– Jarty ǵasyrdan astam ýaqyt shyǵystaǵy jańalyqtyń jarshysyna aınalǵan telearnanyń tarıhy jaıly aıtyp berseńiz.
– Qazirgi «ALTAI» telearnasy elimizde ekinshi arna bolyp 1958 jylǵy 16 naýryzdan bastap habar tarata bastapty. Bul - bizdegi jýrnalıstıka mektebiniń erte qalyptasqandyǵynyń bir dáleli. Telearnanyń ashylýyna oblystyń ekonomıkalyq jaǵdaıy áser etti dep oılaımyn. О́skemen - erte bastan óndiristik qala retinde el ekonomıkasyna eleýli úles qosqan óńir. Al telearna tarıhyna az-kem toqtalar bolsaq 1959 jyldan bastap aımaqta kınoóndiris quryla bastaǵan. Qazirgideı zamanaýı tıehnologııa bolmaǵany belgili, sondyqtan alǵash ret operatorlardyń «Kıev-S» degen qarapaıym kameramen jumys istegeniniń ózin bir tarıh deýge bolady. Ol kameralarda túsirilim 15 metrlik plenkasy bar kasetalarmen júrgizilipti. Eń qyzyǵy, sol 15 metrlik plenka tek 1 mınýttyq túsirilimge jetken eken. Osylaı jumysqa kirisken telearna taralý aýqymyn keńeıtip, 1968 jyldyń 1 mamyrynan bastap О́skemen men birqatar aýdandarǵa jańalyq tarata bastapty. Al 1974 jyldan bastap jurt respýblıka jáne odaq kólemindegi jańalyqtardan qulaǵdar bolyp otyrǵan.
– Tarıhy tereń telearna óńirde jýrnalıstıka mektebiniń qalyptasyp, damýyna yqpal etti deýge bola ma?
– Árıne, áýel bastan joǵary deńgeıde jumys isteı bilgen deýge bolady. Sonaý 1980 jyly Shyǵys Qazaqstan oblystyq televızııalyq stýdııa kınooperatorlary Máskeý olımpıadasyn túsirýge qatysty. Osydan-aq oblystyq telearnada myqty mamandardyń jumys istep, mektep qalyptastyrǵanyn bilýge bolatyn shyǵar. Tipti, arǵy tarıhtyń tereńine boılamaı-aq bertingi biz biletin jyldardyń ózinde telearna jýrnalıstıkanyń myqty mektebin qalyptastyra bildi. Mysalǵa aıtar bolsaq, bir kezderi Qytaı, qazirgi tańda AQSh-tyń jańalyǵyn jetkizip júrgen jýrnalıst Nurbek Beken - osy telearnanyń maqtanyshy. Elimizdegi tanymal jýrnalıster Aıdos Juqan, Aınur Omar qatarly birqatar jýrnalıster «Altai» telearnasynan túlep ushqandyǵyn jurt biledi. О́ńirdegi menshikti tilshilerdiń birazy osy telearnadan qanat qaqqan. Al ár jyldary telearna úshin ter tókken Qaısaǵalı Qalıdoldın, Murat Tastaǵanov, Ásıra Najmaddınova syndy ardagerlerimizdiń eńbegin bizge salyp ketken dańǵyl jol dep bilemiz. Osyǵan deıin talaı-talaı jýrnalısterdi baptap kelgen telearnanyń óńirdegi tilshileri jýrnalıstıka mektebiniń qalyptasýyna áli de úlesin qosa bermek. Qazirgi tańda jahandyq tehnologııa tetigin meńgerip, zaman úrdisin sanaǵa sińirgen tilshilerimiz kógildir ekran betine kópshiliktiń kóńilinen shyǵatyn aqparattyq ónimderin usynyp keledi.
– Telearnanyń aqparattyq tarıhyna taǵy bir márte toqtala keteıik. Eldiń esinde erekshe qalǵan qandaı baǵdarlamalaryn aıtar edińiz?
– Bul endi kórermenderdiń berer baǵasyna baılanysty ǵoı. Dese de, bir kezderi bul telearnanyń kórermeni bolǵandyqtan óz tarapymnan jaýap bereıin. Jalpy ýaqyt talabyna, ulttyń rýhanı suranysyna qaraı talaı-talaı baǵdarlamalar jaryqqa shyǵyp, kórermenniń kóńilinen shyqqanyna tarıh kýá. Der kezinde kógildir ekranǵa shyǵyp óz mıssııasyn atqaryp ketken shyǵarylymdar búgingi tańda arnamyzdyń baı murasyna aınalyp, arhıvtiń qorjynyn toltyryp otyr. Al endi meniń zamandastarymnyń esinde qalǵany «Aqjoltaı» habary dep oılaımyn. Bul habar óz kezeginde qazirgi tańdaǵy áleýmettik jelilerdiń mindetin atqarǵan bolatyn. Tolassyz quttyqtaýlarǵa toly habar bolatyn. Budan ózge ár salaǵa qatysty kóptegen habarlar boldy. Jalpy kez kelgen telearnanyń basty baǵdarlamasy, júregi – jańalyqtar. Sondyqtan «Altai» telearnasynyń da 65 jyl boıy tikeleı efırde tynbaı jańalyq taratyp kele jatqandyǵyn erekshe atap ótýge bolady.
– Tarıhy tereń arnanyń tizginin ustaǵanyńyzǵa biraz ýaqyt bolyp qaldy. Qandaı jetistikke jettińizder?
– Bul suraqqa qatysty sál sheginis jasaı keteıin. Osydan alty jyl buryn, ıaǵnı 2017 jyly telearnaǵa rebrendıng jasalyp, ataýy «ALTAI» bolyp ózgergen edi. Sol tustaǵy bizdiń korporasııa tóraǵasynyń bastamasymen Qazaqstannyń óńirdegi telearnalary oblystyń geografııalyq aýmaǵyna qatysty ataýlardy enshilegen bolatyn. Osyǵan deıingi ataýy ala-qula bolyp kelgen telarna «Altai» arnasy bolyp ózgerip, kúlli túrki balasyna qasterli ataýdy ıelengen soń, kórermenniń kóńilindegi salmaǵy artty. Al men telearnaǵa alǵash basshy bolyp kelgen kezde efırdegi aqparattyq ónimderdiń sapasyna kóbirek kóńil bóldim. Kógildir ekran arqyly kópshilikke úlgi bolatyn tilshilerdiń til tazalyǵyna erekshe talap qoıdym. Til demekshi, bizdegi ishki is-qaǵazdardyń túgelge derligi qazaq jáne orys tilderinde qatar júrgizilip kelipti. Qazirgi tańda barlyq ishki qujattar 100 paıyzǵa qazaq tilinde júrgiziletin deńgeıge jetti. Menińshe, ultqa, tilge, jalpy elge degen qurmet osyndaı jekelegen ujymdardaǵy shaǵyn mysaldardan bastalyp, memlekettik deńgeıge deıin shyǵýy tıis. Budan bólek, sońǵy 3 jylda bizdiń arnanyń habarlary túsiriletin stýdııalar tolyqtaı jańǵyrdy. Sonyń arqasynda «Altaı aqparat» jańalyqtar qyzmeti, «Altaı tańy» tańǵy sazdy habary jáne «Jańa Qazaqstan» baǵdarlamasynyń dekorasııasy jańaryp, kórermenniń joǵary baǵasyn aldy. Taǵy bir aýyz toltyryp aıtatyn dúnıe, telearna ǵımaratyna jasalǵan jóndeý jumystaryna qatysty.
– Telestýdııaǵa jóndeý jumystaryn júrgizý kún tártibindegi másele me edi?
– Telestýdııaǵa keletin qonaqtar óte kóp. Bergisi bizdiń oblystan, arǵysy Almaty men Astanadan keletin óner adamdaryn, tuǵyrly tulǵalardy, talantty jastardy qonaqqa shaqyrǵanda ǵımaratymyzdyń kelbeti birden kózge túsedi. Telearna degenimiz aımaqtyń aınasy ispetti. Onyń ústine bizdiń ǵımaratymyzǵa tolyqqandy jóndeý jasalmaǵanyna 18 jyldan asyp ketipti. Sondyqtan qarashańyraqqa shamamyz kelgenshe jóndeý jumystaryn júrgizý kerek dep sheshtik. Osylaısha, telearnanyń 1-2 qabattary men negizgi habarlar túsiriletin úlken jáne shaǵyn pavılondar bastan-aıaq jóndeldi. Telearna salasynda «eden elge birinshi kórinedi» degen uǵym bar. Sondyqtan qazir zamanaýı kepke engen bizdiń arnada kez-kelgen deńgeıdegi habarlardy túsirip, mártebeli meımandardy qarsy alýǵa barlyq jaǵdaı bar. 2 jyl boıy kezeń-kezeńmen iske asqan bul jobaǵa erekshe qoldaý kórsetip, demeýshilik etken «Kazsınk» kompanııasyna, osy mekemeniń ákimshilik máseleler jónindegi atqarýshy dırektory Andreı Lazarev myrzaǵa erekshe alǵys aıtqym keledi. Sátin salsa, bul jumysty aldaǵy ýaqytta da jalǵastyrý josparda bar.
– Búgingi tańdaǵy sıfrlyq álemmen jáne qarqyny qatty áleýmettik jelilermen qandaı básekelistikte jumys istep jatyrsyzdar?
– «ALTAI» telearnasy - Shyǵys Qazaqstan oblysynyń 97 paıyzyna sandyq formatta, al «OTAU TV» jelisi arqyly búkil Qazaqstan aýmaǵy men kórshiles elderdiń shekaralas óńirlerine táýligine 14 saǵat boıy habar taratady. Telearnanyń Facebook, YouTube, Instagram áleýmettik jelilerine myńdaǵan qoldanýshy tirkelgen. Iаǵnı, biz óz ónimimiz ben telearnamyzda bolyp jatqan jańalyqtardy der kezinde áleýmettik jelige salyp, kórermenmen keri baılanys ornatyp kelemiz. Onyń ústine, 2022 jyly telearnanyń resmı saıty jańaryp, ádemi dızaınmen jasalǵan www.altaitv.kz resýrsymyz jumys istep tur. Resmı saıtta jáne «Qazaqstan» teleradıokorporasııasynyń qazaqstan.tv mobıldi qosymshasynda onlaın habarlarymyz taratylady.
– Telearnanyń mereıtoıyna oraı uıymdastyrylatyn is-sharalarǵa daıyndyqtaryńyz qalaı júrip jatyr?
– Bul endi bir kúnde ótkize salatyn toı emes, sondyqtan josparlaǵan is-sharalarymyzdy erterek bastap ketkenbiz. Bastysy eldiń esinde qalatyn, paıdaly dúnıelerdi iske asyrýǵa tyrystyq. Torqaly toıǵa oraı telearna tarıhy men kelbetin pash etetindeı túrli beınerolıkter jasap, kógildir ekran arqyly taratqanymyzǵa biraz ýaqyt boldy. Alǵash habar taratqan 16 naýryz kúngi efırdi tutastaı mereıtoıǵa arnadyq. Bul kúni ózimizdiń ardagerlerimizden suhbat alyp, urpaqtar sabaqtastyǵyn kórsettik. Osydan keıin elimizdegi eń tanymal «QUIZ» ıntelllektýaldy oıynynyń bir sany arnamyzdyń 65 jyldyǵyna oraı ótip, oblystyń túkpir-túkpirindegi bilimdi, talantty jastar qatysyp, mereıtoıǵa oraı marapattaldy. Al aldaǵy 13 mamyr kúni jýrnalıster arasynda óńiraralyq fýtbol jarysy ótedi. Oǵan Jetisý, Abaı oblystary jáne ózimizdiń óńirden áriptesterimiz kelip, qatysqaly otyr. Jýyrda qaıyrymdylyq sharasyn ótkizip, kómekke muqtaj birneshe otbasyna azyq-túlik sebetin taratý josparymyzda tur. Taǵy bir aıtatyn jaıt, mereıtoıǵa oraı bizdiń arnanyń tilshisi Gúldana Aıdarqyzy men aǵa operatorymyz Aleksandr Karımov Túrkııanyń tórt birdeı tarıhı qalasyna saparlap, saıahattap keldi. Bul sapardyń shyǵynyn mereıtoıǵa syı retinde Túrkitildes jýrnalıster qory kóterip aldy. Osy oraıda qordyń basshysy Názııa Joıamergenqyzyna alǵys aıtqym keledi. Ol aımaqtaǵy tilshilerdiń shetelge shyǵýyna únemi qoldaý kórsetip keledi. Sonymen qatar, mereıtoı qarsańynda telestýdııa aınalasyna aǵash otyrǵyzýdy josparlap otyrmyz. Al negizgi saltanatty shara 19 mamyr kúni «Ertis konsert» ortalyq mádenıet úıinde ótedi. Aýqymdy sharaǵa oblys basshylyǵy, «Qazaqstan» teleradıokorporasııasynyń jetekshileri jáne elimizge tanymal telejýrnalıster men medıamenedjerler qatysady. 1 saǵatqa josparlanǵan merekelik konsert barysynda mereıtoı qurmetine jazylǵan telearnanyń ánurany alǵash ret shyrqalady. Sonymen qatar, birqatar qyzmetkerlerimiz ben ardagerlerimizge ázirlep otyrǵan túrli mereıtoılyq marapattarymyz bar.
Suhbattasqan – Qyzyrbek Dúrginbaıuly
