Jyl on eki aı tynym tappaıtyn Serikbol Áýtáliptiń aıryqsha kásibine kóptiń qyzyǵýshylyǵy artqan. О́ıtkeni onyń «kalıfornııalyq qyzyl shylaýshyn» ósirýmen aınalysqanyna ekinshi jylǵa aıaq basty. Qysqa ýaqyt aralyǵynda kásibine shyr bitirip, alaqandaı jerdegi san myńdaǵan shylaýshynnan paıda kóre bastady.
– Bul tyńaıtqyshtyń aýyl sharýashylyǵyna tıgizer paıdasy orasan zor. Jasyratyny joq, topyraqtyń tozyp, erozııaǵa ushyraýy jahandyq problemaǵa aınalyp bara jatqanyn aıtyp, ekolog ǵalymdar dabyl qaǵýda. Jerdi kútpese, topyraqtyń qunarlylyǵyn saqtamasa, ónim alýdan qalamyz. Bizdiń maqsat – bıogýmýs óndirip, ony qoldanysqa engizý arqyly tabıǵı taza ári qaýipsiz ónim alýǵa kúsh salý. Kól-kósir paıdaǵa kenelýdi kózdegender jerdi aıalap jatqan joq. Mol ónim alý úshin túrli hımııalyq tyńaıtqyshtardy mólshersiz qosyp, tabıǵatqa da, adam aǵzasyna da orasan zor zııan keltiredi. Onyń túbin oılap jatqan joq. Sonyń saldaryn ultymyzdyń keleshek urpaǵy tartýy múmkin. Ata-babamyz «aýrý – astan» dep beker aıtpaǵan. Osy kúni qunarsyz, nársiz jemis-jıdekter men kókónister kóbeıdi. Aty jaman aýrýlar «jasaryp» barady. Soǵan qarap-aq jermen qosa, densaýlyqty da óz qolymyzben qurtyp jatqanymyzdy túısiner kez keldi. Búginde álem elderi or-ganıkalyq tyńaıtqyshtarǵa aýysty. Sonyń biri – kalıfornııalyq qyzyl shylaýshyn arqyly túziletin bıogýmýs. Damyǵan elder bıogýmýsqa erekshe mán berýde. Biz bolsaq ony endi ǵana qolǵa ala bastadyq, – deıdi shylaýshyn ósirýdi kásipke aınaldyrǵan Serikbol.
Osydan on bir jyl buryn ańsary aýǵan atamekenge tabany tıgen S.Áýtálip áý bastan kásipkerlikti qolǵa alǵan. Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Qazaqstan aýylyna turaqtaǵan ol alǵashynda saýda-sattyqpen aınalysyp, otbasyn asyraıdy. Búgingi organıkalyq tyńaıtqysh týraly málimetti ınternetten oqyp, qyzyǵýshylyǵy artady. Baý-baqshasyna paıdalanyp, baqylaıdy. Bıogýmýstyń az ýaqyttyń ishinde áserin kózben kóredi, paıdasyna kóńili senedi. Sóıtip, Esik qalasynyń turǵynynan qomaqty qarjyǵa 10 qorap shylaýshyn satyp alady. Ár qorapta 30 myńǵa jýyq jaýyn qurty bolǵan eken. Shylaýshyndar tórt túliktiń qıy, aǵashtyń japyraǵy, shóptiń shirindileri, jemis-jıdekterdiń qaldyqtarymen qorektenedi. Bıogýmýs tyńaıtqyshyn alý úshin 1 tekshe metr qıǵa 25-30 myń shylaýshyn jiberedi. Al 1 sharshy metr qıdan 250-300 lıtr bıogýmýs paıda bolady. Tehnologııasy asa kúrdeli bolmaǵanmen, úzilissiz eńbektenýdi qajet etedi.
– Aldymen maldyń qıyn jaqsylap sýmen shaıyp, onyń quramyndaǵy ammıakty joǵaltamyz. Jerge shashqan qıdy jaz mezgilinde 25-30 sm-ge deıin qalyńdatamyz. Al qys aılarynda 1 metrge deıin bıiktetemiz. О́ıtkeni shylaýshyndar jazda 20 gradýstan joǵary, qysta 5 gradýstan tómen emes temperatýrada tirshilik etedi. Sol sebepti kún saıyn baqylap otyramyz. Osyndaı eńbektiń nátıjesinde maldyń qıy bıogýmýsqa aınalady. Az aqsha jumsap, mol ónim alatynyńyz aqıqat. Nátıjesinde, tabıǵı alqaptan ekologııalyq taza ónim alýǵa múmkindik týady. Onyń dámi de tańdaıǵa tatyrlyq ekenine esh kúmánińiz bolmasyn, – deıdi shylaýshyn ósirýdiń sheberi.
Bıogýmýstyń baǵasy qoljetimdi ári suranysqa ıe. Osyny eskergen elimizdegi 3 myń qojalyq birigip «QazVerm» atty kooperatıv qurǵan. Isker topqa S.Áýtálip te qosylypty. Búginde atalǵan ónim arnaıy býylyp-túıilip, onyń ishine nusqaýlyǵy salynyp, satylymǵa shyǵa bastaǵan. Eńbekshiqazaq aýdanynda bıogýmýs óndirýshi kásipkerdiń aldaǵy jospary aýqymdy. Ol aýdan ákimi Altaı Dosymbaevtyń qabyldaýynda bolyp, bıogýmýsty óndirýdiń órisin keńeıtý, aýyl azamattaryn osy kásipke tartý jaıly keleli oılarymen bólisken.
Almaty oblysy
