Sózdiń eń jaqsysy – ispen maquldanǵany

Oblys ákimi Darhan Satybaldy jer­gilikti bıliktiń eń basty maq­saty  tur­ǵyndardyń ómir súrýine qolaı­ly jaǵ­­­daı jasaý jáne óńirdiń áleýmet­tik-eko­­nomıkalyq damýyn qamtamasyz etý eke­nine toqtaldy. «Byltyr Otyrar aýda­ny Josaly eldi mekeniniń turǵyndary Aqqala eldi mekenine deıin joldyń nashar bolýyna baılanysty qys mezgilinde jolda júrý qıyndyqtar týyndaıtynyn aıt­qan bolatyn. Bıýdjetten qarjy qaras­ty­rylyp, 5,3 shaqyrym jolǵa tas tóseldi. Tur­ǵyndardyń usynysy boıynsha «Syr­darııa» móltek aýdanynda saıabaqtyń jón­deý jumystaryna 76,5 mln teńgege qu­ry­lys jumystary júrgizilip, tolyq aıaq­taldy. Ishki joldardy jóndeý máselesi kóterilip, byltyr 191 mln teńge bólinip, Jıdeli, Sanaly eldi mekenderinde 10 kóshe jóndeýden ótti. Bıyl «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda 24 ishki kóshege ortasha jóndeý jumystaryn júrgizý úshin bıýdjetten 485 mln teńge qaraldy. Turǵyndar «Naýryz» shaǵyn aýdanynda mektep salýdy suraǵan. Osy másele boıynsha «Jaıly mektep» qanatqaqty jobasy aıasynda 900 oryndyq jańa mektep salynady dep sheshim qabyldandy. «Taraz» shaǵyn aýdany­nan 600 oryndyq mektep salynady», dedi ol turǵyndarmen kezdesýde. Aýdan zeınetkerleri ardagerlerge arnalǵan demalys ornyn ashý máselesin de kótergen bolatyn. Sháýildir aýylyndaǵy burynǵy qonaqúıge kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, demalys orny paıdalanýǵa berildi. Talapty aýylynyń turǵyndary tabıǵı gazdy tezirek berý jónindegi talaby negizinde jeltoqsan aıynan bastap aýyl tabıǵı gazǵa qosylǵan. Qasıetti Arystan bab kesenesi, Otyrar qalashyǵy jáne ózge de tarıhı oryndar saıahatshylardy qyzyqtyratyn, týrıstik áleýeti óte joǵary aýdanda aldaǵy eki jylda 16 mlrd teńgege 9 ınvestısııalyq jobany iske asyrý pysyqtalýda. Sonymen birge quny 1,1 mlrd teńgelik «Ontustik Altair» 400 iri qara malǵa arnalǵan sút fermasy jáne jem shyǵarý sehyn iske qosý josparlanǵan.

Al Saıram aýdany turǵyndary oblys ákimimen kezdesýde kóterilgen 16 máseleniń basym bóligi sheshimin tapqan. Atap aıtsaq, Jibek joly aýylyndaǵy aýyz sý júıesin jańartý úshin «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasymen 2023 jylǵa 100 mln teńge qarjy bólindi. Qarasý aýylyna atalǵan baǵdarlamasy aıasynda sport kesheniniń qurylysyna 649 mln teńge qarjy qaraldy. Jeti kanalǵa kúrdeli jóndeý jumys­taryn júrgizý úshin jobalyq qujattar daıyndalýda. Qutarys, Qyzyljar eldi mekenderinde gaz júıesiniń quryly­sy bıyl aıaqtalady. Al Aqarys, Oımaýyt aýyldarynda qurylys jumystary óndiristik kestege sáıkes júrgizilýde. Sonymen qatar byltyr Kólkent aýylyna gaz júıelerin salýǵa 395,5 mln teńge, Aqsýabad aýylyna 215 mln teńge qarjy qarastyrylǵan. Turǵyndardyń ótinishine qaraı, Keles aýdanynda «Aqylbeksaı» sý qoımasynan shyǵatyn «Sańyraý» kanalyna orta jóndeý jumystaryn júrgizý úshin 21 mln teńge qarastyrylyp, 6 shaqyrymy mehanıkalyq tazalaýdan ótkizildi. Aqtóbe aýyldyq okrýgi Kókbulaq eldi mekenindegi Aqnıet-2 kóshesiniń ortasha jóndeý jumystaryna qarjy qaralyp, asfalt tóseldi. Báıdibek aýdanynda byl­tyr­ǵy kezdesýler nátıjesinde, Aqqol­tyq eldi mekeninde 75 oryndyq aýyldyq klýbtyń qurylys jumysyna 97 mln teńge qarastyrylyp, paıdalanýǵa berildi. Bıyl Tasty aýylynda 75 oryndyq klýb qurylysyn júrgizý úshin bıýdjetten 181 mln teńge bólindi. Al Sozaq eldi mekeninde «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda 150 mln teńgege fýtbol alańshasynyń qurylysy júrgizilgen. Tasty, Jýantóbe, Qarataý, Syzǵan, Qumkent, Jartytóbe aýyldary men Qyzemshek jáne Taýkentte dárigerlik ambýlatorııa ǵımarattarynyń jylytý qazandyqtary jańartylǵan. Aýdandyq ortalyq aýrýhanasyna 57 mln teńgege reabılıtasııalyq medısınalyq qural-jabdyqtar satyp alynǵan. Juqpaly aýrýlar bóliminiń ǵımaratyna 32 mln teńgege aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizilgen. Sholaqqorǵan aýylyndaǵy «Aqsham» jáne «Naýryz» shaǵyn aýdandarynyń sý qubyry jelilerin salýǵa qarjy bólingen. Jetisaı aýdanynda da turǵyndarmen kezdesýde kóterilgen máseleler sheshimin taýyp keledi. Mysaly, Eralıev aýyldyq okrýgindegi Muratbaev eldi mekeniniń aýyz sý júıelerin aǵymdaǵy jóndeý jumystaryna 23 mln teńge qaralyp, tıisti jumystar júrgizildi. Aýyz sý júıeleri 32 mln teńgege aǵymdaǵy jóndeýden ótti. Seıfýllın eldi mekeninde aıaqjol salý máselesi kóterilip, 1,6 shaqyrym aıaqjol salyndy. Jyly sý, Baqqonys, Baıqonys, Altynkemer, Maqtaly eldi mekenderinde 702 mln teńge bólinip, 32 shaqyrym bolatyn 32 kóshege ortasha jóndeý jumystary atqarylǵan. Sonymen qatar «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda 328 mln teńge bólinip, О́rkendi eldi mekeninde fýtbol alańynyń qurylysy bastaldy. Bıýdjetten 870 mln teńge bólinip, Asyqatadaǵy Ál-Farabı atyndaǵy jalpy orta mektebine qosymsha oqý ǵımaraty, sport zaly jáne sheberhanasynyń qurylysy qolǵa alynǵan. Aýdanda «Jaıly mektep» jobasy aıasynda 5 jańa mektep salynady. Kezdesýlerde kóterilgen máselelerdiń basym bóligi áleýmettik salaǵa qatysty. Bul oraıda Tólebı aýdanynda da osy salalardy jaqsartý boıynsha jumys júrgizilýde. Byltyrǵy kezdesýde turǵyndar 14 máseleni kótergen edi, sonyń 12-si sheshimin taýypty. Atap aıtsaq, Lengir qalasyn sapaly elektr jelisimen qamtý úshin qosalqy stansa qurylysyna 2,1 mlrd teńge qarjysy tolyq qaralyp, qurylys jumystary kestege sáıkes júrgizilýde. Aýdan ortalyǵyndaǵy 35 kópqabatty turǵyn úıdiń aýlalaryn abattandyrý jumystaryna qarjy bólindi. Oqýshylar úıine qosymsha oqý korpýsyn salý boıynsha 2023 jyly 590 mln teńge bólindi. Aqqum, Kıelitas aýyldyq okýrgterinde mádenıet úılerin salý úshin eki jylda 441 mln teńge bólinip, jumystar qolǵa alyndy. Qasqasý eldi mekenin tabıǵı gazben qamtamasyz etý maqsatynda bıýdjet esebinen 723 mln teńge qarastyrylǵan, bıyl tapsyrylmaq. Taǵaına eldi mekeniniń kóshelerine elektr jelilerin júrgizý jumystaryna 198 mln teńge bólinse, Zertas, Taǵaına eldi mekenderinde orna­lasqan mektepterdiń qosymsha korpýs ǵımaratyn salý úshin qarjysy tolyq qarastyrylǵan. Birinshi mamyr eldi mekeninde zamanaýı úlgidegi sporttyq-saýyqtyrý kesheniniń qurylysyn aıaqtaý úshin bıýdjet esebinen 531 mln teńge qarjy bólindi. Bıyl paıdalanýǵa beriledi.

Biz birqatar aýdanda atqarylǵan jumysty ǵana aıtyp óttik. Jalpy, turǵyn­dar tarapynan kóterilgen máseleler bo­ıynsha barlyq aýdanda aýqymdy jumys atqarylýda. Kezdesýlerde kóteriletin máseleniń taǵy biri – jaıylym tapshylyǵy. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń osy baǵyttaǵy tapsyrmasyn oryndaý da birinshi kezektegi mindetterdiń biri. Byltyr Túrkistan oblysynda 412,2 myń gektar jer memleket menshigine qaıtarylsa, memorandým arqyly 622,6 myń gektar jer elge ortaq paıdalanýǵa berilgen. Osylaısha, 1 mln gektardan asa jaıylym tapshylyǵy sheshimin tapqan. Elimizdegi jalpy mal basynyń 18 pa­ıyzy Túrkistan oblysyna tıesili. Bıyl óńirde jaıylym tapshylyǵy 2122,2 myń gektardy qurady. Osy baǵytta ortaq jaıylymnyń kólemin ulǵaıtyp, eldi mekendegi maldy shalǵaıdaǵy maýsymdyq jaıylymdarǵa shyǵarýdy uıymdastyrý, aýdandarda mal bordaqylaý alańdaryn jáne otbasylyq sút fermalaryn arttyrý kózdelgen. Nátıjesinde, 2024 jylǵa ob­lys­taǵy jaıylym tapshylyǵy tómen­dep, 1107,8 myń gektardy quraıdy. Jyl qorytyndysymen 333,2 myń gektar jer ýchaskesi ortaq jaıylymǵa qaıtarylyp, eldi mekenderdegi jaıylym júkte­mesi­nen 681,8 myń gektarǵa kemıdi. Memle­ket basshysynyń óńir ákimderiniń aldyna qoıǵan negizgi mindetterdiń biri – ınves­tı­sııa tartý. Bul oraıda oblysta 2022-2026 jyldar aralyǵynda jalpy quny 1,9 trln teńgege 9 596 jumys ornyn quraıtyn 71 ınvestısııalyq jobalardyń pýly qalyptastyrylǵan. О́tken jyldyń qorytyndysymen jalpy quny 28,9 mlrd teńgege 1172 jumys ornyn ashýmen 23 ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Sonymen birge 2023-2026 jyldar aralyǵynda oblysta júzege asyrylyp jatqan ınvestısııalyq jobalar­dyń tiziminen jalpy quny 1,4 trln teńgege 3 595 jumys ornyn qurýmen TOP-10 ınvestısııalyq jobalar iriktelgen. Bıyl jyl sońyna deıin jalpy quny 260,3 mlrd teńgege 2529 jumys ornyn qurýmen 28 ınvestısııalyq jobany júzege asyrý jos­parlanýda.

Jalpy, bıyl óńirde barlyq qarjy­lan­dyrý kózderinen 866,4 myń sharshy metr turǵyn úı engizý jáne «Qurylys kóle­mi­niń naqty ındeksi» boıynsha 357,8 mlrd teńge qarjy tartý josparlanǵan. Ob­lys­tyq qurylys basqarmasy boıynsha 369 nysan qurylysyn júzege asyrý jáne 204 jobalaý-smetalyq qujattama ázirleý úshin 156,9 mlrd teńge bólingen. Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen ázirlengen agroónerkásip keshenin damytýdyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama aıasynda 2027 jylǵa deıin jalpy ónim kólemi men eńbek ónimdili­gin 2 ese, salaǵa tartylatyn jeke ınvestı­sııa­lar kólemin 6 esege ulǵaıtý, qaıta óńdel­gen aýyl sharýashylyǵy ónim­deri­niń eks­por­tyn 2,3 esege ulǵaıtý min­det­teri qaras­ty­rylǵan. Bıyl egis kóle­min 860 myń gektarǵa ornalastyrý, bir alqap­­tan 2-3 ónim alý jobasyn 9303 gek­tar­ǵa en­gizý, qosymsha 93 gektarǵa jylyjaılar salý, sý únemdeý tehnologııa­lary endiril­gen alqapty 39,2 myń gektarǵa jetkizý kózdelgen. Igi bas­ta­malar nátıjesinde, aýyl sharýashy­ly­ǵy ne­gizgi kapıtalyna 75,2 mlrd teńge, ta­maq óner­kásibine 11 mlrd teńge jeke ın­ves­tısııalar tartylyp, jalpy ónim kólemi 1 trln 127 mlrd teńgege jetkiziledi. Qazir­gi tańda oblysta jalpy sıymdylyǵy 38,0 myń tonna bolatyn 20 jemis-kókónis saqtaý qoımalary bar. Al óńirde jylyna 1,7 mln tonnaǵa jýyq jemis-kókónis, kartop ónimderi óndiriledi. Sondyqtan búginde aýdan, qala ákimdikteriniń maýsymaralyq kezeńde baǵa turaqtylyǵyn saqtaý sharalaryn tıimdi júzege asyrýǵa múmkindikter joq. Osyǵan oraı tujyrymdama aıasynda 142,3 myń tonna jańa qýattylyqtardy qura otyryp, maýsymaralyq kezeńde jylyna 250-300 myń tonna taýar aınalymyn jasaýǵa qol jetkiziledi. Sondaı-aq bıyl Shardara aýda­nynda «Jylyna 100 myń tonna júgeri dánin tereń óńdeý zaýyty», Tólebı aýdanynda «Jylyna 220,0 mln jumyrtqa baǵytyndaǵy qus fabrıkasy», Ordabasy aýdanynda «40,0 myń basqa bordaqylaý alańyn salý», Keles aýdanynda «51 gek­tarǵa jylyjaı keshenin salý», Arys qa­lasynda «4500 gektar jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn engizý», Túrkistan qalasynda «5200 tonnaǵa jemis-kókónis saqtaý qoımalaryn» salý jobalaryn júzege asyrý boıynsha jumys bastaldy.

Osylaısha, óńirde halyqtyń talap-tilekteri men sheshilmeı jatqan túrli máseleler oblys ákiminiń turǵyndarmen kezdesýlerinde kóterilip, oń sheshimin tabýy halyqtyń bılikti qoldaýyna, eldiń yntymaǵyna septigin tıgizip otyr.

Túrkistan oblysy