Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qoǵamdaǵy qordalanǵan máselelerdiń bir parasy turǵyn úılerdiń kommýnaldyq sharýashylyǵyna qatysty bolǵandyqtan, muny júıeli sheshýdiń joly retinde Májilis depýtattary arnaýly zańǵa túzetý engizýge bastamashylyq jasaǵan edi. Osy aıdyń ortasynda Memleket basshysy atalǵan zań jobasyna qol qoıdy. Sonymen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» bul zańnyń negizgi baǵyttary – kóp páterli turǵyn úılerdi basqarý tetigin jaqsartý, kondomınıým nysandaryn basqarý jáne kútip ustaý jónindegi qyzmette ashyqtyqty qamtamasyz etý, sondaı-aq páterler, turǵyn emes úı-jaılar ıeleriniń osy úderisterge qatysýy.
Talqylanyp jatqan zańnamaǵa sáıkes, endi páter ıeleri kooperatıvteriniń (PIK) ornyn múlik ıeleriniń birlestigi (MIB) nemese qarapaıym seriktestik (QS) basady. О́z kezeginde bul birlestikter «bir múlik ıeleriniń birlestigi – bir shot» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıdi. Munyń jaı-japsary týraly Turǵyn úı kommýnaldyq-sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵynyń basqarýshy dırektory Marǵulan Ábdikárimov táptishtep aıtyp berdi.
– Jańa bastamanyń aıasynda kóp páterli turǵyn úılerdiń ıeleri baspanalaryn ózderi qadaǵalap, jaýap beredi. Reformanyń halyqqa tıimdi tusy turǵyndardan jınalǵan qarajatty paıdalanýdyń ashyqtyǵy qamtamasyz etilip, sondaı-aq bul aqsha naqty bir turǵyn úıdi basqaryp, kútip ustaýǵa baǵyttalady. Qarjylyq sıpattaǵy máselelerdi sheshý úshin menshik ıeleriniń jalpy sanynan kvorýmdy tómendetý usynylyp otyr. Atap aıtqanda, qajetti sheshim qabyldaý úshin páter ıeleri men kóp páterli turǵyn úıdegi bos keńistikti ıelenip otyrǵandardyń jalpy sanynyń 51%-ynyń qatysýy jetkilikti bolady. Sonymen qatar kóp páterli turǵyn úılerde memleket qatysatyn mekemeler bar. Osy obektilerdiń ortaq múlikti basqarýǵa qatysýy úshin jáne kútip ustaýǵa arnalǵan shyǵystardy, kúrdeli jóndeýge jınalatyn jarnalardy tóleýi úshin memlekettik satyp alý rásimderin júrgizý talap etiledi. Bul óz kezeginde belgili bir ýaqytty qajet etedi. Sondyqtan jańa zań jobasynda osyndaı jarnalardy tóleý úshin memleket qatysatyn uıymdarǵa «Memlekettik satyp alý týraly» zańnyń kúshin taratpaý usynylady, – dedi M.Ábdikárimov.
Onyń aıtýynsha, páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń, az páterli turǵyn úılerdiń menshik ıeleri, ıaǵnı 16 páterge deıin kondomınıým obektisin basqarý formasyn erkin tańdap, aýystyra alady. Búgingi tańda respýblıka boıynsha kóp páterli turǵyn úılerdiń jalpy sanynyń shamamen 50%-ynda kondomınıým obektileri tirkelgen. Turǵyndardyń enjarlyǵyna baılanysty kondomınıým obektisin tirkeýdi jeńildetý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdarǵa osy rásimge bastamashylyq jasaýǵa múmkindik berý usynylyp otyr.
Buǵan qosa zańnamadaǵy eleýli ózgeristerdiń qatarynda ýaqytsha basqarýshy kompanııany tartý, kóp páterli turǵyn úılerdi basqarý máselelerin jetildirý, jaýapty jergilikti atqarýshy organǵa kondomınıým obektisin tirkeýge ótinish jiberý fýnksııasyn berý, turaq orny men qoıma ıeleriniń quqyqtary men mindetterin bekitý, sondaı-aq aýyldy jerde, kentte turǵyn úı salǵan jumys berýshilerdiń shyǵyndaryn sýbsıdııalaý bar.
– Osy oraıda búginde avtoturaqtar men qoımalar jekemenshikke qaraıtynyn atap ótken jón. Sáıkesinshe bulardyń kadastrlyq nómiri bar jáne Salyq kodeksine sáıkes salyq salý obektileri bolyp sanalady. Osyǵan baılanysty 31-bapqa tıisti ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Aıta ketý kerek, ıesiz syrtqy ınjenerlik jelilerdiń bolýy faktileri bar. Bul jóninde zańda qurylys salýshyǵa syrtqy ınjenerlik jelilerdi kommýnaldyq menshikke berý mindetin zańnamalyq turǵydan bekitý usynylady. Al avtoturaq máselesine oralsaq, munyń jekemenshikte ekenin aıttyq. Biraq solaı eken dep avtoturaq ıeleriniń parkıngte kólik jýýyn oryndy dep aıta almaımyz. Is júzinde mundaı faktiler kezdesedi. Bul parkıngti ustaýdyń qurylys jáne sanıtarlyq normalaryna sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan kondomınıým obektisiniń ortaq múlkiniń quramyna kiretin parkıngtiń nemese turaq ornynyń jáne qoımanyń konstrýktıvti bóligin, fýnksıonaldyq maqsatyn ózgertýge zań júzinde tyıym salynady, – dedi spıker.
Sondaı-aq M.Ábdikárimov atap ótkendeı, ıesiz qalǵan syrtqy ınjenerlik jeliler bar. Bul rette zańda qurylys salýshyǵa syrtqy ınjenerlik jelilerdi kommýnaldyq menshikke berý mindetin zańnamalyq turǵydan bekitý usynyldy. Kóp jaǵdaıda turǵyn úıdiń ortaq ınjenerlik júıeleri páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri jóndeý jumystaryn júrgizgen kezde konstrýksııalarmen qorshalady. Sosyn menshik ıeleri apattar men sýdyń aǵýy oryn ala qalǵan jaǵdaıda ony ashýdan bas tartady. Osyǵan baılanysty páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri páterde, turǵyn emes úı-jaıda ornalasqan ortaq múlikke qol jetkizýdi shekteıtin konstrýksııalardy óz betinshe bólshekteıdi degen norma zańnamalyq túrde bekitilmek.
Buǵan qosa kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin, onyń ishinde lıftti jóndeý bóliginde kóptegen másele týyndaıtyny jasyryn emes. Munyń sheshimi retinde kóp páterli turǵyn úıdiń lıftterin óz kireberisinde jóndeý nemese aýystyrý jóninde sheshim qabyldaý múmkindigi beriledi. Bul rette mundaı sheshim qabyldaý úshin kóp páterli turǵyn úıdiń kireberisindegi páter ıeleriniń, turǵyn emes úı-jaılardyń jalpy sanynyń úshten ekisinen astamynyń qoldaýy qajet.
Jalpy, búgingi tańda elimizde 5 572 MIB jáne 39 853 QS quryldy. Osy oraıda Qosshy qalasyndaǵy MIB tóraǵasy Erkebulan Meńjasarov turǵyn úıdi basqarýdyń jańa formasyna kóshýdegi jaǵdaıdan azdap habardar etti.
– «Kósh júre túzeledi» degendeı, bul reformany júzege asyrýda kóptegen qıyndyq boldy. Degenmen MIB qurý arqyly turǵyndar ózderi turyp jatqan úıdi basqarýdy óz qolyna aldy. Mysaly, qazir bir turǵyn úıdiń óz shoty bolady. Onda túsken qarjynyń qalaı jumsalyp jatqanyn turǵyndar túgel kórip otyrady. Iаǵnı tolyqtaı ashyqtyq qaǵıdaty saqtalady. Aı saıyn úıdiń kireberisterindegi taqtada arnaıy esep ilinip turady. Buǵan qosa mundaı esepterdi, atqarylyp jatqan jumystardy qazirgi zamannyń talabyna sáıkes áleýmettik jelilerde bólisip otyramyz. Ári bul jeliler turǵyndardyń pikiri men aryz-shaǵymyn bilip otyrýǵa qolaıly, – dedi E.Meńjasarov.
Sonymen qatar ol qarastyrylyp jatqan tıisti zań jobasyna qatysty óz oıyn da bildirdi.
– Bizdiń oıymyzsha, avtoturaq oryndary men qoımalar – kondomınıým obektisi. Iаǵnı biz turǵyn úıdiń bólikterin bólek-bólek qarastyra almaımyz. Buǵan tehnıkalyq qabattar men jer ýchaskeleri de jatýy kerek. Taǵy da qosarym, jańadan salynǵan kóp páterli úılerdi qabyldap alarda úkimettik komıssııanyń bolmaýy qynjyltady. Sonyń saldarynan qurylys sapasy tómendep ketedi. Shyndap kelgende, qurylys nysanyna tapsyrys berýshi de, ony oryndaýshy da, sodan soń qabyldap alýshy da bir tulǵa bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. Budan keıin qaıdan sapa bolsyn?! Qazir Qosshy qalasynda osyndaı problemalarmen sottasyp jatqan daý-damaı kóp. Sondaı qaralyp jatqan isterde biz salynǵan turǵyn úıdiń qurylys qujatyna tolyq sáıkes kelmeıtinin dáleldeýge tyrysyp baǵyp jatyrmyz. Osy másele nazarǵa alynyp, aldaǵy ýaqytta salynǵan qurylystardy úkimettik komıssııa jiti qadaǵalap, qabyldap alsa, sapasyna alańdamaı, kóńil de jaı bolar edi, – dedi MIB tóraǵasy.
Bul rette Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine qarasty Qala qurylysy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq saıasat departamentiniń dırektory Rýslan Lepesov turǵyn úılerdiń sapasyn jaqsartý boıynsha qandaı sharalar qabyldanatyny týraly aıtyp berdi.
– Qazirgi kezde mınıstrlik atalǵan baǵytta jumys istep jatyr. Naqtyraq aıtsaq, Qala qurylysy kodeksiniń jobasy ázirlenýde. Sol kodeks boıynsha biz qala qurylysy jáne sáýlet salasyna qatysty normalardy engizýdi qarastyryp jatyrmyz. Olarǵa taldaý jasaǵan soń zańǵa engizemiz. Tıisti zań jobasyn bıyl qarasha aıynda Májilistiń qaraýyna usynamyz. Jalpy, 7 jyl buryn salynǵan qurylysty sapasyn baǵalap, qabyldap alatyn memlekettik komıssııa bolǵan. Qurylys salasynda qazir tek 4 adam – sáıkestik deklarasııasy boıynsha, merdiger, avtorlyq tehnıkalyq qadaǵalaý jáne tapsyrys berýshiniń ózi paıdalanýǵa berý aktisine qol qoıady. Sosyn nysandy qabyldaý kezinde memlekettik sáýlet-qurylys ınspeksııasy qol qoıyp, tekseredi, – dedi mınıstrlik ókili.
Qalaı degenmen, turǵyn úı sharýashylyǵy – «aýy men baýy» kóp másele. Onyń túıtkilderin sheshý úshin, júıeli jolǵa qoıý úshin áli de baıypty, jan-jaqty talqylaý qajet. Sodan keıingi tıisti zańnamaǵa engiziletin túzetýler kópshiliktiń údesinen shyǵady dep úmittenemiz.
