JOLDAÝǴA QOLDAÝ ǴANA JETKILIKTI ME?

Bıylǵy 14-shi Joldaýdyń basty ereksheligi nede, onyń jyldaǵydan ne aıyrmashylyǵy bar, jańa Joldaý nesimen mándi, nesimen jarylqaıtyn boldy degen saýal kóptiń kókeıinde bolǵany sózsiz. Elbasy jańa Joldaýdyń basty maqsatyn ashyq aıtty: elimizdiń alda­ǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq ór­leýin qamtamasyz etip, jańa múmkin­dikterge jol ashý dep tujyrymdady. 2009 jyl­dy qosa alǵanda 2000 jyl­dyq­tyń al­ǵash­qy onjyldyǵyna ar­nalǵan stra­tegııalyq jospar jasalǵan edi. Sonda kórsetilgen mejeler eki jyl buryn, 2008 jyly-aq oryn­dal­dy. Elimizde IJО́-niń kólemi eki esege artty. Or­ta­sha aılyq jalaqy 5 ese, al zeı­net­aqy 3 esege ósti. 2009 jyly ekonomıkanyń ósýi 1,1 paıyz­dy, ónerkásipte 1,7 paıyzdy qurady. Endigi onjyldyqta, ıaǵnı 2020 jylǵa deıingi damý strategııasyn Elbasy óz Joldaýynda jarııa etti. Baǵdarlama men jospar aǵaıyndas dúnıe. Jospar degende jylyna qansha shege, qansha taraq, qansha tis tazalaǵysh shyǵarýdy esepteý emes, ekonomıkanyń jandy kúretamyrlaryn anyqtaıtyn salalardyń baǵyt-baǵdaryn, óndi­rile­tin negizgi ónimderdiń tómengi jáne joǵary deńgeıin boljap otyrý degen sóz. Qoldaǵy ón­dirgish kúshterdi tıimdi iske qosýdyń, jumysshy kúshterin barynsha maqsatty paıdalanýdyń birden-bir amaly ekendigi sózsiz. О́ıtpese volıýn­ta­rızmge urynýǵa bolady. Damyǵan memleket­terdiń bárinde rynok josparlaýdy, konıýn­ktýrany esepke alýdy umyt qaldyrady dep oı­laý qate pikir. Josparly ekonomıkany kapı­talıster sóz júzinde mansuq etkenimen, is júzinde jospardyń tıimdi jaqtaryn bir sátke de esten shyǵarmaıdy. Elimiz ekonomıkany júrgizýde baǵdarlamaǵa súıenip, strategııalyq josparǵa mán berip keledi. Bul jemisti nátıjesimen kórinýde. Elbasy jańa Joldaýynda jańa onjyldyq­qa arnalǵan 2020 strategııalyq josparyn jarııa etti. Bul strategııalyq baǵdarlama eli­mizdiń jańa eko­nomıkalyq órleýin qamtamasyz etetin ma­ńyzdy qujat bolyp tabylady. Son­dyqtan da Elbasynyń bul Joldaýynda bıylǵy jyly júzege asatyn máseleler emes, aldaǵy onjyldyqta qarastyrylǵan ekonomıkalyq mindetter alǵa tartylǵan. Sol sebepti de bul jolǵy Joldaýdyń perspektıvalyq, dırek­tı­va­lyq sıpaty, ekonomıkalyq zańdylyqtardy basshylyqqa alýdyń naqty kórinisteri tujyrymdalǵan. О́tken jylǵy Joldaýda jylda júzege asy­rylatyn sharalar aıtylsa, bıylǵy Joldaýda 2010 jyldan bastalatyn jańa onjyldyqtyń damý baǵyttary, onyń mejeleri halyqqa jarııa etildi. Elbasy óz Joldaýynda osy jańa onjyl­dyq­qa arnalǵan strategııalyq jospardy jan-jaqty sıpattap berdi. Ol – ǵylymı negizde tujyrymdalǵan mańyzdy qujat. Bul jospar “Qa­zaqstan-2030” Strategııalyq baǵdarlamasyn oryndaýdyń ekinshi kezeńi bolyp tabylady. Elbasy ekinshi onjyldyqqa arnalǵan bul strategııalyq jospar aldyna bes maqsatty oryn­daýdy belgilep otyr. Bular: 1) ekonomı­ka­ny daǵdarystan keıingi damýǵa ázirleý, 2) jedel ındýstrııalandyrý jáne ınfra­qury­lymdy damytý esebinen ekonomıkanyń turaq­ty ósýine qol jetkizý, 3) adam kapıtalynyń básekege qabilettiligin arttyrý úshin bolashaqqa belsendi ınvestısııalaý, 4) qazaqstandyqtardy sapaly áleýmettik jáne turǵyn úı-kom­mý­nal­dyq qyzmettermen qamtamasyz etý, 5) etnos­aralyq kelisimdi nyǵaıtý, ulttyq qaýipsizdikti arttyrý, halyqaralyq qarym-qatynasty odan ári damytý. Bul súbeli bes mindetti júzege asyrý eli­miz­di qandaı tabystarǵa jetkizedi, qandaı mańyzdy máselelerdi sheshedi, ári olardy neniń esebinen, nege súıenip sheshedi, onyń sheshilý retteri qalaı, aldymen nege qol jetkizemiz, sodan keıingi mejemiz qandaı bolady? Osy suraqtardyń bárine Prezıdent bekitken strategııalyq damý josparynda tolyq jaýap bar. Bul onjyldyqqa arnalǵan damý jos­pary­nyń strategııalyq, dırektıvalyq, ekonomı­kalyq, áleýmettik ári ǵylymı sıpaty mol. Qazaqstannyń 2020 jyly alatyn mejeleri – Strategııalyq josparda anyq belgilengen. Bul jyly respýblıka ekonomıkasy 2009 jylǵy deńgeıinen úshten birinen joǵary ósedi. Ulttyq qordyń mólsheri artady. Ol ishki jalpy ónimniń 30 paıyzyn quraıtyn bolady. Osy kezeń ishinde ınflıasııanyń kólemi 5-8 paıyz deńgeıinde saqtalyp qalady. 2020 jylǵa qaraı tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen halyqtyń úlesi 8 paıyzǵa deıin tómen­deıdi. Al qazirgi deńgeıi 12 paıyzdy qurap otyr. Árıne, bul 8 paıyzdyq kórsetkish te ja­ǵymdy qubylys emes. Ár 100 adamnyń segizi ashtyq jaǵdaıdy bastan keshiredi degen sóz. Qazaqstan sııaqty tabıǵat, jer baılyǵy mol el úshin ári ózin zaıyrly, áleýmettik memleket dep jarııalaǵan el úshin ashtyq jaǵdaıdaǵy adamdardyń bolýy aıtarlyqtaı kemshilik. Son­dyqtan da aldyna úlken maqsat qoıyp, 2020 jylǵa deıin strategııalyq jospar qabyldap otyrǵan Úkimettiń aldynda ekonomıkanyń órkendeýi men gúldenýi jolynda úlken ister kútip turǵany aıqyn. Elimizdegi jumyssyzdyq 6,3 paıyzdy quraıdy. Bul da kóńil jubatarlyq jaı emes. Jumyssyzdyq – kez kelgen qoǵamnyń eń álsiz jeri. Ol adam balasyn túrli qolaısyzdyqqa uryndyrady, ashtyqqa ákeledi, ómirden túńilýge aparady, túrli qylmysqa, urlyq-qarlyqqa barýǵa májbúr etedi. Jumyssyz adam ózin qoǵamnyń tolyq múshesi retinde sezine almaıdy. Jumyssyzdyq adamnyń ózin tolyqqandy azamat, otbasynyń ıesi retinde sezinýge múmkindik bermeı­di. Jumyspen qamtamasyz etilýdiń ekonomıkalyq qana emes, moraldyq tur­ǵydan da úlken máni bar. Sondyqtan da ár qoǵam úshin jumys­syz­dyqtan ary­lý bılik úshin ǵana syn emes, ol eldiń órkenıet­tiliginiń, izgiliginiń deńgeıin de kórsetedi. Jeri baı, ta­bı­ǵat baılyqtary mol Qa­zaq­stan úshin isker basshy­lyq pen tapqyr­lyq bolǵan jaǵdaıda jumyssyzdyqty joıýdyń mol múmkindigi bar. Muny bılik árdaıym basty nazarda ustaǵany abzal. Ekonomıkany jańa onjyldyqta órkendetý ony ártaraptandyrýǵa tikeleı baılanysty. Ártaraptandyrý el ekonomıkasyn ındýstrııa­lan­dyrýǵa jol ashady. Indýstrııalandyrý ozyq tehnologııa men jańa tehnıkaǵa negizdelgende ǵana jemis beredi. Sondyqtan da jańa on­jyl­dyq jospar ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ne­giz­derge súıene jasalǵan. Elbasy óz Jol­daý­ynda atap kórsetkenindeı, eli­miz­di ındýs­trııa­lyq der­ja­vaǵa aınaldyrý basty maq­sat bolyp otyr. Úkimet je­del ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damýdyń bes jylǵa arnalǵan memlekettik baǵ­darlamasyn jáne eldi ın­dýstrııalan­dyrýdyń egjeı-tegjeıli kartasyn ázirledi. Bul qujatta aldaǵy bes jylda biz neni, qaıda jáne qashan salatynymyz naqty belgilengen. Agroónerkásiptik keshen de úlken órleýge ıe bol­maq. Bul salada eńbek ónimdiligin art­tyrýǵa basa nazar aýdarylmaq. О́ıtkeni, bizde qazir eńbek ónimdiligi tym tómen. Bul salada jumys isteıtinderdiń úlesine jylyna 3 myń dollar ǵana tıesili. Al damyǵan elderde bul kórsetkish 50 myń dollardy quraıdy. Son­dyq­tan da jańa strategııalyq josparda 2014 jylǵa qaraı agroónerkásiptik keshende eńbek ónim­diligin kem degende eki ese arttyrý kózdelgen. Agroónerkásiptik keshendi damytý arqyly elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý alǵa tartylyp otyr. 2014 jylǵa qaraı azyq-túlik taýarlary ishki rynogynyń 80 paı­yzdan astamyn otandyq tamaq ónimderi quraýy tıis. Ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 13 paıyzdan kem bolmaıdy. Eksporttyń jalpy kóleminde shıkizattyq emes eksporttyń úlesi qazirgi 27-den 45 paıyzǵa deıin ulǵaıatyn bolady. Eńbek ónimdiligi óńdeý ónerkásibinde 2 ese, aýyl sharýashylyǵynda keminde 4 ese art­paq. 2015 jyly agrarlyq salanyń eksport­tyq áleýeti búgingi 4-ten 8 paıyzǵa deıin ulǵaımaq. Mine, 2020 jylǵa qaraı ekonomıka­ny jedeldete ártaraptandyrý negizinde onyń sala­larynyń ósýi osy sıfrlarmen anyqtalmaq. Bul órleýdi qamtamasyz etý adam kapı­ta­ly­na tikeleı baılanysty. Sondyqtan da eko­nomıkany ósirý, tehnıkany damytý, jańa teh­nologııany iske qosý, túptep kelgende, adam kapı­talyna ınvestısııa salýǵa, ıaǵnı onyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa, kóterińki kóńil kúıin qalyptastyrýǵa, oqyp bilim alyp, sapaly maman bolýyna, rýhanı jaǵynan damýyna, ómirge degen optımıstik kózqarasyn qalyp­tas­ty­rýǵa, jaqsy tynyǵýyna, sportpen shuǵyl­da­nyp, densaýlyǵyn nyǵaıtýyna qarjy bólý adamı kapıtaldyń básekege qabilettiligin art­ty­rý bolyp tabylady. Sondyqtan da jańa on­jyldyq strategııalyq josparda bul maqsat­tarǵa eleýli oryn berilgen ári kóp qarjy qarastyrylǵan. Bolashaqqa salynǵan ınvestısııalardy sóz etkende, adam densaýlyǵyn saqtaý, onyń ómirin uzartý, eńbekke jaramdylyǵyn saqtaı bilý, árkim óz densaýlyǵyna óziniń jeke baılyǵy, eshkim qol suǵa almaıtyn asyl qazynasy dep qa­raýlary kerek. Memlekettiń búkil saıasaty adam­nyń suranystaryn oryndaýǵa, adam ómi­riniń sapasyn udaıy arttyra berýge baǵyt­talǵan. Ekonomıkalyq órleýdiń ózi adam úshin kerek. Ol adamnyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyt­talýǵa tıis. Memleket adam úshin jaǵdaı­dy sol adamnyń óz qolymen jasaýǵa umtylady, 2020 strategııalyq jospardyń da búkil mazmuny adam kapıtalyna arnalǵan. 2020 strategııalyq jospar boıynsha halyq ómiriniń uzaqtyǵy 72 jylǵa deıin ósedi dep kútilýde. Jalpy, adam ólimi 2020 jylǵa qaraı 30 paıyzǵa azaımaq. Munyń bári, árıne, kóńilge qonymdy jaı­lar. Biraq densaýlyq saqtaýdyń búgingi jaı-kúıi azamattardy qanaǵattandyrmaıdy. Em­deý­diń naqty nátıjelerine baǵyttalǵan medısına salasyndaǵy bıylǵy reformany halyqqa jetkizý túgil, dárigerlerdiń óz arasynda tolyq túsinik joq. Densaýlyq salasy áli de zaman talabyna saı kelmeı otyr. Dárigerlerdiń kóp ýaqyty qaǵaz toltyrýmen ketedi. Jalaqy jaǵy da máz emes. Osynyń bári medısınaǵa jańasha kózqarasty, jańa talapty kúsheıtýdi qajet etedi. Sondyqtan da strategııalyq josparda belgilengen sharalardy júzege asyrý búgingi medısınanyń dárejesin jańa bıikke, jańa deńgeıge kóterýdi maqsat etedi. XXI ǵasyrda, ǵylym men tehnıka jetilgen zamanda, azyq-túlik óndirýdiń ozyq tehno­lo­gııa­sy qalyptasyp otyrǵanda eldi isher tamaqpen qamtamasyz ete almaý bılikke ǵana emes, qoly­na orasan kóp baılyqty jınaqtaǵan azǵana toptyń ókilderi úshin de úlken min bolyp taby­lady. Tashkenttiń belgili bir aqparattyq-taldaý veb-saıtyna súıenip, О́zbekstanda olıgarh­tardy tap retinde joıý jolyndaǵy naýqan óziniń belsendi fazasyna jetti dep habarlady bir gazet. Bul naýqan ótken jyly jeltoqsanda respýblıka konstıtýsııasy kúninde sóılegen sózinde Islam Karımov bılik budan bylaı azamattardyń turmys deńgeıindegi orasan zor teńsizdikti qoldaı almaıdy, óıtkeni, bul qo­ǵam­da áleýmettik qaqtyǵysqa ákelip soǵady, degen bolatyn. Sodan beri О́zbekstanda qyl­mystyq joldarmen baıyǵan birqatar alpaýyt­tar jaýapqa tartyldy, birazy ózderin qaýipsiz seziný úshin aldyn ala shetelge taıyp tur­dy. Solardyń biriniń aýlasyn tintigende 82 máshıneniń kolleksııasy tabylǵan. Bul dúnıeqońyzdyqtyń naǵyz mysaly emes pe? (Qarańyz: “Megapolıs”, 15.03.2010 j.) Bizdiń Qazaqstannyń ózinde, halyqaralyq “Forbs” jýrnalynyń málimetterinshe, 7 mıllıarder eren baılyqty ıemdenip otyr. Olardyń kóz aldynda qanshama adam úı-kúısiz, ash-jalańash, dárigerlik kómeksiz qalýda. Mundaı kóriksiz kórinis olardyń músirkeýin de týǵyzbaıdy. Jańa onjyldyq strategııalyq josparda aıqyndalǵan sheshýshi bir baǵyt ulttyq ke­li­sim­di, qaýipsizdikti, halyqaralyq qatynastardyń paıymdylyǵyn qamtamasyz etý bolyp taby­la­dy. Bul baǵyttyń mándiligi sonda, josparda belgilengen mejelerdiń júzege asýy atalǵan máselelerdiń tyńǵylyqty sheshilýine tikeleı baılanysty. О́ıtkeni, ekonomıkalyq, áleý­mettik, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq, tehno­logııalyq, rýhanııattyq-aǵartýshylyq mindetter eldegi ulttyq birliksiz, otandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etpeı, qolaıly halyqaralyq qaty­nasty qalyptastyrmaıynsha múmkin emes. Strategııada atalǵan bes baǵyt bir-birimen ózara tyǵyz baılanysty. Besinshi baǵyt aldaǵy tórt baǵytqa jaǵdaı jasasa, ıaǵnı sebepshi bolsa, al tórteýi besinshisiniń saldary, jemisi bolyp tabylady. Strategııalyq jospar 2020-da elimizdi ór­leýdiń jańa belesine shyǵaratyn keleli min­detter belgilengen. Bul jaýapty sharalardy jú­zege asyrý búkil halyqty jasampaz eńbekke ju­myldyratyn memlekettik basqarýdy jetil­dirýdi talap etedi. Strategııalyq josparda kadr­lar saıasatyna baılanysty keshendi shara­lardy júzege asyrý naqty kórsetilgen. Shynyn aıtý kerek, kadr saıasaty búgingi bıliktiń eń osal, ahıllestik álsiz ókshesi ekendigi sózsiz. Elimizdegi kemshilikterdiń kóbi osy basqarýdaǵy olqylyqtarǵa, kadrlarmen jumystyń álsiz­di­gine, júıeliliktiń jetispeýine tikeleı baı­la­nysty. О́ıtkeni, olardy oqytýdyń, tárbıe­leý­diń, úıretýdiń, kásibı sheberligin jetildirýdiń qalyptasqan ınstıtýty joq. Jastardy shetelde oqytyp alsaq boldy, bári ózinen-ózi jaqsara, basshylardyń jańa generasııasy jasaqtala qalady degen shalaǵaı kózqarastyń shylaýynan shyǵa almaı kele jatqanymyz jasyryn emes. Jańa strategııalyq josparda kadrlardy ja­saqtaýdyń túbegeıli jańa tehnologııasy tuń­ǵysh ret ǵylymı negizde tujyrymdalyp otyr. Kadr saıasatyn jetildirý olardyń kásibı daıyndyǵy men jaýapkershiligin arttyrýdy, otanshyldyq sezimi men ulttyq ar-namysyn kúsheıtýdi de murat tutady. Kadrlardy jıi-jıi rotasııadan ótkizý, ortalyqtan aımaqqa, aımaqtan ortalyqqa almastyryp otyrý olardyń jergilikti ómirdi jete zerttep bilýine, óńirlik tájirıbeni orta­lyq­qa taratýǵa, urpaqtar sabaqtastyǵyn jal­ǵastyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Jastardy shetelde oqytýmen ǵana shektelmeı, olardyń alǵan bilimderin ómir tájirıbesimen tolyqtyrý, jas kadrlarǵa is úıretý, óndiris praktıkasynan ót­kizý, kómektesý, qoldaý, iskerlikke baýlý, izgi­lik­ke tárbıeleý, basshylyq qyzmettiń jańa saty­syna birtindep daıarlaý jazylmaǵan zańǵa aınalýy kerek. Jastardy áıteýir ósirý úshin ósirý emes, naqty iskerlikke úıretý arqyly udaıy qoldap, kótermelep otyrý asa mańyzdy. Árbir jastyń mańdaı termen, eńbekpen kelgen mansabynyń qunyn bilýi, adal eńbek etý ar­qyly halyq qoldaýyna ıe bolýy ózderi tara­pynan joǵary baǵalanýy tıis. Jastar budan artyq baılyq, qurmet joq ekenin sezinýleri kerek. Ol aqsha, múlik jınaýǵa emes, el qur­metine laıyq bolýǵa umtylýy tıis. Qoǵamdyq pikirdiń ońdy qalyptasýyn mártebe tutýy kerek. Sonda ǵana odan jaqsy basshy shyǵady. Jastar – bizdiń bolashaǵymyz. Erteńgi ja­sampaz qoǵam qurý solarǵa tikeleı baılanysty. Sondyqtan da elimiz jańa turpattaǵy me­nedjerdiń, saıası qaıratkerlerdiń jańa gene­rasııasyn qalyptastyrýy qajet. Halyq talaı baǵdarlamalardyń, jospar­lar­dyń dúnıege kelgeninen habardar. Biraq solar­dyń qaısysy oryndalyp, qaısysy qaǵaz jú­zin­de qalǵanyn bilmeıdi. Qoǵamdyq pikirde qaǵazda jazylǵandardyń kóbine kúmánmen qaraý jaǵy basym. Baǵdarlama naqty júzege asqanda ǵana halyq oǵan den qoıady. Bul strategııalyq jospar – 2020-nyń óz ereksheligi bar. Onda belgilengen mejelerdiń oryndalýyn baqylaý, oǵan monıtorıng jáne baǵalaý júrgizý, tıisti qadaǵalaý ornatý atap kórsetilgen. Sondyqtan da jańa onjyldyqqa belgilengen mejelerdiń iske asýyna kúmán kel­tirýge bolmas. О́ıtkeni, jospar jyl saıyn naq­tylanyp, baqylaýda bolady. Onyń oryn­dalýyna jaýapkershilik korporatıvti nemese ko­mıssııalyq turǵyda emes, jeke-dara jaýap­kershilik júktelgen. Jospardyń oryndalý yrǵaǵy únemi nazarda ustalady. Shynyn aıtý kerek, bizde baqylaý júıesi áli de naqty emes. Joǵarydan suraý bolǵanda ǵana eske túsedi. Qalyptasqan dástúrge aınalǵan baqylaý men qadaǵalaý, kedergiler men keleńsizdikterdiń al­dyn ala sebepterin anyqtaý ádetke aınalmaǵan. Joǵarydan osy ne boldy dep qozǵaý salǵanda, dúrbeleń jasaýǵa úırengenbiz. Jappaı ý-shý kóteremiz. Budan shyǵatyn nátıje az. Strategııada jazylǵanyndaı, endi mundaı bereketsizdikke jol joq. Tıisti monıtorıng júrgizý arqyly josparly nysandardyń naqty oryndalý nátıjesi boıynsha azamattarǵa habar­lanyp otyrady. Árbir nysan boıynsha memleket ózine qandaı mindettemeler alaty­nyn, olardyń bıýdjettik quny qandaı ekeni, qashan jáne qalaısha olar iske asyrylatyny, olardy iske asyrýǵa jaýapty kim bolyp taby­latyny týraly aqparat berilip turady. Munyń ózi basshylardyń oryndaýshylyq jaýapker­shiligin kúsheıtýdi qamtamasyz etedi. Kimde-kim isti uıymdastyra almasa, qyzmetinen ketedi. Endi áke-kóke emes, naqty isiń, uıymdastyrý qabiletiń, iskerligiń ǵana kómekke keledi. Strategııalyq jospar – 2020-ny júzege asy­rýda “Nur Otan” partııasyna úlken mindet­ter júktelip otyr. “Biz búkil qoǵamdy, par­tııanyń barlyq múshelerin, – dedi N.Nazarbaev óziniń halyqqa Joldaýynda, – aldaǵy on­jyl­dyq mindetterin túsindirý men iske asyrýǵa ju­myldyryp, is júzinde bul jumysqa jetekshilik etetin jáne ony óziniń baǵdarlamasy jasaıtyn “Nur Otan” partııasynyń múshelerine úlken úmit artamyz”. Partııa Elbasy Joldaýynan keıin birqatar sharalardy júzege asyrdy. Jergilikti aımaqtarǵa nasıhat tobyn jasaqtap jiberdi. Olar jer-jerde bolyp úgit-túsinik jumystaryn júrgizdi. Nasıhat tobynyń músheleri depýtattar, mı­nıstr­ler, olardyń orynbasarlary aýyl-aı­maq­tarda bolyp qaıtty. Olardyń qanshalyqty is tyndyrǵandaryn qaıdam, áıteýir onjyldyq jospardyń mándiligine jurtshylyqtyń naza­ryn aýdardy. Elge baryp qaıtqan depýtat­tardyń bir toby Elbasynda bolyp, áserlerin ortaǵa saldy. Olardyń áńgimeleri, bir sózben aıtqanda, Joldaýdy el qoldap, qýattap jatyr, halyqtyń kóńil kúıi jaman emes, degenge saıdy. Aımaqtarda nendeı kemshilikterdi, problemalardy kórgenin, olardy sheshý jolynda nendeı keńester bergenin eshkim de aýyzǵa alǵan joq. Árıne, kez kelgen úlken naýqandy bastarda ony qalyń jurtshylyqtyń qoldaýy, ishteı qabyldaýy óte qajet. Biraq bul uzaqqa sozylmaýǵa tıis. Baspasóz, kógildir ekran arqyly sóıleýshiler de Joldaýdy qoldaý tóńireginen áli asa almaı jatyr. Qazir jalǵyz qoldaý Joldaýǵa jetkiliksiz. Basty másele ony júzege asyrýǵa kirisý kerek, bul jolda sóz emes, naqty is kerek. Bir sózben aıtqanda, Elbasy Joldaýyn júzege asyrýda sózden, májilisqumarlyqpen áýestenýden naqty iske, uıymdastyrý sharalaryna kóshetin kez keldi. Jarqyn bolashaq jolynda iske sát demekpiz. Ábdesh QALMYRZAEV, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor.