KО́ŃIL KО́ZIN AShADY

Bárekeldi! О́zgeniń kóńilin aýlap, soıylyn soǵyp júrgende ketken esemizdi qaı­­tarý úshin qımyl-qareket ja­saı­tyn ýaqyt osy kezeń. Bul jolda qany bar ár qazaq Álıhan Bókeı­ha­nov sııaqty “Tiri bolsam, han ba­lasynda qazaqtyń qaqysy bar edi, halqyma qyzmet etpeı qoımaı­myn”, degen baılammen is tyn­dy­rýy kerek. Kúndelikti kúıbeń tir­lik­tiń quly bolyp, qulqynnyń qa­mymen júre berseń onda eseń qaıt­paıdy. Jyldar jyljyp, ǵasyrlar óte beredi. El tarıhy, ultyńnyń uly­larynan úırener taǵylym, bal­talasań da buza almaıtyn tuǵyryn máńgilik etip bekitken alyptardyń úlgi-ónegesi kómeski tartyp, arty joǵalyp tynbaq. Mine, osyǵan jol bermeımin dep kópten beri táýelsiz eldiń ar­ǵy-bergi kezeńderin tereńnen qoz­ǵap, zerde-zeıinimen zerttep móldir qudyqqa ornatqan shegendeı shege­lep júrgen belgili jýrnalıst, ja­zý­shy, áriptesimiz Jaqsybaı Sam­rat desek, asyryp aıtqandyq emes. Sonyń dáleli, qalamgerdiń taıaýda ǵana jaryq kórgen, áli boıaýy kebe qoımaǵan “Abylaıdyń Aq úıi”, atty kitaby der edik. Abylaıdyń qut mekeni jer be­tinen joıylyp ketpes úshin jan­kesh­ti áreketter jasap, el basyn us­taǵan hanyn qadir tutyp, aq úıin qaı­ta “tiriltken” Jaqsybaı Sam­rat­tyń bul isin erlikke para-par dese de bolady. Úsh bólimnen tura­tyn eń­bekti qarap otyrǵanda tyń tujy­rymdar, ózimdik baılamdar búkpesiz aıtylady. Tipti keıbir tustarda bu­rynǵy keıbir pikirlerge óziniń ýájin aıtady. Oqymys­ty­lardyń eńbek­terine súıenip osy tusty oılasyp kórsek qalaı bolar eken, deıdi. Birinshi bólimde Áz Táýkeden ta­myr tartyp, úsh bıdiń ulaǵatyn al­dyńa jaıyp salady. Olardyń “Men bolamyn degender, aqtamady senimdi”, dep túńiletin jerin Qo­jabergen jyraýdyń “Han deýge aý­zyń barmaıdy”, Táýkeniń uly Bo­lat­ty. Nege deseń ol sultan, óz­bek­she tildi qalapty” dep el bıliginde otyrǵandardyń keri isine bildirgen keıisimen ushtastyrady. Odan keıin Jońǵar shabýy­ly­nan bastalǵan aýyr kezeńdi tarıhı derekterge súıene otyryp baıan­daı­dy. Abylaı hannyń ómirine toq­talyp, zamanyna sholý jasaıdy. Ekinshi bólimde Qyzyljar sha­ha­rynyń aýmaǵyn atam qazaq ejel­den-aq qonys etkenine, saq-skıf jáne sarmat taıpalarynyń ómir keshkenine naqty dálel-dáıekter kel­tiredi. Sóıtip, atajurt, ataqo­nys­tyń taıǵa tańba basqandaı hal­qymyzdyń enshisi, qazynasy ekenin saf aýadaı sanańa quıady. Petro­pavl­dan qutylyp, qazaq ataýynyń jańǵyratyn ýaqyttyń jetkenin qoıyp, asyp bara jatqanyn estir qu­laqqa naz retinde jetkizedi. Abylaıdyń aq úıi qalpyna kel­­tir­ilgenin, ony ashý salta­na­tyna El­basynyń qatysqanyn tilge tıek etedi. Bul úı ultymyzdyń uıyt­qy­sy, halqymyzdyń atbasyn tirer altyn dińgegi, ony kózdiń qa­rashy­ǵyndaı saqtap qana qoı­maı, keıingi urpaqqa seniń ata-babańnan qalǵan mura dep oıyna ornyqtyratyn kıe­li oryn, deıdi. Shynynda, táý­el­siz elimizdiń tarı­hyn baıytyp, eldik mártebesin art­tyratyn, joq­tan bar jasap otyr­maǵan jurt eke­nimizdi osyn­daı qundylyqtarymyz dáıekteri anyq. Derek kózderine baı, tanymdyq, taǵylymdyq jaǵy mol, kóńil kózin ashatyn kitapty oq­yp qana qoı­maı, tarıhı tyń tu­jyrymdar týraly oı bólisip, sóıtip, ortaq arnada eldik isti túı­indesek, nur ústine nur bolmaq. Súleımen MÁMET.