp keldi. Taǵy 2430 qyzmetker uqypty júrgizý kýrsyn aıaqtady.
«Oǵan qosa eńbekti qorǵaý salasyndaǵy tájirıbe almasý Qor tobyndaǵy kompanııalarmen shektelmeı, Qazaqstannyń basqa da jetekshi kompanııalarymen turaqty túrde júrgizilip turady. Jaqynda «Samuryq-Qazynanyń» óndiris qaýipsizdigi qyzmetiniń mamandary «Teńizshevroıl», North Caspian Operating Company, KarachaganakPetroleum Operating kompanııalaryndaǵy áriptesterine baryp qaıtty. Tájirıbe almasý aıasynda «Qazposhta» qyzmetkerleri «Saýda-kólik kompanııasynda» boldy. Al SE qyzmetkerleri «SKZ-U» JShS energetıka kesheninde elektr qaýipsizdigimen tanysty. Sondaı-aq Qor kompanııalary tobynda jaraqattanýdy azaıtýǵa jáne ónerkásiptegi apattardy boldyrmaýǵa baǵyttalǵan sıfrlyq sheshimder men avtomattandyrylǵan júıeler belsendi engizilip jatyr. Bolýy múmkin tótenshe jaǵdaıdy joıý úshin portfeldik kompanııalar oqý dabyldary men apatqa qarsy jattyǵýlar ótkizip júr», deıdi Ǵıbrat Aýǵanov.
Áıtkenmen Qordyń ishki kompanııalary úshin talpynysyn bólek qoıǵanda, eńbekti qorǵaý máselesi onyń merdiger uıymdarynda aqsap tur. Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy – bas memlekettik eńbek ınspektory Tólegen Ospanqulovtyń aıtýynsha, «Samuryq-Qazynanyń» tapsyrysyn oryndaýshy merdiger uıymdar eńbek qaýipsizdigi sharalaryna jete mán bermeı keledi. Onyń pikirinshe, Eńbek kodeksine vertıkaldy baqylaý týraly norma jaıdan-jaı engizilgen joq. Biraq bul norma tek qurylys alańdaryna qatysty. Al «Samuryq-Qazyna» óziniń ishki qujattarymen ózine tıesili kásiporyndardaǵy jaǵdaıdy ishki baqylaý arqyly retteıdi. О́kinishke qaraı, bul júıe tıisti deńgeıde jumys istep jatqan joq. Sonyń saldarynan byltyr birneshe qaıǵyly oqıǵa boldy. Merdiger uıymdarmen kelisimshart 1 jylǵa ǵana jasalatyny belgili. Demek bul jumys berýshige eńbek qaýipsizdigine aqsha salýǵa múmkindik bermeıdi. Merdiger uıymdarda eńbek qaýipsizdigine qarajat bólinbeıdi. О́ıtkeni olarǵa tenderge qatysý úshin dempıng jasaý, jalaqyny kóbeıtý kerek. Sáıkesinshe, bul mekemelerde tehnıka jańartylmaıdy degen sóz. Sondyqtan «Samuryq-Qazyna» kompanııalar tobynda qaralyp jatqan kelisimshartty kem degende 3 jylǵa bekitý máselesi sheshimin taýyp, osy jumys aıaǵyna jetse, tek qana kompanııalar tobynda emes, merdiger uıymdarda da óndiristik jaraqat azaıar edi.
«Eńbekti qorǵaý máselesine kóp kóńil bólý kerek. Bir orynda toqtap qalýǵa bolmaıdy. Qaýipsizdik sharalaryn kúndelikti eskerý mańyzdy. Túptep kelgende «Samuryq-Qazyna» qory negizge alyp jumys isteıtin ESG qaǵıdattary osyny kózdeıdi. Biz eńbek qaýipsizdigine qatysty ınvestısııalardyń deńgeıi men baǵyttary, máselen, jańa tehnıkalyq jabdyqty satyp alý joldary týraly naqty sheshim qabyldaýymyz kerek. Bizdiń tájirıbede osyndaı ınnovasııalyq sheshimderdiń sátti shyqqandary az emes. Bul rette bizdiń kásiporyndarda ǵana emes, merdiger uıymdarda da eńbekti qorǵaý máselesine erekshe kóńil bólý qajet», dedi Qoǵamdyq keńes tóraǵasy, «Samuryq-Qazyna» dırektorlar keńesiniń múshesi Bolat Jámishev.
