ÚIRENERGE ÚLGI ETERLIK IS KО́P

Ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda elordada Fınlıandııanyń Qazaqstandaǵy kúni aıasynda eki eldiń 250-den astam kásipker­leri­niń, ulttyq kompanııalar men mem­lekettik organdar jetekshi­leri­niń qatysýymen bıznes-forým ót­ken edi. Sonda Sýomı eli kásip­ker­leriniń atynan sóz sóılegen Syrtqy saýda jáne damý mınıstri Paavo Vıaıýrıýnen Qazaqstannyń daǵdarysqa qarsy sharalaryn, “Eýro­pa­ǵa jol” jáne ekonomı­ka­lyq baǵdarla­ma­lar­dy qoldaıty­nyn, Keden oda­ǵyn­daǵy qyzmetine qyzyǵýshylyq tanyta­ty­nyn málimdegen bola­tyn. Mine, soǵan oraı Sýomı eline dostyq, ózara yn­tymaqtastyq aıasynda saparmen kelgen elimizdiń Parlamenti Má­jilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamed­janov aldymen Fınlıandııanyń Syrtqy saýda jáne damý mınıstri Paavo Vıaıýrıýnen­men kezdesti. О́zara áńgime barysynda eki eldiń arasynda ornaǵan yntymaq­tas­tyq odan ári nyǵaıa túsetindigi, Qazaqstan Fınlıandııanyń qashan­da óte mańyzdy saýda áriptesi bolyp qala beretindigi aıtyldy. Fınlıan­dııa úshin Qazaqstan Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy turaqtylyq pen damýdyń úlgisi jáne senimdi áriptes retinde tanylǵan. Osy oraıda O.Muhamedjanov kez­desýde qazaqstandyq delega­sııa­nyń tikeleı Prezıdent tapsyr­ma­symen júrgenin jáne ǵylymdy, ınnovasııany, bilim berý júıesin tıimdi basqarý tájirıbesin tereńi­rek zertteýge mán beriletinin jet­kizdi. Odan ári ol Fılıandııanyń kóp­tegen aldyńǵy qatarly meke­meleriniń jumysymen tanysqanyn aıtty. Al Paavo Vıaıýrıýnen qazaq­standyq delegasııa az kún ishinde biraz mańyzdy máselelerdi qarap, zerdelep shyqqanyna rızashylyq bildirdi. О́zara túsinistik pen kelisimniń, dostyq pen yntymaqtastyqtyń jalǵasyndaı reńk alǵan shara Májilis Tóraǵasynyń Fınlıandııa Premer-mınıstri Mattı Tanelı Vanhanenmen kezdesýinde odan ári órbidi. Mattı Vanhanen Premer-mınıstrlikke taǵaıyndalǵanǵa deıin kóptegen iri laýazymdyq qyzmette bolǵan. Sonyń ishinde ol aımaqtyq “Kehasanomat” gazetinde jýrnalıst qyzmetin atqarǵan. Keıin sol gazettiń bas redaktory da bolǵan kórinedi. Jalpy, eki jaqty saýda barysy sońǵy jyldary aıtarlyq­taı qarqyn alyp keledi. Qazaq­stan­nyń Statıstıka agenttigi málimet­terine qaraǵanda, Qazaqstan men Fınlıandııa arasyndaǵy eki jaqty saýda kólemi 2009 jyly 760,9 mln. AQSh dollaryn quraǵan. Munyń ishinde eksport 451,2 mln., ımport 309,7 mln. AQSh dollary bolǵan. 2008 jyly 1,1 mlrd. AQSh dollary bolsa, 2007 jyly bul kórsetkish 732,4 mln. AQSh dollaryn kórset­ken. Kezdesýde Qazaqstan men Fın­lıandııanyń arasyndaǵy yntymaq­tastyq baılanys, tájirıbe almasý jáne ózara iskerlik qarym-qatynas ornatý máselesi odan jalǵasyn taba beretini aıtyldy. Ásirese, bul má­sele taıaýda Fınlıandııa Prezı­dentiniń Qazaqstanǵa jasaıtyn saparyna baılanysty odan ári ekpin alatyndyǵy senimdilik týǵyzatyny atap kórsetildi. Qazaqstanda Memleket basshy­sy­nyń bastaýymen “Bolashaq” baǵdarlamasy iske asyrylyp, sapasy men deńgeıi jaǵynan álem oqý oryndarynan kem túspeıtin túrli salaly ýnıversıtetterdiń ashylyp, qazirgi kúni tıimdi jumys istep jatqany belgili. Bul elimizdegi qol jetken jalpy bilim sapasy men ózindik mamandarymyzdy daıyndaý­daǵy jetistikterimiz bolyp taby­la­dy. Osy oraıda fın bilim berý júıe­si de álemdik aldyńǵy qatardan oıyp turyp oryn alatyndyǵy Bilim mınıstri Hennoı Vırkýnenmen qazaqstandyq delegasııa kezdeskende aıtyldy. О́ıtkeni, fın bilim berý júıesin damytý arqasynda ǵana Fınlıandııa joǵary tehnologııaǵa qol jetkizdi. Sondyqtan ony bola­shaqta Eýropalyq Odaqta eý­ro­pa­lyq bilim berý jáne zertteý júıesiniń negizine aınaldyrmaq kórinedi. 2000 jyldan bastap fın oqýshylary elý eldiń arasynda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy­nyń úsh jyl saıyn júrgizetin PISA halyqaralyq baǵdarlamasynyń zert­teýi boıynsha jalpy bilim alýda eń joǵary kórsetkishterge ıe bolǵan. Bul atalǵan PISA testileýi 15 jastaǵy jasóspirimder arasynda júrgiziletin bolǵandyqtan, ol mek­teptiń bilim berý tıimdiligine tikeleı áser etedi deıdi. Munda mektep ınspektorlary nemese oqý isiniń meńgerýshisi degen bolmaıdy. Bilim alý mekteptiń birinshi synybynan bastap joǵary oqý júıesine deıin tegin júrgiziledi. Al negizinen bala bilimi men tárbıesine asa mán berý balabaqshadan bastalatyndaı jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Memlekettik balabaqshalar tegin, onda baldyrǵan fındikter qoǵam men qorshaǵan orta týraly alǵashqy túsinikterin tolyqqandy alyp shyǵady. Negizgi toǵyzjyldyq mektepte oqý Fınlıandııada turaqty turatyn balalar úshin mindetti bolyp tabylady. Muny bitirgen oqýshylar emtıhan tapsyrmastan birden gımnazııaǵa nemese kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshege túsedi. Oqýshylardyń bilim deńgeıi men tártibine basty mán beriledi. Aleksandr TASBOLATOV, “Egemen Qazaqstan” – Helsınkıden.