“AQYL, QAIRAT, JÚREKTI BIRDEI USTAP...”

Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde “Bolashaq” orta mektebiniń dırektory, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty Márzııa TURLYHANOVAMEN “Aqyl, qaırat, júrekti birdeı ustap...” atty taǵylymy mol kezdesý keshi ótti. Jurtshylyq Márzııa apaıdy qazaqtyń dańqyn asqaqtatqan birtýar uldarynyń biri Dáýlettiń anasy retinde jaqsy bilse, bul joly bolashaq muǵalimder ulaǵatty ustazdyń jınaqtaǵan tájirıbesi, oqytý ádistemesi jaıly aqyl-keńesin tyńdady. – Aldymen osy bir qasıetti sha­­ńyraqqa shaqyryp otyrǵan Shám­sha Kópbaıqyzyna, sizderge aına­laıyn, qyzdarym shyn júre­gimnen analyq alǵysymdy bildire­min. Jasy ulǵaıa kele adam ótken ómiriniń ótkelderine kóbirek úńilse kerek. Soǵan qaraǵanda, ómirdiń qyzyǵy da, qıyndyǵy da, óte qat­ty synaǵy da bolady eken. Qazir, shúkir, egemendi el boldyq. Bul bir Allanyń isi dep táýbeshilik jasap, tózimdilik, shy­dam­dylyq kórsetýi­miz qajet. Esh ýaqytta bosańsýǵa bolmaıdy. Ja­qynda osyndaı tol­ǵanystardan tý­ǵan “Shańyraq sha­paǵaty” atty kita­bym jaryq kórdi. Onda sol oıla­rymnyń bárin qam­tý­ǵa tyrystym, – dedi Márzııa apaı qyzdarǵa arnaǵan sóziniń basynda. Allanyń bergen on balasyn dú­nıege ákelip, er jetkizip, olarǵa ónegeli tárbıe, bárine joǵary bilim berýi óz aldyna, qashanda qolynan kelse jaqsylyq jasaýǵa, ózi aıt­qan­daı, ustaz – júrektiń batyr­lyǵyn da, sezimniń aqyndyǵyn da, minezdiń jaılylyǵyn da, bilimniń baılyǵyn da bir arnaǵa toǵys­ty­rýshy tulǵa bo­lyp sanalat­yn­dyǵyn aıta kele ol shákirt júre­gine jol taba otyryp, adamdyq pen adam­gershilik dánin egýshi “baǵban­dyǵynan” da “dáris” bere ketti. Márzııa apaı bir jasqa tolǵanda soǵys bastalyp, ákesi Aıtbaıdyń ini­si men jalǵyz balasy Aqan so­ǵys­qa attanady. “Alla taǵala eki tilekti bermes, elden artyq emes­pin, balam bolsa, áli úılengen joq. Men inim­niń tileýin tileımin, eki balasy men kelindi qolyna tabys etsem, arma­nym joq” degen tilegi qabyl bolyp, inisi aman-esen ora­lady da, ulynan qara qaǵaz alady. “Mine, kórdińizder me, qazaqtyń baýyrmaldyq, týystyq qasıetin. Ol da atadan balaǵa qalǵan mura. Endeshe, sender de týys, jaqyn­daryńnyń kóńilin qaldyrmaı, osy qasıetimizge adal bolyńyzdar”, – dedi ustaz-ana. Ákesi Aıtbaı jaıynda aıtqan saǵynyshty áńgime de áserli shyq­ty. Semeıdegi bastaýysh mektep muǵa­limderin daıyndaıtyn pedý­chı­lısheni bitirip, “Qyzyl juldyz” aýylynda jergilikti halyqty jı­nap, mektep salyp, muǵalim bolǵan ol jalǵyz uly soǵystan qaıtpaı, qaıǵy jutyp júrgende “Aıtbaıdyń uly joq, shańyraǵynyń tútini óshti”, degen sóz esti qyzdyń esinde qalady. Ege­mendik alyp, etek-jeńimiz jınalǵan soń aýyldaǵy kózkórgender, oqytqan oqýshylary 1951 jyly Eńbek Qyzyl Tý or­de­nimen marapattalǵan Aıtbaı Toq­baevtyń esimin sol aýylǵa berýge sheshim shyǵartady. Osylaısha, aýyldyń kire berisine “Aıtbaıdyń shańyraǵy ortasyna túsken joq. Oty da, aty da óshken joq” eken­digin aıǵaqtap, “Aıtbaı aýyly” degen jazýdyń ústine shańyraqtyń belgisin qoıady. Qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynda aqyl-parasatymen, ójettigimen ke­lip túsken áýlettiń, eldiń ataǵyn shy­ǵarǵan kelinder az bolmaǵan. Már­zııa apaı solardyń búgingi sar­qy­tyndaı. О́z tusynda M.Áýezov, S.Seıfýllın, I.Jansúgirovtermen qa­tar júrip, halyqtyń saýatyn ash­yp, ustaz bolǵan, jalyndy jyr jaz­ǵan, Aleksandr Zataevıchke on úsh án­di notaǵa túsirip bergen rep­ressııa qur­bany atasy Turlyqan Qa­senuly­nyń aqtalýyna, eńbek­te­rin jınaq­tap, ol kisi jaıynda kitap jazýǵa at­sa­lysyp, kelindik mindetin atqarady. – Ustaz ekensiń, onda barlyq bolmysyńmen, jan dúnıeńmen ber­gen bilimińniń nátıjesin kórýiń ke­rek. Ortasha oqýshyny – ekpindige, ekpindini – jaqsyǵa, jaqsyny – óte jaqsy oqýǵa jetkizý. Oqýshyny ózi­ńe qaratý ustazdyq sheberligińe baı­lanysty. Al sheberlikti ómir boıy shyńdaısyń. Sheberlik demekshi, meniń matematıka pánin oqytýda balalarmen jekeleı jumys jasaýda óz ádis-tásilim boldy. Buryndary bir synypta 40-qa jýyq oqý­shy oqy­sa, 45 mınót ishinde bá­rinen sa­baq surap úlger­meı­siz. Ma­tema­tıka óte qıyn pán. Mine, osy 45 mınótti utym­­dy paı­dalaný úshin oqý­shy­lardy óte jaq­sy, ekpindi, ortasha top­qa bólip, olardyń árqaı­sy­syna esep shyǵaryp, daıyn­dap áke­le­min. Sabaq bas­ta­­ly­symen jaq­sy oqı­­tyn­­darǵa esep be­rip qoıamyn da, na­shar­laryn taqtaǵa shy­­­ǵara­myn. Sóıtip, bir sabaqta 10-15 ba­ǵaǵa deıin qoıamyn. Mine, ómir boıy qol­dan­ǵan osy ádis­te­mem­nen ja­sym kel­se de, eńbegimniń qory­tyn­­dysy bolsyn dep kandı­dat­tyq dıs­serta­sııa qorǵadym”, – deıdi ustaz. Kezdesý barysynda ómirden kór­geni de, túıgeni de kóp ustaz-ana men stýdent qyzdar arasynda ádemi áń­gime órbidi. Ásirese, kelin men qaıyn ene arasyndaǵy syılastyq jaıly aıtylǵan áńgimeler qyzdardyń esinde saqtalary haq. Pedagogıka jáne psıhologııa, mý­zykalyq bilim jáne mádenıet fa­kýltetteriniń uıymdasty­rýy­men ót­ken keshtiń taǵy bir erek­sheligi, áńgime arasy án­men, bımen órilip otyr­­dy. Elimizdiń abyroıyn aspan­dat­qan Dáýletke arnalǵan sazger Lena Ábdihaly­qovanyń “Er Dáýlet” ánin Gúlnur О́mirbaeva oryndady. – Qyzdarǵa aıtar aqyly, ósıe­ti bar degen oımen Márzııa apaı­la­ry­ńyzdy kezdesýge shaqyrǵan­byz. Sol maqsatymyzǵa jettik. Ke­shimiz óte tamasha ótti. Taǵylymy mol ǵumyr­dyń erteńgi ustaz-ana­larǵa bereri mol dep oılaımyn. Endeshe, qyzda­ry­myzǵa baqytty bolýdyń algarı­t­min úıret­kenińiz úshin sizge kóp rahmet, – dep keshti qoryta kele Shám­sha Kópbaı­qy­zy oqý orny ǵy­lymı keńesiniń she­shi­mimen Márzııa Aıt­baıqyzyna ýnı­ver­sıtettiń Qurmetti professory ata­ǵynyń kýáligin syılap, mantııa kıgizdi. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.