О́rteńge ósken qastyń qalaı qaýlap shyǵatyny belgili, jaýardaı bolyp qabara qaraıtyn jýan ári qalyń qas paıda bolyp, onyń álemdik ádebıettegi jýan esimderdiń birine aınalýyna bolmashy bolsa da, óz belgisin qaldyryp ketipti. Bul da murny men erindi tesip syrǵa salatyn búgingi jasóspirimniń óz ýaqytymen qatar júrgisi kelgen beısanaly áreketine uqsas. Biraq tentek bitkenniń bári Tolstoı emes, árıne.
Mekteptiń joǵary synybynda tómengilerdiń bárin ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda ustap, keıin kámeletke jasy tolmaǵan qıyn balalardyń mekemesine aýystyrylǵan ataman synyptastarymyzdyń búginde kim bolǵany, qaıda júrgeni oqta-tekte eske túsip, qyzyqtyratyny bar. «Túrmede» dedi dosynan suraǵanda. «Tórtinshi, álde besinshi ret otyr. Aǵasy ózinen ótken, ekeýi de túrmeden túrmeni túgendep júr. Janyń ashymaı-aq qoısyn, ol basynan baqaıyna deıin altyn quısań da, bostan ómirine sanaly túrde oralǵysy kelmeıdi. Oralǵanymen, jumysy joq, tamaǵy joq, úıi joq. Qoǵam ony qabyldamaıdy. Amal joq, úırengen jerine ketýge týra keledi. Al oǵan qaıta barýdyń jalǵyz joly – qylmys jasaý...», dep tolyqtyryp qoıdy. Bir jylda eki mektep aýystyryp júrip, sońyna múlde habarsyz ketken buzyqtyń jasóspirim shaqta bastalǵan jaýyzdyǵynyń basqasha jalǵasýy múmkin emesteı tańyrqamadyq. Jastyq shaǵymdy joǵalttym, ómirimniń eń jarqyn sáti qor bolyp, tekke ótti dep qamyqpaıtyn da shyǵar. Qamyqsa, qaraý isten qashyq júrer edi. Qylmys jasaýǵa beıimi bar adamdy toqtata almaǵanyna qaraǵanda, túrme túzetedi degen pikirge kúmánmen qaraýǵa týra keledi jáne olardyń qoǵamnan oqshaýlanǵany durys ta.
Týǵanda otbasyna qýanysh bolyp kelgen balalar on-on bes jyldyń aınalasynda naǵyz qorqaýǵa aınalyp jatyr. Balasynyń tárbıesine der kezinde kóńil bólmegen jeke adamnyń salǵyrttyǵy búkil qoǵamnyń betine tańba túsiredi. Jasóspirimder arasyndaǵy túsinbestik, tóbeles buryn da boldy. Biraq qaýip nede? Qatygezdik jasóspirimnen bastaýysh synyptyń balasyna kóship, qazir besikten beli shyqpaǵan bóbekterge deıin ótip otyr. Epıdemııa sııaqty taralyp bara jatqan zulymdyqtyń tamyryn taldap, sebep-saldaryn tarazylaǵan quzyretti orynnyń qorytyndysy ázirge kózge túse qoımady.
Qoǵamda 452 730 ana balany jalǵyz ósirip otyr, al 86 256 jalǵyzilikti áke bar. Tolyq emes otbasynyń kópshiliginde tárbıe jartykesh. Aldyńǵy býyndaǵy adamdar «ne ekseń, sony orasyń» degen qaǵıdany jıi qaıtalap otyratyn, osy kúni bul sóz umytylýǵa aınaldy. Bala ata-anasynyń mahabbaty men senimin sezinip, oıymen, pikirimen sanasqanyn, syrlasqanyn qalaıdy, birge serýendep, jıi kúlip, jarqyn sátterdi basynan birge keshirgisi keledi. Tirshilik qamy kóbirek kúıttelip, balasyna kóńil bólip, qamqorlyq, qýanysh syılaýdyń ornyna, bar meıirimin qaryzǵa bolsa da telefon alyp berýmen bildirip, ýaqytyn túz qareketine jumsaıtyn ata-analardyń tárbıeni aldymen teledıdarǵa, sál keıinirek ınternetke tapsyrǵanynyń nátıjesi, mine, aıqynyraq kórine bastady. «Bári de balam úshin!» dep shapqylap júrgende, tárbıesi tysqary qalypty. Bir ezýinen bal, bir ezýinen maı aǵyp, túnde telefonyn qushaqtap jatyp uıyqtap, tańerteń jabysyp oıanatyn balalar ózin baqytsyz sezinedi, sebebi júreginde mahabbat joq. Mıy telefonnyń aqparatyna ǵana táýeldi, tiri zombı.
«Kim myqty?» dep ortadan derbes mártebesin, óz ornyn anyqtaýǵa kóshken balalar jaı tóbeles pen ólimniń ara-jigin ajyrata almaı qalyp jatyr. Jastardyń zorlyq pen zulymdyqqa kúrt beıimdiliginiń artýy bir jaǵy, otbasy daǵdarysyna baılanysty bolsa, emosııasyn baqylaýda ustaı almaıtyn balalar qatygezdiginiń arǵy jaǵynda ártúrli kompıýter oıyndary da jaǵymsyz áserin tıgizbeı otyrǵan joq. Internette sekýnd saıyn taralyp jatqan jaýyzdyqty kirpik qaqpaı kórip otyrǵan balalardyń mıy bireýdiń muń-qaıǵysyn qabyldamaıdy. Qabyldaıtyn júrek edi, ol tumshalanǵandyqtan mindetin atqarmaıdy, al mı qatygezdikti qalypty nárse kóredi.
Mal men taldan buryn, otbasynyń da, mekteptiń de basty mindeti qoǵamǵa sanaly, sapaly adam daıyndap berý edi. «Qamysty bos ustasań, qoldy kesedi». Tárbıe osal. Búgingi kezeń keshegige uqsamaıdy, jańa keıiptegi ýaqyt otbasy ınstıtýtynyń mańyzyn arttyryp, tárbıege mán berýdi talap etip otyr. «Tárbıesiz berilgen bilimnen qaıran joq», tárbıesiz urpaǵy kóbeıgen qoǵamnyń da bolashaǵynan úmit kútýdiń qajeti joq bolar.
