Qazaq kúresin tórge shyǵarǵandar

Eń alǵash 2011 jyly tu­saýy kesilgen qazaq kúresinen «Qazaq­stan barysy» jobasy az ýaqytta asqan tanymaldyqqa ıe bolyp, apaıtós balýandarymyzdyń dý­mandy básekesine aınalyp shyǵa keldi. Ulttyq sport dese ish­ken asyn jerge qoıatyn tól sport­tyń janashyrlary naǵyz delebeni qozdyratyn tamasha bel­desýlerdiń kýási boldy. Son­daı-aq aınaldyrǵan 10 jyldan asa ýaqyttyń ishinde bul joba elimizdegi talaı bilekti ba­lýandardyń juldyzyn jaǵyp bergenin de aıta ketken jón. Al sol balýandar óz kezeginde tól kúresimizdiń búgingideı keń qanat jaıýyna úlesin qosty. Atap aıtqanda «Qazaqstan barysy» jobasynyń tuńǵysh jeńimpazy, Almaty oblysynyń balýany – Ulan Rysqul, atalǵan jobanyń úsh dúrkin jeńimpazy, búgingi tilmen aıtqanda, qa­zaqsha kúrestiń ambassadoryna aınalǵan jambyldyq jampoz Beıbit Ystybaev, «Qa­zaqstan barysy» jobasynyń eki dúrkin jeńimpazy Shyǵys Qa­zaqstan oblysynyń dańqty balýany Aıbek Nuǵymarov, bir-bir retten úzdik shyqqan taǵy bir shyǵysqazaqstandyq Muhıt Tur­synov, qaraǵandylyq Erjan Shynkeev, qyzylordalyq Elaman Erǵalıev, almatylyq Dáýren Nuralınov pen qyzylordalyq Maqsat Isaǵabylov jáne taǵy da basqa balýandar tól kúresimizdi tórge ozdyrdy. Sonymen qatar qazaq kúresiniń álemdik sport retinde moıyndalýyna «Álem barysy», «Eýrazııa barysy» sekildi týrnırler zor septigin tıgizgenin de aıta ketýge tıispiz.

Jýyrda ǵana Jetisý obly­synyń deneshynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshy­sy bolyp taǵaıyndalǵan al­ǵashqy «barys» Ulan Rysqul «Qa­zaq­stan barysy» jobasy ulttyq sport túrleriniń jandanýyna úlken ser­pilis ákelgenin aıtady.

– Qazaq kúresinen «Qazaqstan barysy» jobasy elimizdegi ult­tyq sport túrleriniń jańa deń­geıge kóterilýine, ásirese tól kú­resimizdiń qaryshtap damýy­na zor úlesin tıgizdi. Keıde «eger, bul joba bolmaǵanda, qazaq kúresi áli kúnge deıin toı-tomalaqtyń, as-jıyndardyń deńgeıinen asa almas pa edi», dep te oılaımyn. Sondyqtan osy jobany qolǵa alyp, qazaq kúresiniń bolashaǵyna dańǵyl jol ashyp bergen jan­darǵa erekshe alǵysymdy bildi­remin. Sondaı-aq bul joba ulttyq sporttyń kez kelgen túrin dúnıe júzine damytýǵa bolatynyn dá­lel­dep berdi. Aldaǵy ýaqytta ózge de ulttyq sport túrleriniń tiz­ginin ustap otyrǵan jandar «Qazaqstan barysy» jobasyn negizge ala otyryp, tól sporty­myzdy odan ári jandandyrsa eken deımin. Álemde qansha jerden jahandaný júrip jatsa da, áli kúnge deıin ulttyq sportqa degen suranystyń bar ekenine kóz jetkizdik. Ýaqyttyń ózine ýa­qyt jetpeı jatqan zamanda «Qazaqstan barysy» jobasy 10 myńnan asa ulttyq sport janashyrlaryn bir sport keshenine jınap, 6-7 saǵat boıy bozkilemge telmirtti. Qudaıǵa shúkir, ata-ba­bamyzdan mura bolyp qalǵan ulttyq oıyndarymyz jeterlik qoı. Kókpar, teńge ilý, asyq atý, sadaq atý jáne taǵy basqa túrle­riniń negizin saqtaı otyryp, jańa zamanǵa saı etip ótkizse bolady, deıdi ol.

Sondaı-aq Ulan Rysqul «Qa­zaqstan barysy» týrnıri ózine tanymaldyq syılaǵanyn jáne ómirin kúrt ózgertkenin jasyrmaıdy.

– Osydan 12 jyl buryn jeńimpaz atansam da, áli kúnge deıin týrnırdegi jeńisimdi, sol kezdegi qýanyshymdy sóz­ben aıtyp jetkize almaımyn. Dzıý­do kúresimen 15 jyl aınalys­qanymmen, meni elge tanytqan «Qa­zaqstan barysy» jobasy. О́mi­rimdi kúrt ózgertti dep aıtsam artyq bolmas. Qa­zaqstannyń qaı buryshyna bar­sam da, qonaqjaı halqymyz meni úlken qurmetpen qarsy alady. Kóbisi «balam saǵan uqsaǵan, elimizdiń atyn álemge tanytatyn balýan bolsyn dep sportqa, qazaqsha kúres úıirmesine berdim», dep jatady. Bul – halqymyzdyń bizge degen peıili, yqylasy dep bilemin. Osyndaı jyly sózderdi estip, sportqa beker kelmegen eken­biz ǵoı degen oıǵa qalamyz. Bir balanyń durys jolǵa túsýine, sportqa kelýine septigimiz tıip jatsa, bizge odan asqan baqyttyń keregi joq shyǵar, sirá! deıdi jobanyń tuńǵysh jeńimpazy.

Al «Qazaqtan barysynda» úsh ret jeńimpaz atanamyn dep halyq aldynda ýáde berip, er jigitke tán minez kór­setip, ýáde údesinen shyqqan Beı­bit Ystybaev qazaq kúresine bergenimizden alǵanymyz kóp boldy, deıdi.

– Elimizde tól kúresimizden «Qazaqstan barysy» degen iri týrnır uıymdastyrylady eken degende erekshe qýanǵandardyń biri men edim. О́ıtkeni bala kezimnen beri kúrespen shuǵyldanyp ke­lemin. Sportshy bolǵan soń, je­tistikke qol jetkizýiń kerek, jańa belesterdi baǵyndyrýyń kerek. «Qazaqstan barysy» jobasy bastalǵanǵa deıin túrli jıyn-toılarda kúrestik. Al­ǵashynda tele­dıdar, kilem úshin de beldes­kenmin. Túıe úshin de kúresken kezim bolǵan. Bir­aq keıin tek kólik úshin ǵana beldesemin dep sheshtim. Sebebi ol kezde men ózime óte senimdi bolatynmyn. Sportshy maıdalanbaýy kerek dep oıladym. Qaltamda nan alyp jeıtin aq­sham bolmasa da, qarjyǵa qat­ty muqtaj bolyp tursam da, ózim­niń ustanymymnan taımaı, jarystarǵa qatyspaıtynmyn. О́zime tek iri júlde úshin kúre­semin dep shart qoıǵan bolatyn­myn. Sóıtip júrgende «Qa­zaq­stan barysy» jobasy uıym­dastyrylyp, ózim úshin jańa belesti baǵyndyrýǵa tyrystym. Tipti, ózime senimdi bolǵanym sonshalyq, «Bul jarysta men jeńemin, qarsylastaryma týrnırge kelip áýre bolmaı-aq qo­ıyńdar», dep te aıtqanmyn. О́ıt­keni tuńǵysh «Barys» ataný armanym edi, amal neshik, alǵashqy talpynysymda tuǵyrdyń bıik satysynan kórine almadym. Eshten kesh jaqsy deıdi ǵoı. Kelesi jylǵy dodada óz myqtylyǵymdy dáleldedim. Jeńistiń tátti dámin sezine alǵanyma qýanyshtymyn. О́z aldyma «Qazaqstan barysy» týrnırinde úsh márte top jaryp, sol oıymdy júzege asyrǵannan keıin sportpen qosh aıtysamyn dep maqsat qoıǵan bolatynmyn. Qudaıǵa shúkir, el aldynda masqara bolmaı, maqsatyma qol jetkizdim, degen edi B.Ystybaev bir suhbatynda.

Qysqasha aıtqanda, «Qazaq­stan barysy» jobasy az ýaqyt­tyń ishinde tól kúresimizdiń ty­nysyn ashyp qana qoımaı, ós­keleń jas urpaqqa ulttyq qun­dylyqtarymyzdy dáripteýge, salamatty ómir saltyn ustanyp, buqaralyq sportty serik etýine aıtarlyqtaı úlesin qosty.