Biz bas suqqan Almaty qalasynyń Memlekettik arhıviniń jeke qorlar jáne qujattyq toptamalar bólimindegi 419 qor tiziminde áskerı tarıhshy Asqanbek Saparuly Aldanazarovtyń arhıvke tapsyrǵan materıaldary saqtaýly tur. Ol – altyn sáýleli kúnshyǵys ordenimen marapattalǵan Ortalyq Azııadaǵy tuńǵysh adam.
Jer-jahanǵa ýytyn jaıǵan surapyl soǵys Asqanbek Aldanazarovty da aınalyp ótken joq. 1942 jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalarda Asqanbek Saparulynyń 6 jyldyq bilimi bar edi. Ol soǵys joldaryn Stalıngradtan Potsdamǵa deıingi aralyqta ótkizip, denesiniń 11 jerinen jaraqat aldy. Soǵys aıaqtalǵan soń ol Lenıngrad ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetinde joǵary bilim alady. Odan soń Joǵary ofıserlik mektebin áskerı mamandyǵy boıynsha bitirip, zymyrandar bóliminde áskerı qyzmette bolyp, zymyrandar brıgadasynyń komandıri qyzmetin atqarady.
1968 jyly densaýlyǵyna baılanysty zapasqa shyǵyp, medısına ınstıtýtynda oqytýshylyq qyzmetimen qatar Qazaq memlekettik ýnıversıteti tarıh fakýlteti syrttaı bóliminiń dekany qyzmetin atqarady. A.Aldanazarov qyzmetiniń eleýli bóligin japon tutqyndarynyń qabirin zertteýge arnady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin keńes odaǵynyń tutqynynda bolǵan 600 myń japonnyń 58 myń 900-i Qazaqstan aýmaǵyna jiberilipti. Kúnshyǵys eli tutqyndarynyń qaı jerde, qaı mekende, qalaı jerlengenin zerttegen birden-bir ǵalym, tarıhshy bizdiń keıipkerimiz –Asqanbek Aldanazarov.
1994 jyly sáýir aıynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev Japonııaǵa saparlaı barǵanda Asqanbek Saparulynyń kitabyn sol kezdegi premer-mınıstr Kosokavaǵa syıǵa tartady. Dám-tuzy qazaq dalasynda taýsylyp, osynda jerlengen japon áskerı tutqyndarynyń zıraty olardyń týys-týǵandary men baýyrlastary úshin qundy derek kózine aınalady. Kún-tún demeı zertteýdiń arqasynda Qazaqstannyń 11 oblysynan japon tutqyndarynyń 58 900 qabiri tabyldy. Tutqyndardyń eń kóp jerlengen óńiri – Qaraǵandy oblysynyń Spassk qalasy eken. Ol jerde 245 japon tutqynynyń súıegi jatyr. Qabirdegi adamdar úsh qabat boıynsha jerlenipti. Eń astynda atý jazasyna kesilgen baı-kýlaktar, onyń ústinde halyq jaýlary, joǵary qabatta áskerı tutqyndar. Zertteý barysynda aty-jónderin qalpyna keltirip, anyqtaý úshin Asqanbek Saparuly Máskeýdiń Prezıdenttik muraǵatynda arnaýly zertteý júrgizedi.
Osyndaı yjdaǵattylyqtyń arqasynda Asqanbek Saparuly bergen ýaǵdasyn oryndap, óz mindetin adal atqarady. Onyń «Estelik kitaby» japondyqtardyń qolyna tıisimen ondaǵy jurt biri atasynyń, endi biri ákesiniń, aǵasynyń múrdesin qazaq dalasynan izdep, suraý sala bastaıdy. Osylardyń bárine jón siltep, jol kórsetken de Asqanbek Aldanazarovtyń ózi boldy. Ol sol kezdegi japon ımperatorynyń jarlyǵy boıynsha ataýly ordenmen marapattaldy. Tókken teri tekke ketpegeni osy shyǵar.
Sonymen qatar ol el terrıtorııasyndaǵy polıak áskerleriniń jerlengen oryndaryn anyqtap, Polsha elinde jerlengen Qazaqstannyń 133 jaýyngeriniń qabirin de tabady. Bul da – Asqanbek Saparulynyń áskerı tarıhshy retinde eline qosqan úlesiniń bir parasy. Soǵys kimderdiń júregine jara salmady deısiz. Al alysta, aıdalada, jat jerde súıegi qalǵan bozdaqtardyń qabirin tapqan kisige kórsetilgen qurmet te sheksiz bolsa kerek.
