Álem chempıony Astanada anyqtalady

Robot tartqan jerebe

Elordadaǵy «Astana balet» teatryn­da 2023 jylǵy klassıkalyq shah­­mattan álem chempıonatynyń resmı ashylý rásimi ótti. Saltanatty is-sha­raǵa Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralov, Halyqaralyq shah­mat federasııasynyń prezıdenti Ar­kadıı Dvorkovıch, 14-álem chempıony Borıs Kramnık, 15-álem chempıony Vısh­vanatan Anand, áıelder arasynda 4 dúr­kin álem chempıony Hoý Ifan jáne bıyl chempıon atanýdan úmitti Iаn Nepom­nıashıı men Dın Lıjen qatysty.

Birinshi bolyp sóz alǵan Ashat Ora­lov Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

«Sizderdi shahmattan álem chempıo­natynyń ashylýymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Bul – shahmatsúıer qaýym úshin mańyzdy oqıǵa. Shahmat – adamǵa aqyl-oı qabiletin damytýǵa kómektesetin erekshe sport túri. Bizdiń elimizde osy salany damytýǵa erekshe kóńil bólinip keledi. Azamattarǵa, ásirese jastarǵa shahmat oınaýǵa qa­jetti jaǵdaılar jasalǵan. Buǵan ashyq úıir­meler men 700-ge jýyq mektep dálel bola alady. Bizdiń shahmatshylar álemdik arenada elimizdi dáriptep júr. Meniń oıymsha, bul mańyzdy oqıǵa shahmattyń odan ári damýyna serpin beredi. Halyqaralyq shahmat federasııasyna chempıonatty uıymdastyrýǵa qatysqany úshin alǵysymdy bildiremin», dep jazylǵan Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.

Osydan keıin Arkadıı Dvorkovıch álem chempıonatyn ashyq dep jarııalady.

Jarystyń resmı ashylý saltanaty shahmatshylardyń jerebe tartý rásimimen aıaqtaldy. Bir qyzyǵy, álem chempıonattary tarıhynda jerebe tartý alǵash ret robottyń kómegimen júzege asyryldy. Nátıjesinde, birinshi partııany Iаn Nepomnıashıı aq tastarmen bastaıtyn boldy. Sondaı-aq aldaǵy ýaqytta bul synaq sátti ótip, kóptiń kóńilinen shyǵyp jatsa, turaqty qoldanylmaq.

Altyn táj tapsyrylatyn oryn qalaı anyqtaldy?

Álem chempıonatynyń shymyldyǵy resmı túrilgen soń, altyn tájge talasatyn eki shahmatshy baspasóz máslı­hatyna qatysyp, jýrnalısterdiń su­raǵyna jaýap berdi. Sonymen qatar baspasóz jıynyna FIDE prezıdenti Arkadıı Dvorkovıch pen Qazaqstan shahmat federasııasynyń prezıdenti, álem chempıonatynyń bas seriktesi jáne uıymdastyrýshysy – Freedom Holding Corp kompanııasynyń basshysy Tımýr Týrlov ta qatysty.

Arkadıı Dvorkovıch Astanadaǵy chempıonatynyń 1948 jylǵy álem birin­shiligimen tikeleı baılanysy bar ekenin tilge tıek etti.

– 1948 jyly Aleksandr Alehın qaıtys bolǵan soń FIDE jańa álem chempıonyn anyqtaý úshin alty oıynshy arasynda týrnır ótkizýge sheshim qabyldaǵan edi. Oǵan Mahgılıs Eıv, Mıhaıl Botvınnık, Paýl Keres, Salo­mon Flor, Samýel Reshevskıı jáne Roıben Faın qatysýy kerek edi. Alaıda Faın matchqa birneshe kún qalǵanda týrnırge qatysýdan bas tartyp, uıymdastyrýshylardy ábigerge salyp qoıdy. Sebebi onyń ornyna basqa shahmatshyny shaqyrýǵa ýaqyt az edi. Sóıtip, chempıonat bes oıynshy arasyndaǵy aınalmaly týrnır retinde ótkizildi, – dep ótken shaqty esine alǵan FIDE prezıdenti, – bıylǵy álem chempıonatynda óz ataǵyn qorǵaýǵa tıis bolǵan Magnýs Karlsen birneshe aı buryn jarysqa qatysýdan bas tartty. Abyroı bolǵanda, biz onyń ornyna qatysatyn shahmatshyny tez arada anyqtap úlgerdik», dedi A.Dvorkovıch.

Sonymen qatar ol álemdik shahmat táji tapsyrylatyn oryndy qalaı anyqtaǵanyn da aıtyp berdi.

«Biz álem chempıonatyn Argentınada ótkizýdi josparlaǵan edik. Alaıda jyl basynda bizge Qazaqstan shahmat federasııasynan mańyzdy usynys kelip tústi. Oılana kele biz bul usynysty qabyl aldyq. Onyń ústine Qazaqstan astanasy eki shahmatshyǵa da geografııalyq jaǵynan yńǵaıly. Sonymen qatar eki eldiń shahmat jankúıerlerine de oıyndy tamashalaý úshin ýaqyt beldeýi qolaıly bolǵan soń Astanany tańdadyq», dedi ol.

Al Tımýr Týrlov BAQ ókilderiniń «Shahmattan álem chempıonaty nelikten Astanada ótip jatyr?» degen suraǵyna bylaı jaýap berdi.

– О́zderińizge málim, keıingi jyldary Qazaqstanda shahmat sporty óte qarqyndy damyp keledi. Byltyr álem chempıonatyn uıymdastyrdyq. Baı­qaǵanymyzdaı, osy álem birinshiliginen keıin bizde shahmat oınaý mádenıeti qalyptasyp jatyr. Sondyqtan shahmat álemindegi taǵy bir biregeı oqıǵany Qazaqstanda ótkizgimiz keldi. Budan bizdiń el utpasa, esh utylmaıdy. Biz bul múm­kindikti tıimdi paıdalanyp, elimizdi sporttyq ult retinde álemge tanytyp, óskeleń urpaqty shahmatpen aınalysýǵa jáne álemniń eń úzdik eki shahmatshysynyń oıynyn kórý arqyly jastarymyzdy shabyttandyrǵymyz keldi, – dedi T.Týrlov.

Al Iаn Nepomnıashıı «Eki jyldyń ishinde oıyn mánerimdi birshama jaqsar­týǵa tyrystym. Eń bastysy – mende álemdik shahmat táji úshin baq synaıtyn ekinshi múmkindik týyp tur. Keıingi eki jylda táýir oınadym dep oılaımyn jáne osy ýaqyt aralyǵynda komandamda aıtarlyqtaı ózgeris boldy. Eski adamdar ketip, jańalary keledi. Sondyqtan men bul oıynǵa jaqsy daıyndyqpen keldim», dep aǵynan jaryldy.

Álemdik reıtıngte úshinshi orynǵa jaıǵasqan qytaılyq Dın Lıjen tarıhta álem chempıony bolǵan alǵashqy qytaılyq oıynshy atanǵysy keletinin jasyrmady. «Shahmattan álem chempıonattary tarıhynda altyn tájdi ıelengen birinshi qytaılyq shahmatshy jáne álemniń 17-chempıony bolǵym keledi. Eger muny isteý qolymnan kelse, bul men úshin úlken maqtanysh ári aıtýly jetistik bolmaq», dedi ol. Dın sonymen qatar Magnýs Karlsenniń álem chempıony ataǵyn qorǵaýdan bas tarqanyna tańǵalǵanyn málimdedi. «Bul habardy estigende men qatty tańǵaldym. Rasymen, Magnýstyń álem chempıony ataǵynan ońaı ǵana bas tarta salǵany men úshin kútpegen jaǵdaı boldy».

Sondaı-aq jýrnalıster qytaılyq grossmeısterden Astanadaǵy álem chempıonatyna qansha adam daıyndap, oǵan kómektesetin komandasynyń sany týra­ly da surady. Ol óz komandasyna asa kóp adam jumys istemeıtinin, tipti byltyr Madrıdte uıymdastyrylǵan úmitkerler týrnırindegi kómekshilerimen salystyrǵanda Astanadaǵy jarysta áldeqaıda az dep jaýap berdi.

Qazaq bop kórgen Anand

Álem chempıonatynyń aıasynda úndistandyq grossmeıster, shahmattan 15-álem chempıony Vıshı Anand astanalyq Ábdirahmannyń tusaýyn kesti. «Tusaýkeserdi osy aıǵa josparlap otyrǵanbyz. Dál qazir astanamyzda aýqymdy shahmat merekesi ótip jatqandyqtan, biz táýekel dep dańqty shahmatshyǵa usynys jasadyq. Ol kisiniń usynysymyzdan bas tartpaǵanyna óte rızamyz», dedi qýanyshyn jasyra almaǵan Ábdirahmannyń anasy.

«Balanyń tusaýyn kesý – men úshin mártebe. Ábdirahmanǵa bar jaqsylyqty, zor densaýlyq pen baqyt tileımin. Balam, ómir boıy ózińdi baqytty etetin ma­mandyqty tańda», dep Anand Ábdirah­manǵa izgi tiletin aıtty.

Iаn Nepomnıashıı men Dın Lıren arasyndaǵy álem chempıonatynyń barlyq kezdesýi (14 oıyn) Astanadaǵy «St. Regis Astana» qonaqúıinde ótedi. Báseke elorda ýaqytymen kún saıyn saǵat 15.00-de bastalady. Al jahandyq doda 1 mamyrǵa deıin jalǵasady.